در یکی از مهمترین تحولات دیپلماسی فناوری منطقهای، پنجمین نشست وزرا و رؤسای نهادهای مسئول حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات کشورهای عضو سازمان همکاریهای شانگهای (SCO) با صدور بیانیهای صریح در حمایت از جمهوری اسلامی ایران به کار خود پایان داد. این بیانیه که نتیجه رایزنیهای فشرده وزارت ارتباطات با مقامات ارشد کشورهای عضو بود، بازتاب گستردهای در معادلات ژئوپلیتیکی حوزه دیجیتال داشته است.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، این نشست در ۲۷ آوریل ۲۰۲۶ (۷ اردیبهشت ۱۴۰۵) در بیشکک، پایتخت قرقیزستان برگزار شد و موضوعاتی چون «امنیت زیرساختهای ارتباطی، توسعه هوش مصنوعی و آینده اقتصاد دادهمحور» در دستور کار قرار گرفت.
در حاشیه این اجلاس، احسان چیتساز، معاون وزیر ارتباطات، با مقامات ارشد کشورهای چین، روسیه، قزاقستان، بلاروس، پاکستان، تاجیکستان، ازبکستان و قرقیزستان دیدار و گفتوگو کرد. محور این رایزنیها «تقویت همکاریهای دوجانبه و چندجانبه در حوزه فناوریهای نوین، افزایش تابآوری زیرساختهای دیجیتال، حفاظت از حاکمیت ملی و ایجاد همافزایی در توسعه هوش مصنوعی و مراکز داده منطقهای» بود. این گفتوگوها در شرایطی انجام شد که «تحولات اخیر در حوزه امنیت سایبری و تهدیدات علیه زیرساختهای حیاتی» به یکی از دغدغههای اصلی کشورهای منطقه تبدیل شده است.
مهمترین خروجی این نشست، درج صریح نگرانی کشورهای عضو نسبت به حمله به زیرساختهای ارتباطی و فناوری اطلاعات ایران در بیانیه رسمی اجلاس بود. در این بیانیه تأکید شده است که «کشورهای عضو نگرانی جدی خود را نسبت به حملات انجامشده علیه زیرساختهای دیجیتال ایران ابراز میکنند» و این اقدامات را «مغایر با اصول حقوق بینالملل و منشور سازمان ملل» میدانند. همچنین، این بیانیه بر «ضرورت پرهیز از استفاده از زور و احترام به حاکمیت کشورها در فضای سایبری» تأکید دارد. این موضعگیری، نشاندهنده شکلگیری نوعی اجماع منطقهای درباره امنیت زیرساختهای دیجیتال بهعنوان بخشی از امنیت ملی کشورهاست.
در کنار ابعاد سیاسی، این اجلاس بر توسعه همکاریهای فناورانه نیز تمرکز ویژهای داشت. کشورهای عضو، هوش مصنوعی را بهعنوان یکی از «پیشرانهای اصلی تحول اقتصادی و حکمرانی هوشمند» معرفی کرده و بر «ضرورت توسعه هماهنگ و مسئولانه آن» تأکید کردند. یکی از مهمترین دستاوردهای این نشست، تصویب «مفهوم ایجاد مراکز داده منطقهای و توسعه ظرفیتهای پردازشی» بود؛ ابتکاری که میتواند نقشه آینده اقتصاد دیجیتال منطقه را دگرگون کند و بستر توسعه مدلهای بومی هوش مصنوعی را فراهم نماید.
حضور فعال هیأت ایرانی در این اجلاس، نشان از تغییر رویکرد ایران به سمت «بازیگری اثرگذار در شکلدهی به نظم دیجیتال منطقهای» دارد. موفقیت در گنجاندن موضوع حمله به زیرساختهای ایران در بیانیه پایانی، بیانگر قدرت چانهزنی تهران و مشارکت در طراحی پروژههای کلان مانند مراکز داده منطقهای، نشاندهنده نگاه بلندمدت ایران به اقتصاد دیجیتال و همکاریهای فرامرزی است. نشست بیشکک را میتوان «نقطه عطفی در همگرایی دیجیتال کشورهای عضو سازمان همکاریهای شانگهای» ارزیابی کرد که در آن، امنیت زیرساختهای دیجیتال در کنار توسعه فناوری، بهعنوان یک دستورکار مشترک و راهبردی مطرح شد.
انتهای پیام