نشست تخصصی شبکه‌سازی و هم‌افزایی اندیشکده‌های حوزه انرژی، در سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی برگزار شد. این رویداد که با حضور معاون رئیس‌جمهور و نمایندگان نزدیک به ۳۰ اندیشکده کشور همراه بود، نقطه عطفی در رویکرد دولت به مسئله ناترازی بنزین محسوب می‌شود.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، پیش‌ازاین، ۱۶ مجموعه تخصصی از جمله «خانه هم‌افزایی انرژی و آب خراسان رضوی» بسته‌های سیاستی مکتوب خود را در اختیار دبیرخانه قرار داده بودند که نشان از بلوغ فکری و آمادگی اندیشکده‌ها برای ورود به عرصه عمل دارد.
اسماعیل سقاب اصفهانی، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان بهینه‌سازی، در سخنان آغازین خود به تشریح ساختار چابک و ستادی سازمان پرداخت و تأکید کرد که این سازمان به‌جای توسعه ظرفیت‌های داخلی، بر برون‌سپاری سیاست‌پژوهی به اندیشکده‌ها، دانشگاه‌ها و کانون‌های نخبگانی متمرکز است. وی نقش سازمان را «کارفرمای سیاست‌پژوهی» توصیف کرد و حوزه‌های همکاری را شامل مطالعات سیاستی، تدوین پیش‌نویس آیین‌نامه‌ها، تهیه گزارش‌های نظارتی، بررسی زنجیره تولید و توزیع، هدفمندی یارانه‌ها، عدالت انرژی و تحلیل داده‌های رفتاری مصرف‌کنندگان برشمرد.
سقاب اصفهانی با تأکید بر لزوم استقلال اندیشکده‌ها از ساختار اداری، این استقلال را عامل کلیدی در ارائه نظرات صریح و شفاف دانست و خواستار تدوین منشور دائمی همکاری و ایجاد دفتری مشخص در سازمان برای تسهیل تعاملات مستمر شد.
در این نشست، سه هدف اصلی و تفکیک‌ناپذیر سازمان به‌شرح زیر ترسیم شد:
– کاهش شدت انرژی
– حل ناترازی انرژی
– برقراری عدالت در بهره‌مندی از یارانه‌های انرژی
بر این اساس، تأکید گردید که هرگونه سیاست‌گذاری صرفاً مبتنی بر مهار مصرف بدون توجه به شاخص‌های عدالت و پیامدهای اجتماعی، از منظر راهبردی مردود است. به عبارت دیگر، مسائل پیچیده انرژی کشور با رویکردهای تک‌بعدی و صرفاً مبتنی بر مدیریت مصرف یا توسعه عرضه حل‌شدنی نیست.
رئیس سازمان بهینه‌سازی با نقد صریح شیوه تصمیم‌گیری پشت درهای بسته، بر لزوم مشارکت اجتماعی، شفافیت و پاسخگویی در فرآیند تصمیم‌سازی تأکید کرد. به باور وی، تصمیمات بنیادین انرژی نباید در جلسات محدود دولتی اتخاذ و ناگهان ابلاغ شوند؛ بلکه باید پیش از نهایی‌شدن، در معرض نقد نخبگان و افکار عمومی قرار گیرند تا ادراک و پذیرش اجتماعی حاصل شود. همچنین شفاف‌سازی نهاد یا شخص پیشنهاددهنده هر طرح برای پاسخگویی در قبال نتایج آتی، امری ضروری است.
در ادامه نشست، واقعیت‌های عرصه اجرا مورد واکاوی قرار گرفت. از جمله موارد مطرح‌شده عبارت بودند از:
– کمبود بنزین در شرایط فشارهای بین‌المللی، تداوم جنگ و محدودیت‌های واردات
– پیش‌بینی احتمال بروز صف‌های سوخت در تهران طی ۴۵ روز آینده
– محدودیت فنی سامانه کارت سوخت به حداکثر ۳ پلکان قیمتی
– عدم شفافیت داده‌ای در مصرف ۴۰ میلیون لیتری از طریق کارت‌های جایگاه‌ها
– احتمال قطعی گاز در برخی استان‌های شمالی طی زمستان پیشرو
همچنین بر ضرورت تبیین‌گری رسانه‌ای و ایجاد فهم مشترک نسبت به مفاهیمی چون قیمت واقعی انرژی، بهای تمام‌شده تولید بنزین، عدد اکتان، حجم واقعی واردات، ذخایر استراتژیک و هزینه‌های یارانه تأکید شد.
