کارشناسان در آفریقای جنوبی هشدار داده‌اند که دیجیتالی‌سازی فعالیت شهرداری‌ها، بدون اصلاح ساختارهای مدیریتی و تقویت ظرفیت نهادی، نمی‌تواند به بهبود پایدار خدمات عمومی منجر شود و حتی این خطر وجود دارد که ناکارآمدی‌های موجود صرفاً به شکل دیجیتال ادامه پیدا کنند.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند به نقل از روزنامه The Citizen، ماسُکا دوبه در گزارشی که ۲۰ مارس ۲۰۲۶ منتشر شده، به برنامه انجمن دولت محلی آفریقای جنوبی (SALGA) برای تشویق شهرداری‌های کلان‌شهر این کشور به دیجیتالی‌سازی فعالیت‌های خود پرداخته است.
این انجمن با هدف آماده‌سازی شهرداری‌ها برای استفاده مؤثر از ابزارهای حکمرانی دیجیتال و ارائه خدمات هوشمند، یک دوره آموزشی دو روزه در منطقه گائوتنگ برگزار کرده است. هدف از این برنامه، آشنایی مدیران و کارکنان شهرداری‌ها با ظرفیت فناوری‌های دیجیتال برای ارتقای خدمات عمومی عنوان شده است.
با این حال، تئو نیتلینگ، پژوهشگر وابسته به دانشگاه ایالت آزاد آفریقای جنوبی، معتقد است دیجیتالی‌سازی به‌تنهایی نمی‌تواند مشکلات خدمات‌رسانی در شهرداری‌ها را برطرف کند.
وی با اشاره به ضرورت استفاده از فناوری در مدیریت شهری گفت: «دیجیتالی‌سازی یک واقعیت و ضرورت دنیای مدرن است. دیجیتالی‌سازی شهرداری‌ها در آفریقای جنوبی هم امکان‌پذیر و هم ضروری است، اما موفقیت آن کمتر به فناوری و بیشتر به حکمرانی و ظرفیت نهادی بستگی دارد.»
نیتلینگ با اشاره به تجربه شهرهایی مانند کیپ‌تاون و ژوهانسبورگ در اجرای برخی مؤلفه‌های دولت الکترونیک، اظهار کرد که بسیاری از شهرداری‌های دیگر همچنان با ضعف مدیریت اداری، کمبود نیروی متخصص و مشکلات مدیریت مالی روبه‌رو هستند.
ضعف ساختارهای اداری؛ مانع اصلی تحول دیجیتال
این پژوهشگر با استناد به گزارش‌های حسابرس کل آفریقای جنوبی، ضعف در زیرساخت‌های پایه اداری، از جمله ثبت و نگهداری اسناد و سازوکارهای پاسخ‌گویی را از موانع اصلی دیجیتالی‌سازی مؤثر دانست.
به گفته وی، آموزش کارکنان شهرداری‌ها اگرچه ضروری است، اما به‌تنهایی نمی‌تواند مشکلات ریشه‌ای مانند مداخله سیاسی در امور اجرایی، جابه‌جایی گسترده نیروی انسانی و محدودیت ظرفیت فنی را برطرف کند.
نیتلینگ هشدار داد: «در محیط‌های نهادی ضعیف، خطر واقعی دیجیتالی کردن ناکارآمدی وجود دارد؛ به این معنا که سامانه‌های ناکارآمد یا فاسد صرفاً خودکار می‌شوند.»
وی بر این باور است که دیجیتالی‌سازی اساساً یک چالش جدی در حوزه حکمرانی است، نه صرفاً مسئله‌ای فناورانه. از این رو، شهرداری‌ها پیش از حرکت به سمت راهکارهای پیشرفته دیجیتال باید کارکردهای اصلی اداری خود را تقویت کنند، اصلاحات را به‌تدریج پیش ببرند و از حمایت نهادهای مرکزی مانند وزارت خزانه‌داری ملی برخوردار شوند.
هوش مصنوعی و داده‌محوری در خدمت خدمات عمومی
در بخش دیگری از این گزارش، تبوگو موسالا، از مسئولان انجمن دولت محلی آفریقای جنوبی، با اشاره به تغییرات سریع فناوری، افزایش انتظارات شهروندان از خدمات عمومی و فشارهای ناشی از الزامات حسابرسی و حکمرانی، بر ضرورت نوسازی نظام‌های اطلاعاتی شهرداری‌ها تأکید کرد.
وی گفت شهرداری‌ها باید سامانه‌های خود را به‌روزرسانی کنند، مدیریت اطلاعات را بهبود ببخشند، حکمرانی دیجیتال را تقویت کنند و ظرفیت نهادی لازم برای پاسخ‌گویی به نیازهای جدید را توسعه دهند.
موسالا افزود که مجمع دیجیتال SALGA در سال ۲۰۲۶ با هدف ایجاد رویکردهای تازه برای بهره‌گیری از فناوری و ارائه هوشمندتر خدمات در سطح شهرداری‌ها طراحی شده است.
به گفته وی، دوره‌های آموزشی برگزارشده با هدف بررسی چگونگی استفاده شهرداری‌ها از فناوری‌های نوظهور، از جمله هوش مصنوعی، خودکارسازی فرایندها، سکوهای داده، سامانه‌های ابری و ابزارهای تعامل دیجیتال برگزار شده‌اند.
این ابزارها می‌توانند به تقویت پاسخ‌گویی، تسریع نوسازی ساختارهای اداری و افزایش توان تحلیلی شهرداری‌ها در ارائه خدمات عمومی کمک کنند.
موسالا همچنین آشنایی با کاربرد هوش مصنوعی در بخش‌های مختلف خدمات عمومی، آینده سکوهای داده شهری، امکان تبادل اطلاعات میان سامانه‌ها، نوسازی زیرساخت‌های قدیمی و پیامدهای حکمرانی ناشی از خودکارسازی را از ضرورت‌های مدیریت شهری در شرایط کنونی دانست.
حکمرانی هوشمند؛ فناوری در کنار اصلاح نهادی
مجموع دیدگاه‌های مطرح‌شده در این گزارش نشان می‌دهد که حرکت به سمت حکمرانی هوشمند صرفاً با خرید تجهیزات، راه‌اندازی سامانه‌های دیجیتال یا استفاده از هوش مصنوعی محقق نمی‌شود. این تحول به اصلاح ساختارهای اداری، تقویت انضباط مالی، توسعه مهارت نیروی انسانی و ایجاد سازوکارهای مؤثر پاسخ‌گویی نیاز دارد.
تجربه مورد اشاره در آفریقای جنوبی نشان می‌دهد که فناوری زمانی می‌تواند به ارتقای کیفیت خدمات عمومی کمک کند که بر بستری از مدیریت کارآمد، شفافیت و ظرفیت نهادی مناسب استوار باشد؛ در غیر این صورت، دیجیتالی‌سازی ممکن است تنها شکل ظاهری ناکارآمدی‌های موجود را تغییر دهد، بدون آنکه مسئله‌ای از شهروندان حل کند.
انتهای پیام