رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با تأکید بر ضرورت بازنگری در ترکیب منابع تولید برق کشور گفت: وابستگی بالای شبکه برق ایران به گاز طبیعی، در دوره‌های اوج مصرف می‌تواند تأمین انرژی صنایع و کسب‌وکارها را با مشکل مواجه کند؛ ازاین‌رو، توسعه برق هسته‌ای در کنار انرژی‌های تجدیدپذیر و سایر منابع، باید به‌عنوان بخشی از راهبرد افزایش امنیت انرژی کشور دنبال شود.
سیدطه‌حسین مدنی در گفت‌وگو با پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، اظهار کرد: تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد که انرژی هسته‌ای همچنان یکی از گزینه‌های مهم برای تولید مستمر برق به شمار می‌رود. بسیاری از کشورها با وجود تفاوت در منابع طبیعی، ساختار اقتصادی و سیاست‌های انرژی، از نیروگاه‌های اتمی برای تأمین بخشی از تقاضای برق و کاهش اتکا به سوخت‌های فسیلی استفاده می‌کنند.
وی افزود: ایالات متحده با تولید حدود ۷۸۲ تراوات‌ساعت برق هسته‌ای و تأمین بیش از ۱۸ درصد برق خود از این طریق، بزرگ‌ترین ناوگان نیروگاه‌های هسته‌ای جهان را در اختیار دارد. در فرانسه نیز انرژی هسته‌ای نقش محوری در تأمین برق ایفا می‌کند و بیش از ۶۷ درصد برق این کشور، معادل حدود ۳۶۵ تراوات‌ساعت، از این منبع تولید می‌شود.
مدنی ادامه داد: کره جنوبی نیز از جمله کشورهایی است که برق هسته‌ای سهم قابل توجهی در نظام انرژی آن دارد؛ به‌طوری‌که در سال ۲۰۲۴ حدود ۳۲ درصد برق این کشور، معادل نزدیک به ۱۸۰ تراوات‌ساعت، از نیروگاه‌های هسته‌ای تأمین شد. این نمونه‌ها نشان می‌دهد که انرژی هسته‌ای در برخی اقتصادهای صنعتی، بخشی از زیرساخت تأمین برق و پشتیبانی از فعالیت‌های اقتصادی است.
تجربه جهانی؛ امنیت انرژی در کانون سیاست‌گذاری
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به تغییر رویکرد برخی کشورها در قبال انرژی هسته‌ای اظهار کرد: تجربه ژاپن پس از حادثه فوکوشیما نشان داد که توقف گسترده نیروگاه‌های اتمی می‌تواند ترکیب منابع تأمین انرژی را تغییر دهد و نیاز به واردات سوخت‌های فسیلی را افزایش دهد. ژاپن پس از حادثه سال ۲۰۱۱ راکتورهای خود را متوقف کرد، اما در سال‌های بعد با اعمال الزامات ایمنی جدید، روند بازگشت برخی از آنها به مدار تولید را در پیش گرفت.
وی افزود: در سال ۲۰۲۴ حدود ۸ درصد برق ژاپن، معادل ۸۵ تراوات‌ساعت، از انرژی هسته‌ای تأمین شد. کانادا نیز با وجود برخورداری از منابع گسترده برق‌آبی، بیش از ۸۱ تراوات‌ساعت برق هسته‌ای تولید کرد که حدود ۱۳.۵ درصد برق این کشور را شامل می‌شود.
مدنی با بیان اینکه کشورهای اروپایی نیز همچنان از این منبع برای تأمین برق استفاده می‌کنند، گفت: انرژی هسته‌ای در اسپانیا حدود ۲۰ درصد برق و در سوئد نزدیک به ۳۰ درصد برق سال ۲۰۲۴ را تأمین کرده است. سهم این منبع در بریتانیا نیز در همین سال حدود ۱۲.۳ درصد بود؛ کشوری که برای جبران کاهش ظرفیت برخی راکتورهای قدیمی، توسعه نیروگاه‌های جدید و بررسی فناوری راکتورهای کوچک ماژولار را دنبال می‌کند.
