رئیس مرکز پژوهش‌های شورای اسلامی شهر اصفهان، در یادداشتی به بررسی جایگاه هوش مصنوعی در نظام مدیریت شهری پرداخته و بر ضرورت گذار از گفتمان هوشمندسازی به حکمرانی هوشمند تأکید کرده است.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، مصطفی نباتی‌نژاد با اشاره به اینکه هوش مصنوعی «دیگر یک فناوری دوردست، یک ابزار جانبی یا زینت پروژه‌های فناورانه نیست»، بر تبدیل شدن این فناوری به بخشی از زیرساخت حکمرانی در جهان امروز تأکید دارد. به گفته وی، «هوش مصنوعی در حال تغییردادن شیوه شناخت مسئله، تحلیل داده، سیاست‌گذاری، تخصیص منابع، نظارت، پیش‌بینی و حتی رابطه میان حکومت و شهروند است».
رئیس مرکز پژوهش‌های شورای شهر اصفهان پرسش اساسی را اینگونه مطرح می‌کند: «اگر از این ظرفیت استفاده نکنیم، چه بخشی از کیفیت تصمیم‌گیری و حکمرانی خود را از دست خواهیم داد؟» و تأکید می‌نماید که «اکنون زمان آن است که از “گفتمان هوشمندسازی” به “نظام حکمرانی هوشمند” عبور کنیم.»
نباتی‌نژاد یکی از خطاهای رایج را نگاه از منظر فناوری به جای مسئله می‌داند و تصریح می‌کند: «در مدیریت‌شهری نباید ابتدا بپرسیم چه ابزار هوش مصنوعی در اختیار داریم و سپس برای آن کاربرد پیدا کنیم؛ باید از مسئله‌های واقعی شهر آغاز کنیم». وی بر نقش هوش مصنوعی به عنوان «دستیار شناختی» تأکید دارد که «ظرفیت عقل کارشناسی را افزایش دهد» و هشدار می‌دهد که «هوش مصنوعی نباید جایگزین عقل کارشناسی و مسئولیت سیاسی و اجتماعی شورا شود.»
در این بخش، نباتی‌نژاد بر ظرفیت هوش مصنوعی در شناسایی نشانه‌های انحراف پیش از وقوع بحران تأکید کرده و می‌پرسد: «آیا می‌توان از داده‌های پروژه‌های عمرانی، قراردادها، زمان‌بندی‌ها، پرداخت‌ها و شاخص‌های عملکردی، الگوهای غیرعادی را استخراج کرد؟» و نتیجه می‌گیرد که «شورای هوشمند، شورایی نیست که فقط اطلاعات بیشتری در اختیار داشته باشد؛ شورایی است که بتواند زودتر از گذشته مسئله را ببیند.»
نباتی‌نژاد با اشاره به پیامدهای متعدد مصوبات شهری، بر لزوم شبیه‌سازی سناریوهای مختلف پیش از تصمیم‌گیری تأکید دارد و معتقد است که هوش مصنوعی «می‌تواند دامنه پیامدهای احتمالی آن را روشن‌تر سازد». وی این تحول را برای شهری مانند اصفهان که با مسائل پیچیده‌ای همچون «آب، آلودگی هوا، حمل‌ونقل، ترافیک، فرونشست، اقتصاد شهری، پسماند و نابرابری فضایی» مواجه است، «یک ضرورت حکمرانی» می‌داند.
رئیس مرکز پژوهش‌های شورای شهر اصفهان بودجه را «نقشه ترجیحات مدیریت‌شهری» خوانده و می‌گوید: «اگر هوشمندسازی به بودجه و تخصیص منابع نرسد، هنوز در سطح شعار باقی مانده است». وی بر لزوم شبیه‌سازی آثار اقتصادی و اجتماعی سناریوهای بودجه‌ای و اولویت‌بندی پروژه‌ها بر اساس «ترکیبی از ضرورت، اثربخشی، عدالت فضایی و بازده اجتماعی» تأکید دارد.
نباتی‌نژاد با اشاره به حجم عظیم داده‌های تولیدشده از سوی شهروندان تأکید می‌کند که «انباشت داده به معنای شناخت نیست» و بر ضرورت تبدیل این داده‌ها به «الگوهای فهم‌پذیر» تأکید دارد. وی هشدار می‌دهد که «هوش مصنوعی نباید به ابزار کنترل شهروندان تبدیل شود؛ باید به ابزاری برای شنیدن دقیق‌تر و پاسخ‌گویی بهتر به آنان تبدیل شود».
نباتی‌نژاد با صراحت اعلام می‌کند: «بدون داده باکیفیت، هوش مصنوعی صرفا یک عنوان جذاب است» و می‌افزاید: «نخستین پروژه هوشمندسازی شورا نه خرید یک مدل هوش مصنوعی، بلکه ایجاد زیرساخت حکمرانی داده باشد». وی بر لزوم مشخص بودن مالکیت، کیفیت، نحوه به‌روزرسانی و امنیت داده‌ها تأکید دارد.
در بخش پایانی یادداشت، نباتی‌نژاد بحث را فراتر از انتخاب میان فناوری و غیرفناوری برده و آن را «انتخاب میان دو شیوه حکمرانی» معرفی می‌کند: «حکمرانی‌ای که تلاش می‌کند از داده، تحلیل و ابزارهای نوین برای افزایش ظرفیت تصمیم‌گیری خود استفاده کند و حکمرانی‌ای که عمدتا بر تجربه، حافظه سازمانی و فرایندهای سنتی تکیه دارد.»
وی تأکید می‌کند که «تجربه و قضاوت انسانی همچنان بنیان تصمیم‌گیری عمومی خواهد بود؛ اما در محیطی که پیچیدگی مسائل شهری، حجم داده‌ها و سرعت تغییرات روزبه‌روز افزایش می‌یابد، اتکای صرف به این منابع دیگر کافی نیست.»
نباتی‌نژاد در پایان با بیان اینکه «مسئله فقط آینده نیست؛ امروز است»، بر لزوم اقدام عملی و برنامه‌ریزی مشخص تأکید دارد و پیشنهاد می‌کند که «یک برنامه مشخص برای “هوشمندسازی حکمرانی شورا” تعریف شود؛ برنامه‌ای که از مسئله آغاز کند؛ پروژه‌های اولویت‌دار را مشخص سازد؛ مسئولیت‌ها را روشن کند؛ پروژه‌های پایلوت داشته باشد و مهم‌تر از همه، برای نتایج آن شاخص ارزیابی تعیین کند.»
وی با اشاره به اینکه «اعتماد عمومی، درنهایت نه با تعداد سامانه‌ها و نه با میزان استفاده از واژه “هوشمند” در اسناد و تبلیغات، بلکه با کیفیت نتایجی که شهروندان در زندگی روزمره خود لمس می‌کنند، ساخته می‌شود»، بر لزوم پاسخ به پرسش‌های عملی درباره تصمیم‌های قابل بهبود با تحلیل داده تأکید می‌کند.
انتهای پیام
