حضور ایران در هجدهمین اجلاس سران بریکس در دهلینو، علاوه بر ابعاد سیاسی و اقتصادی، میتواند زمینهای برای توسعه همکاریهای حقوقی و فناورانه میان کشورهای عضو این مجموعه ایجاد کند؛ ظرفیتی که با توجه به پیشرفتهای ایران در حوزه عدالت الکترونیک و هوشمندسازی خدمات ثبتی، میتواند جایگاه کشور را در اقتصاد دیجیتال و حکمرانی داده تقویت کند.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، محسن طاهریان، معاون فناوری و توسعه خدمات الکترونیک ثبتی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، با اشاره به اهمیت حضور رئیس قوه قضاییه در این اجلاس، معتقد است تحولات فناوری در بریکس فرصتی برای عبور ایران از نقش صرفاً مصرفکننده فناوری و حرکت به سمت ارائه زیرساختهای اعتماد در تعاملات بینالمللی است.
وی در این باره نوشت: «هجدهمین اجلاس سران بریکس در دهلینو، فراتر از یک رویدادِ تقویمی در دیپلماسی چندجانبه، میدانی برای بازتعریف وزن ژئوپلیتیکی قدرتهای نوظهور و تثبیت جایگاه جمهوری اسلامی ایران در معماری نوین جهانی است.»
طاهریان حضور هیئت بلندپایه ایران در این اجلاس را نشانهای از تغییر جایگاه کشور در مناسبات جنوب جهانی دانسته و تأکید کرده است که اهمیت این حضور تنها به حوزه سیاست محدود نمیشود، بلکه پیوند میان فناوری، حقوق و اقتصاد میتواند بخش مهمی از این رویکرد را شکل دهد.
وی همچنین درباره اهمیت حاکمیت دیجیتال و امنیت حقوقی در عصر جدید آورده است: «اقتدارِ یک ملت نه تنها در مرزهای جغرافیایی، بلکه در قلمرو «حاکمیتِ دیجیتال» و «امنیتِ سایبریِ حقوقی» تعریف میشود.»
از نگاه معاون فناوری و توسعه خدمات الکترونیک ثبتی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، حضور عالیترین مقام قضایی ایران در اجلاس بریکس میتواند زمینه مشارکت فعالتر کشور در شکلگیری قواعد و استانداردهای حقوقی جدید را فراهم کند.
وی بر این باور است که دستگاه قضایی میتواند در کنار ایفای وظایف داخلی، به یکی از ابزارهای حمایت از منافع اقتصادی و حقوقی کشور در تعاملات بینالمللی تبدیل شود. در این چارچوب، موضوعاتی مانند داوری بینالمللی، اجرای قراردادهای فرامرزی و ایجاد امنیت حقوقی برای تجارت و سرمایهگذاری اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
طاهریان در یادداشت خود تأکید میکند: «وقتی عدلیه به عنوان پیشرانِ دیپلماسی حقوقی وارد میدان میشود، اعتمادِ سرمایهگذاران و شرکای تجاری به اسناد و قراردادهای ایرانی افزایش یافته و بسترهای قانونی برای مبارزه با بیکیفرمانی، مقابله با اقدامات قهری یکجانبه و تضمین اجرای قراردادهای فرامرزی تقویت میگردد.»
به اعتقاد او، چنین رویکردی میتواند نقش دستگاه قضایی را از یک نهاد صرفاً داخلی فراتر برده و آن را به نهادی برای حمایت از منافع ملی و حقوق شرکتها و فعالان اقتصادی ایرانی در عرصه بینالمللی تبدیل کند.
یکی از مهمترین محورهای تحولات بریکس، حرکت اقتصادهای عضو به سمت اقتصاد دادهمحور و استفاده گستردهتر از هوش مصنوعی است. در چنین شرایطی، ایران میتواند از ظرفیتهای داخلی خود در حوزه فناوری اطلاعات، عدالت الکترونیک و خدمات ثبتی برای مشارکت در شکلگیری استانداردهای جدید استفاده کند.
طاهریان با اشاره به همین ظرفیت مینویسد: «در شرایطی که اعضای بریکس بر اشتراکگذاریِ هوش مصنوعی و حاکمیت داده تأکید دارند، ایران با تکیه بر دستاوردهای برجستهی خود در «عدالت الکترونیک» و «هوشمندسازی ثبتی»، میتواند از یک مصرفکننده تکنولوژی به یک «ارائهدهنده زیرساختهای اعتماد» تبدیل شود.»
این رویکرد میتواند بخشی از مسیر توسعه **حکمرانی هوشمند** را نیز شکل دهد؛ زیرا حکمرانی داده، امنیت دیجیتال، خدمات الکترونیک و استفاده از هوش مصنوعی در فرآیندهای قضایی و ثبتی، از مؤلفههای مهم مدیریت هوشمند در عصر دیجیتال به شمار میروند.
از سوی دیگر، تدوین چارچوبهای حقوقی برای استفاده از هوش مصنوعی میتواند فرصت دیگری برای همکاری ایران با کشورهای بریکس باشد. بر اساس این یادداشت، ایران میتواند در طراحی چارچوبهای حقوقی و اخلاقی هوش مصنوعی و همچنین ایجاد الگوهایی برای حکمرانی متوازن داده مشارکت داشته باشد.
فناوریهای نوین تنها به هوش مصنوعی محدود نمیشوند. در یادداشت طاهریان، فناوریهایی مانند زنجیره بلوکی و قراردادهای هوشمند نیز به عنوان ابزارهایی برای ایجاد اعتماد در تعاملات فرامرزی مورد توجه قرار گرفتهاند.