وی افزود: فنلاند با بهره‌برداری از واحد سوم نیروگاه اولکیلوتو، سهم برق هسته‌ای خود را در سال ۲۰۲۴ به حدود ۳۹.۱ درصد رساند. در بلژیک نیز حدود ۴۰.۵ درصد برق تولیدی از نیروگاه‌های اتمی تأمین شد و جمهوری چک نیز بیش از ۴۰ درصد برق خود را از این طریق تولید کرد. هلند با وجود سهم پایین‌تر برق هسته‌ای، برنامه‌هایی برای توسعه این ظرفیت در دستور کار دارد.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به تجربه آلمان و ایتالیا تصریح کرد: آلمان در سال ۲۰۲۳ به تولید برق هسته‌ای پایان داد و پس از محدودشدن دسترسی به گاز روسیه، برای تأمین بخشی از نیاز خود بیشتر به زغال‌سنگ و واردات برق متکی شد. ایتالیا نیز در حال حاضر برق هسته‌ای تولید نمی‌کند و برای تأمین انرژی خود به منابع دیگری از جمله گاز طبیعی وابستگی دارد.
وی ادامه داد: بررسی این تجربه‌ها نشان می‌دهد که انتخاب ترکیب منابع تولید برق، پیامدهایی فراتر از بخش انرژی دارد و می‌تواند بر امنیت تأمین، هزینه‌های تولید و میزان وابستگی اقتصادی کشورها اثر بگذارد. مجموع تولید برق هسته‌ای جهان در سال ۲۰۲۴ نیز حدود ۲۶۶۷ تراوات‌ساعت بوده است که از تداوم نقش این فناوری در نظام انرژی جهان حکایت دارد.
وابستگی به گاز، یکی از چالش‌های ساختاری برق ایران
مدنی با اشاره به وضعیت انرژی در ایران گفت: زمانی که حدود ۸۵ درصد برق کشور به گاز طبیعی وابسته باشد، افزایش مصرف در بخش‌های خانگی و تجاری می‌تواند منابع مورد نیاز نیروگاه‌ها را تحت فشار قرار دهد و محدودیت‌هایی برای تأمین برق بخش‌های تولیدی ایجاد کند. این مسئله ضرورت بازنگری در ترکیب منابع تولید برق را بیش از گذشته برجسته می‌کند.
وی افزود: پیامدهای ناترازی انرژی صرفاً به خاموشی محدود نیست؛ کاهش ظرفیت تولید کارخانه‌ها، اختلال در فعالیت کسب‌وکارها، افزایش هزینه‌های عملیاتی، فشار بر بودجه عمومی و کاهش رفاه خانوارها نیز می‌تواند از نتایج آن باشد. بنابراین، تنوع‌بخشی به منابع برق را باید بخشی از سیاست‌های حمایت از تولید و تقویت تاب‌آوری اقتصادی دانست.
مدنی تصریح کرد: انرژی هسته‌ای می‌تواند در کنار نیروگاه‌های گازی، منابع خورشیدی و بادی و سایر روش‌های تولید برق، بخشی از نیاز کشور را تأمین کند. در همین چارچوب، هدف‌گذاری تولید ۲۰ هزار مگاوات برق هسته‌ای تا سال ۱۴۲۰ اهمیت پیدا می‌کند؛ البته تحقق این هدف به برنامه‌ریزی بلندمدت، تأمین مالی، توسعه زیرساخت‌ها و رعایت الزامات فنی و ایمنی وابسته است.
وی ادامه داد: جانمایی بخشی از ظرفیت‌های پیش‌بینی‌شده در مناطق ساحلی جنوب کشور می‌تواند علاوه بر فراهم‌کردن امکان دسترسی به آب مورد نیاز نیروگاه‌ها، با برنامه‌های توسعه مناطق ساحلی و اقتصاد دریامحور نیز پیوند بخورد. با این حال، انتخاب محل احداث نیروگاه‌ها باید بر اساس مطالعات جامع فنی، زیست‌محیطی، اقتصادی و ایمنی انجام شود.
برقی‌سازی حمل‌ونقل به توسعه ظرفیت تولید برق نیاز دارد
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند یکی از زمینه‌های افزایش تقاضای برق در آینده را گسترش خودروهای برقی دانست و اظهار کرد: جایگزینی خودروهای بنزینی با خودروهای برقی می‌تواند مصرف بنزین و آلایندگی ناشی از تردد خودروها در کلان‌شهرها را کاهش دهد، اما تحقق این مزایا به تأمین برق کافی و پایدار وابسته است.