نمایندگان اندیشکده‌های حاضر در نشست، مجموعه‌ای از راهکارهای کارشناسی را در محورهای زیر ارائه دادند:
۱. اصلاح حکمرانی زنجیره نفت
اندیشکده نفت و گاز دانشگاه امام صادق (ع) با نقد تفکیک فرآیند تولید نفت، پالایش و توزیع بنزین، پیشنهاد اعطای «پروانه بهره‌برداری یکپارچه» را مطرح کرد که در آن نظام مالکیت، رژیم مالی و نظارت سامان یافته و تخصیص‌ها بر اساس صلاحیت و ضریب بهره‌وری انجام شود.
۲. گذار از قیمت‌گذاری دستوری به بورس انرژی
پیشنهاد شد بنزین و فرآورده‌ها در بورس انرژی بر مبنای قیمت پایه معامله شوند و دولت حمایت‌های خود را از طریق یارانه مستقیم یا تخصیص اعتبار به مصرف‌کننده (با قابلیت استفاده از کارت سوخت) اعمال کند.
۳. فعال‌سازی مینی‌ریفاینری‌ها
رفع موانع دسترسی به خوراک از طریق بورس، ایجاد بازار عمده‌فروشی فرآورده و تشکیل خوشه‌های صنعتی پالایشی کوچک به‌جای تمرکز انحصاری بر مجتمع‌های عظیم.
۴. تقویت ذخایر استراتژیک
لزوم حفظ امنیت عرضه و سطح استاندارد مخازن استراتژیک برای شرایط بحرانی.
۵. حکمرانی داده و پلتفرم هوشمند توزیع سوخت
اندیشکده حنان پیشنهاد کرد با بهره‌گیری از داده‌های بانکی، تراکنش‌های دیجیتال و نشاندار کردن مصارف، بستر پایش دقیق داده‌محور ایجاد شود.
۶. اصلاح نظام یارانه‌ها
تغییر سازوکار توزیع نابرابر یارانه بر پایه مصرف خودرو به سمت حمایت مستقیم و عدالت‌محور.
۷. نوسازی ناوگان با تفکیک افق‌های زمانی
– کوتاه‌مدت: اصلاح مدل سهمیه‌بندی
– میان‌مدت: توسعه حمل‌ونقل عمومی
– بلندمدت: اسقاط ناوگان فرسوده و اصلاح استاندارد مصرف
۸. بازنگری در سیاست‌های CNG و خودروهای برقی
تأکید بر اینکه برقی‌سازی و توسعه CNG بدون تأمین زیرساخت شبکه‌ای و منابع مالی واقعی، راهکار فوری ناترازی نیست.
۹. اصلاح رابطه مالی دولت و شرکت‌های تابعه
ارتقای بهره‌وری و اصلاح اتلاف در طول زنجیره تولید تا مصرف.
بر اساس تحلیل‌های «خانه هم‌افزایی انرژی و آب خراسان رضوی»، تأکید شد که صورت‌مسئله انرژی در کشور باید بازتعریف شود؛ بدین معنا که هدف دولت نباید صرفاً وادار کردن جامعه به مصرف کمتر باشد، بلکه باید نیاز شهروندان به مصرف سوخت را کاهش دهد.
محورهای این رویکرد عبارت‌اند از:
– افزایش تدریجی قیمت بنزین و حذف سهمیه ۱۵۰۰ تومانی
– تخصیص سهمیه بنزین به کدملی در قالب «واحد ارزی» به‌جای مبالغ ریالی
– استفاده از اقتصاد رفتاری جهت تغییر کسب‌وکارهای وابسته به تردد فیزیکی
– مهار تقاضای سفر از طریق توقف توسعه تجاری خطی، خروج ترددهای بین‌شهری از بافت شهری، تسهیل واردات خودروهای هیبریدی، ایجاد شهرک‌های مسکونی کارگری در مجاورت شهرک‌های صنعتی و توسعه شبکه توزیع مویرگی
در پایان نشست، معاون رئیس‌جمهور با اشاره به اینکه پیشنهادات مطرح‌شده اجزای یک «پازل جامع» هستند، تأکید کرد که سازمان بهینه‌سازی مسئله ناترازی را تک‌بعدی نمی‌بیند. وی اعلام کرد که رویکرد دولت از مرحله هم‌اندیشی صرف عبور کرده و وارد فاز «تقسیم کار ملی و تعریف پروژه اجرایی» با جامعه اندیشگاهی شده است.
بر همین اساس، تیم‌های کاری مشترک میان اندیشکده‌ها و سازمان تشکیل خواهد شد تا دسته‌بندی‌های تخصصی شامل زنجیره نفت و گاز، برق، بهره‌وری، مصرف، یارانه‌ها، عدالت انرژی، خودرو و داده‌محوری، مستقیماً به اسناد و آیین‌نامه‌های اجرایی و قابل استفاده برای مراجع عالی سیاست‌گذاری تبدیل شوند.
انتهای پیام