وی معتقد است استفاده از فناوریهای توزیعشده میتواند زمینه ایجاد سازوکارهای جدید برای اعتبارسنجی اسناد و اجرای تعهدات تجاری را فراهم کند. قراردادهای هوشمند نیز با خودکارسازی بخشی از فرآیندهای قراردادی، میتوانند ریسک نقض تعهدات را کاهش دهند.
در این یادداشت آمده است: «با پیادهسازی قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) در معاملات بینالمللی، امکان حذف واسطههایی که همواره ابزار فشارِ سیاسی و تحریمهای یکجانبه هستند، فراهم میآید.»
طاهریان همچنین بر ظرفیت ایران در حوزه ثبت اسناد تأکید کرده و معتقد است تجربه کشور در سامانههای ثبتی میتواند در ایجاد پروتکلهای مشترک برای شناسایی اسناد دیجیتال میان کشورهای عضو بریکس مورد استفاده قرار گیرد.
پیوند فناوری و حقوق میتواند آثار مستقیمی بر فعالیت شرکتهای دانشبنیان ایرانی در بازارهای بینالمللی داشته باشد. یکی از چالشهای مهم این شرکتها، اطمینان از حفاظت حقوق مالکیت فکری و اجرای قراردادها در بازارهای خارجی است.
از این منظر، ایجاد زیرساختهای حقوقی و دیجیتال قابل اعتماد میتواند ریسک فعالیت برونمرزی شرکتهای ایرانی را کاهش دهد و مسیر ورود آنها به بازارهای بزرگتر را هموار کند.
طاهریان در این زمینه مینویسد: «وقتی ما از «دیپلماسیِ فناورانه» سخن میگوییم، هدف ایجادِ زیرساختی است که در آن، نوآوریهای تکنولوژیک با ضمانتهای حقوقیِ دیجیتال محصور میشوند.»
او فناوری را در این مسیر نه صرفاً یک ابزار فنی، بلکه عاملی برای ایجاد امنیت و اعتماد در مناسبات اقتصادی میداند؛ رویکردی که میتواند به تقویت حضور شرکتهای دانشبنیان ایرانی در بازار کشورهای عضو بریکس کمک کند.
یکی دیگر از محورهای مطرحشده در این یادداشت، تغییر رویکرد نظام قضایی از واکنش به اختلافات پس از وقوع آنها به سمت شناسایی و پیشبینی چالشهاست. استفاده از دادههای بزرگ، تحلیل اطلاعات و ابزارهای هوش مصنوعی میتواند در شناسایی الگوهای اختلافات تجاری و پیشگیری از برخی چالشها مورد استفاده قرار گیرد.
طاهریان این مسیر را بخشی از حرکت دستگاه قضایی به سمت یک نظام جدید میداند و مینویسد: «در فرآیند گذار به این نظم نوین، دستگاه قضایی ایران با پیوند زدنِ تخصصِ حقوقی با ابزارهای مدرن، به سمت یک «نظامِ قضاییِ پیشدستانه و دیجیتال» حرکت میکند.»
بر همین اساس، توسعه کاداستر دیجیتال، ثبت هوشمند داراییها و تقویت امنیت سایبری زیرساختهای ثبتی میتواند علاوه بر آثار داخلی، به بستری برای ارائه خدمات فناورانه ایران به سایر کشورهای بریکس تبدیل شود.
در مجموع، این یادداشت بر این دیدگاه استوار است که آینده نقش ایران در بریکس صرفاً به تجارت و همکاریهای اقتصادی محدود نمیشود و فناوری، حقوق و داده میتوانند حوزههای جدیدی برای همکاری ایجاد کنند.
در این چارچوب، حکمرانی هوشمند میتواند نقطه اتصال میان فناوریهای نوین، نظام حقوقی، امنیت داده و مدیریت خدمات عمومی باشد. ایجاد زیرساختهای اعتماد دیجیتال، توسعه خدمات قضایی هوشمند و استفاده از فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، بلاکچین و قراردادهای هوشمند، ظرفیتهایی هستند که میتوانند در مسیر تقویت جایگاه ایران در اقتصاد دیجیتال مورد استفاده قرار گیرند.
طاهریان در جمعبندی یادداشت خود بر ضرورت ایجاد هماهنگی میان فناوری و نظام حقوقی تأکید کرده و مینویسد: «در نهایت، موفقیت ایران در این اجلاس، در میزانِ موفقیت ما در ایجادِ «همافزایی میان کدها و قوانین» نهفته است.»
وی در ادامه، آینده این رویکرد را عبور از دیپلماسی سنتی و حرکت به سمت دیپلماسی دیجیتال میداند؛ مسیری که به گفته او میتواند ایران را به یکی از بازیگران زنجیره ارزش فناوریهای آینده تبدیل کند.
او در پایان تأکید میکند: «اکنون زمان آن است که با تکیه بر قدرتِ نوآوری و اقتدارِ حقوقی، ایران جایگاهِ خود را به عنوان «لنگرگاهِ فناوری و عدالتِ هوشمند» در جغرافیایِ جنوبِ جهانی تثبیت کند.»
بر این اساس، استفاده هدفمند از ظرفیتهای فناوری و حقوق میتواند برای ایران فرصتی ایجاد کند تا در کنار حضور سیاسی و اقتصادی در بریکس، در شکلدهی به زیرساختهای دیجیتال، استانداردهای حقوقی و سازوکارهای اعتماد در اقتصاد آینده نیز نقش فعالتری ایفا کند.
انتهای پیام