وی افزود: اگر ناوگان خودروهای برقی توسعه پیدا کند، اما برق مورد نیاز آن همچنان با اتکا به نیروگاه‌های حرارتی کم‌بازده و مصرف سوخت‌های فسیلی تأمین شود، بخشی از فشار ناشی از مصرف انرژی و آلودگی ممکن است از بخش حمل‌ونقل به بخش تولید برق منتقل شود. به همین دلیل، سیاست برقی‌سازی باید با توسعه ظرفیت تولید، بهبود بازده نیروگاه‌ها و کاهش شدت انتشار آلاینده‌ها همراه باشد.
مدنی ادامه داد: نیروگاه‌های هسته‌ای با قابلیت تولید مستمر برق می‌توانند بخشی از ظرفیت مورد نیاز شبکه را تأمین کنند. همچنین در ساعات کم‌مصرف، در صورت وجود ظرفیت آزاد شبکه و زیرساخت مناسب شارژ، می‌توان از برق تولیدی برای شارژ خودروهای برقی استفاده کرد؛ موضوعی که در کنار مدیریت بار شبکه، می‌تواند به استفاده کارآمدتر از ظرفیت تولید منجر شود.
انرژی هسته‌ای و تجدیدپذیرها؛ مکمل یکدیگر در سبد برق
مدنی با تأکید بر اینکه توسعه انرژی هسته‌ای نباید در تقابل با انرژی‌های تجدیدپذیر تعریف شود، گفت: انرژی خورشیدی و بادی از ظرفیت‌های مهم برای متنوع‌سازی تولید برق برخوردارند، اما میزان تولید آنها به شرایط طبیعی و تغییرات آب‌وهوایی وابسته است. ازاین‌رو، گسترش این منابع باید همراه با توسعه شبکه انتقال، ابزارهای ذخیره‌سازی انرژی و ظرفیت‌های پشتیبان انجام شود.
وی افزود: در یک ساختار متوازن، منابع مختلف می‌توانند وظایف متفاوتی بر عهده بگیرند. انرژی هسته‌ای به دلیل امکان تولید مستمر، می‌تواند در کنار منابع تجدیدپذیر به تأمین برق پایه و حفظ تعادل شبکه کمک کند. نیروگاه اتمی بوشهر نیز نمونه‌ای از ظرفیت تولید برق هسته‌ای در ایران است که فعالیت آن می‌تواند بخشی از نیاز کشور به برق را پوشش دهد و در صورت جایگزینی تولید فسیلی، از مصرف سوخت‌های متعارف جلوگیری کند.
تاب‌آوری زیرساخت‌ها و پایداری تولید صنعتی
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به ملاحظات پدافند غیرعامل در بخش انرژی اظهار کرد: شبکه‌های انرژی ممکن است در معرض تهدیدهای سایبری، امنیتی و ژئوپلیتیکی قرار گیرند. در چنین شرایطی، پراکندگی مناسب مراکز تولید، تنوع فناوری‌ها و کاهش تمرکز بر یک منبع یا مسیر تأمین، می‌تواند به افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌ها کمک کند.
وی افزود: توسعه ظرفیت‌های تولید برق در مناطق مختلف کشور، از جمله سواحل جنوبی، در صورت رعایت کامل استانداردهای ایمنی و امنیتی و انجام مطالعات لازم، می‌تواند بخشی از راهبرد کاهش تمرکز در شبکه انرژی باشد. البته نقش هر نیروگاه در پدافند غیرعامل باید با توجه به ویژگی‌های فنی، محل استقرار و ملاحظات ایمنی آن ارزیابی شود.
مدنی با تأکید بر نیاز صنایع بزرگ به برق پایدار گفت: صنایعی مانند فولاد، مس، آلومینیوم، سیمان و پتروشیمی برای حفظ پیوستگی فرآیند تولید به انرژی مطمئن نیاز دارند. قطع برق یا گاز در این بخش‌ها می‌تواند علاوه بر کاهش تولید، هزینه‌های راه‌اندازی مجدد و خسارت‌های عملیاتی ایجاد کند. تأمین بخشی از برق مورد نیاز این صنایع از منابع پایدار می‌تواند ریسک ناشی از ناترازی انرژی را کاهش دهد.
