عباس صفاییمهر، مدیر گروه مطالعات تحول مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، در یادداشتی، به بررسی ابعاد پنهان «جنگ رمضان» پرداخت و آن را نه صرفاً یک رخداد نظامی، بلکه یک بحران چندلایه روانی-اجتماعی توصیف کرد. او معتقد است که در نبردهای مدرن، استراتژی دشمن فراتر از تخریب فیزیکی رفته و هدفگیری ذهنیت و آرامش شهروندان است.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، صفاییمهر با اشاره به ماهیت جدید جنگها توضیح میدهد که تخریب فقط در جغرافیا رخ نمیدهد. او میگوید: «پیش از آنکه موشکهای نامتعارف دشمن بر زمین فرود آیند، موشکهای روانی بر ذهن مردم فرود آمده بودند؛ موشکهایی از جنس تهدید، تصویر، روایت، شایعه و تولید مداوم ناامنی.» این پژوهشگر تأکید میکند که دشمن برای هر شلیک نظامی، هزاران شلیک شناختی و عاطفی انجام میدهد تا «پیش از اصابت بمب، اعتماد، آرامش، امید و پیوند اجتماعی را فرسوده کند.
زخمهای دیدهنشده و فقر نهادی
یکی از نکات تکاندهنده در این تحلیل، توجه به «زخمهای نامرئی» است. وی بیان میکند: «انسانی که شب را با صدای انفجار و نگرانی برای خانواده به صبح میرساند، حتی اگر زخمی بر بدن نداشته باشد، ممکن است زخمی در روان حمل کند؛ زخمی که دیده نمیشود، در پروندههای خسارت ثبت نمیشود و اغلب حتی خود فرد نیز زبان دقیقی برای بیان آن ندارد.»
او این وضعیت را نشانهای از «فقر نهادی» در فهم آسیبهای روانی میداند و خاطرنشان میسازد که ما رنج را تا زمانی که خون یا شکستگی آشکار نبینیم، کمتر جدی میگیریم، در حالی که بخش مهمی از میدان نبرد در «حافظه، خواب، بدنِ مضطرب و روابط اجتماعی آسیبدیده» شکل میگیرد.
تابآوری تاریخی؛ نه بهانهای برای غفلت، بلکه ظرفیتی برای حمایت
صفاییمهر با ارجاع به تاریخ پرفراز و نشیب ایران، مفهوم «تابآوری تاریخی» را مطرح میکند. او استعاره سیمرغ را نمادی از توان بازآفرینی پس از سوختن میداند، اما هشدار میدهد که ارجاع به این مقاومت نباید بهانهای برای بیتوجهی نهادها به زخمهای روانی باشد.
وی با صراحت میگوید: «پهلوان، قهرمان و قوی بودن مردم، مسئولیت نهادها را کم نمیکند؛ بلکه آن را سنگینتر میسازد. جامعهای که ایستاده است، بیش از جامعه فروپاشیده شایسته حمایت هوشمندانه است، زیرا هنوز ظرفیت ترمیم، مشارکت و بازسازی در آن زنده است.» او هشدار میدهد که اگر تابآوری اجتماعی بدون مراقبت نهادی همراه شود، ممکن است به «فرسودگی خاموش» تبدیل گردد.
بحران سلامت روان و بازارهای زرد
در بخش دیگری از تحلیل، به چالشهای سیستمیک سلامت روان در ایران پرداخته شده است. مدیر گروه مطالعات تحول مرکز پژوهشهای مجلس مینویسد: «ما هنوز سلامت روان را مانند سلامت جسم به رسمیت نشناختهایم. بیمه، سرماخوردگی را میفهمد، اما اضطراب پس از بمباران را کمتر.
وی اشاره میکند که نبود نظام رسمی، ارزان و قابل اعتماد، باعث فعال شدن «بازارهای زرد و شبهعلمی» شده است. در چنین فضایی، درد واقعی مردم یا نادیده گرفته میشود یا به کالا تبدیل میگردد. او تأکید میکند که سلامت روان در وضعیت پساجنگ، نمیتواند صرفاً به توصیههای فردی یا دسترسی محدود طبقات مرفه واگذار شود.
راهکارهای ششگانه برای حکمرانی هوشمند در سلامت روان
برای خروج از این بنبست و تبدیل رنج به سرمایه، صفاییمهر شش مسیر همزمان را برای نهادهای متولی ترسیم میکند که هسته اصلی حکمرانی هوشمند در حوزه سلامت روان است:
۱. پایش علمی وضعیت روانی گروههای مختلف جامعه با هدف فهم دقیق نیازها (نه تولید آمار نمایشی).
۲. ایجاد مداخلات فوری و کمهزینه برای افراد در معرض شوک و سوگ.
۳. تقویت شبکههای محلی، مدرسهای و کارگاهی برای حمایت جمعی.
۴. آموزش عمومی درباره طبیعی بودن واکنشهای روانی در بحران.
۵. تنظیمگری بازار روانشناسی و مقابله جدی با خدمات زرد.
۶. گسترش پوشش بیمهای و ایجاد دسترسی عادلانه تا سلامت روان به حق عمومی تبدیل شود.
نتیجهگیری: شنیدن صداهای پنهان
در پایان، این پژوهشگر تأکید میکند که روایت رسمی نباید فقط از پیروزی یا فقط از رنج بگوید، بلکه باید هم زخم را ببیند و هم ایستادگی را. او خاطرنشان میسازد که «امنیت، آن لحظهای است که کودک بتواند دوباره بخوابد، مادر بتواند دوباره نفس عمیق بکشد… و شهروند بداند اگر روانش لرزید، تنها نیست و شرم ندارد.»
وظیفه امروز جامعه و سیاستگذاران، شنیدن این صداهای پنهان و ساختن دانشی است که از مردم مراقبت کند و از تابآوری تاریخی ایران، راهی برای آینده بگشاید.
انتهای پیام