وی ادامه داد: کسب‌وکارهای کوچک و اصناف نیز از پیامدهای قطعی برق مصون نیستند. اختلال در فعالیت سردخانه‌ها، فروشگاه‌ها، سامانه‌های پرداخت و خدمات روزمره می‌تواند زنجیره تأمین و درآمد فعالان اقتصادی را تحت تأثیر قرار دهد. از این منظر، توسعه شبکه‌ای پایدار و قابل اتکا نه‌تنها موضوعی فنی، بلکه یکی از پیش‌نیازهای استمرار فعالیت اقتصادی شهرهاست.
راکتورهای کوچک ماژولار و امکان تأمین برق متناسب با نیاز
مدنی با اشاره به فناوری راکتورهای کوچک ماژولار اظهار کرد: این فناوری به دلیل ظرفیت پایین‌تر نسبت به نیروگاه‌های بزرگ، امکان بررسی گزینه‌های متنوع‌تری را برای تأمین برق برخی مناطق یا صنایع فراهم می‌کند. با این حال، تصمیم‌گیری درباره استفاده از آن باید با در نظر گرفتن سطح بلوغ فناوری، هزینه ساخت و بهره‌برداری، الزامات نظارتی و شرایط اقتصادی هر پروژه صورت گیرد.
وی افزود: برخی طراحی‌های جدید از سامانه‌های ایمنی غیرفعال بهره می‌برند تا در شرایط مشخص، وابستگی عملکرد ایمنی به تجهیزات فعال یا مداخله انسانی کاهش یابد. امکان تأمین هم‌زمان برق و حرارت صنعتی و استفاده از انرژی برای شیرین‌سازی آب دریا نیز از کاربردهایی است که در ارزیابی این فناوری‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند ادامه داد: راکتورهای کوچک ماژولار می‌توانند از نظر مقیاس پروژه، زمان‌بندی ساخت و نزدیکی به مراکز مصرف مورد بررسی قرار گیرند، اما مزیت اقتصادی آنها در هر کشور به عواملی مانند هزینه سرمایه‌گذاری، زنجیره تأمین، چارچوب مقرراتی و امکان تأمین سوخت وابسته است. بنابراین، بررسی این فناوری باید بر پایه مطالعات اقتصادی و فنی و نه صرفاً بر اساس ظرفیت‌های نظری آن انجام شود.
توسعه هوش مصنوعی بدون برق پایدار امکان‌پذیر نیست
مدنی در بخش دیگری از سخنان خود به نیاز روزافزون فناوری‌های دیجیتال به انرژی اشاره کرد و گفت: توسعه هوش مصنوعی، مراکز داده و زیرساخت‌های پردازشی به برق مطمئن و بدون وقفه نیاز دارد. ناپایداری شبکه می‌تواند هزینه فعالیت این مراکز را افزایش دهد و بر استمرار خدمات دیجیتال اثر منفی بگذارد.
وی افزود: با گسترش اقتصاد دیجیتال و افزایش تقاضا برای پردازش داده، نیاز به ظرفیت جدید تولید و انتقال برق نیز بیشتر خواهد شد. بنابراین، برنامه‌ریزی برای توسعه فناوری‌های پیشرفته باید هم‌زمان با پیش‌بینی منابع انرژی مورد نیاز آنها انجام شود؛ زیرا کمبود برق می‌تواند به یکی از محدودیت‌های توسعه زیرساخت‌های دیجیتال و جذب سرمایه‌گذاری در این حوزه تبدیل شود.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند خاطرنشان کرد: هدف‌گذاری تولید ۲۰ هزار مگاوات برق هسته‌ای تا سال ۱۴۲۰ را می‌توان در چارچوب گسترده‌تری از نیازهای اقتصادی کشور بررسی کرد؛ چارچوبی که امنیت انرژی، تداوم تولید صنعتی، برقی‌سازی حمل‌ونقل، افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌ها و تأمین برق مورد نیاز اقتصاد دیجیتال را در بر می‌گیرد.
وی در پایان تأکید کرد: مسیر آینده صنعت برق نباید بر حذف یک منبع و تکیه کامل بر منبعی دیگر استوار باشد. سیاست پایدار آن است که ظرفیت‌های هسته‌ای، تجدیدپذیرها و سایر منابع متناسب با ویژگی‌های فنی و اقتصادی خود توسعه یابند و در کنار مدیریت مصرف، به ایجاد سبدی متنوع، قابل اتکا و متناسب با نیازهای بلندمدت کشور کمک کنند.
انتهای پیام