رئیس سازمان بهزیستی و دبیر شورای ملی سالمندان کشور با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به پدیده سالمندی در ایران گفت: سالمندی دیگر صرفاً یک مسئله رفاهی نیست، بلکه به موضوعی راهبردی، اقتصادی و بین‌بخشی تبدیل شده است و با استفاده از حکمرانی هوشمند می‌توان آن را از یک چالش اجتماعی به فرصتی برای توسعه ملی و شکل‌گیری اقتصاد نقره‌ای تبدیل کرد.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، سیدجواد حسینی با اشاره به تغییرات جمعیتی کشور اظهار کرد: «سالمندی در نگاه سنتی، اغلب با واژه بحران گره خورده است؛ اما در دیدگاه نوین ما در سازمان بهزیستی این پدیده نه یک بن‌بست، بلکه یک “فرایند اجتماعی” است که با تدبیر و حکمرانی هوشمند می‌تواند به “اقتصاد نقره‌ای” و فرصتی برای توسعه ملی تبدیل شود.»
وی با بیان اینکه سالمندی در ایران دیگر موضوعی مربوط به آینده نیست، افزود: «این پدیده امروز به یک مسئله راهبردی، بین‌بخشی و اقتصادی تبدیل شده است.»
حسینی ادامه داد: بر اساس تصویر آماری موجود، حدود ۱۳ درصد جمعیت کشور، معادل نزدیک به ۱۱ میلیون نفر، سالمند هستند؛ با این حال نرخ درگیری جمعیت با مسائل سالمندی به ۱۸ درصد می‌رسد و در نتیجه حدود ۲۳.۵ میلیون ایرانی به‌طور مستقیم با پیامدهای مراقبتی، سلامت، معیشتی و روانی سالمندی مواجه هستند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با هشدار نسبت به پیامدهای مدیریت منفعلانه این روند گفت: «این وضعیت، اگر با حکمرانی منفعل و سیاست‌های تسکینی مدیریت شود، می‌تواند به بحران اقتصادی و اجتماعی تبدیل شود؛ اما اگر با حکمرانی هوشمند، توانمندسازی و اقتصاد نقره‌ای همراه شود، می‌تواند به فرصتی برای توسعه ملی تبدیل شود.»
وی نقطه کانونی راهبرد سازمان بهزیستی را تغییر رویکرد از حمایت صرف به توانمندسازی عنوان کرد و گفت: «نقطه کانونی راهبرد ما، گذار از “مستقیم‌پردازی” به “توانمندسازی” و از “مراقبت تسکینی” به “حکمرانی پیشگیرانه و فعال” است.»
حسینی با اشاره به تفاوت شرایط ایران با برخی کشورهای سالمند جهان، اظهار کرد: در ژاپن که ۲۸ درصد جمعیت آن سالمند است، نرخ درگیری جمعیت غیرسالمند حدود ۱۲ درصد اعلام شده، در حالی که در ایران با وجود سالمند بودن حدود ۱۳ درصد جمعیت، نرخ درگیری به ۱۸ درصد رسیده است.
به گفته وی، این تفاوت نشان‌دهنده فشار مضاعف بر ساختارهای حمایتی، خانوادگی، بیمه‌ای و مراقبتی کشور است و نشان می‌دهد که راهکارهای وارداتی لزوماً پاسخگوی پیچیدگی‌های بومی سالمندی در ایران نیستند.
رئیس سازمان بهزیستی همچنین به سرعت بالای تغییرات جمعیتی در کشور اشاره کرد و گفت ایران اگرچه از نظر سهم سالمندان هنوز در مرحله ورود به سالمندی قرار دارد، اما در شمار پنج کشور نخست جهان از نظر سرعت حرکت به سمت سالمندی شدید قرار گرفته است.
حسینی افزود: نرخ رشد جمعیت عمومی کشور ۱.۲۴ درصد است، در حالی که نرخ رشد جمعیت سالمند به ۴.۸ درصد رسیده و این به معنای رشد سالمندی با سرعتی حدود چهار برابر جمعیت عمومی است. برآوردها نیز نشان می‌دهد در فاصله سال‌های ۱۴۲۰ تا ۱۴۲۲ تعداد سالمندان از جوانان و نوجوانان پیشی خواهد گرفت.
وی سه پیام مدیریتی را برای این شرایط برشمرد و گفت: «نخست: پنجره فرصت برای مداخله فعالانه محدود است. دوم: سالمندی فقط مسئله سالمندان نیست؛ مسئله خانواده، بازار کار، نظام سلامت، بیمه، مسکن و شهرسازی است. سوم: بدون داده‌محوری و هماهنگی بین‌بخشی، سیاست‌ها به اقدامات جزیره‌ای تبدیل می‌شوند.»
سالمندی و چالش‌های اقتصادی و اجتماعی
دبیر شورای ملی سالمندان کشور با اشاره به وضعیت اقتصادی بخشی از سالمندان گفت ۵۱ هزار زن سالمند تنها در طرح توانمندسازی سازمان بهزیستی قرار دارند و داده‌های ۳۰ استان نیز از کاهش وضعیت اقتصادی سالمندان در سنین بالاتر حکایت دارد.
به گفته وی، میانگین دهک درآمدی سالمندان ۶۰ تا ۷۰ ساله ۵.۷۶ است که پس از ۷۰ سالگی به ۴.۵۲ کاهش می‌یابد. همچنین ۶۰ درصد سالمندان فاقد مستمری هستند و از چتر حمایتی تأمین اجتماعی و صندوق‌ها خارج هستند.
حسینی همچنین از وجود ۲۶۰ هزار سالمند دارای معلولیت، معادل ۲۲ درصد کل جامعه معلولان، و ۷۷ هزار زن سالمند سرپرست خانوار خبر داد و تأکید کرد که این شرایط، ضرورت بازطراحی سیاست‌های حمایتی و حرکت به سمت توانمندسازی را افزایش می‌دهد.
وی اظهار کرد: «سالمندی اگر با نظام حمایتی شکننده، نبود بیمه مراقبت طولانی‌مدت، کاهش درآمد، تنهایی و محیط ناسازگار همراه شود، به بحران تبدیل می‌شود.»
رئیس سازمان بهزیستی در مقابل، نگاه به سالمندی به‌عنوان یک فرایند اجتماعی را زمینه‌ساز استفاده از ظرفیت این گروه دانست و گفت: «اما اگر به‌عنوان یک فرایند اجتماعی دیده شود، می‌توان آن را با سیاست‌گذاری هوشمند به اقتصاد نقره‌ای و مشارکت اجتماعی سالمندان تبدیل کرد.»
پنج محور راهبردی سازمان بهزیستی
حسینی پنج محور اصلی راهبرد سازمان بهزیستی در حوزه سالمندی را توانمندسازی به جای حمایت صرف، پیشگیری به جای درمان، خانواده و محله‌محوری، داده‌محوری و پیمایش ملی و در نهایت هماهنگی بین‌بخشی عنوان کرد.
وی در تشریح این رویکرد گفت سالمند باید در تصمیم‌گیری، اشتغال، مشارکت محلی و انتقال تجربه حضور فعال داشته باشد و خدمات نیز تا حد امکان در نزدیک‌ترین نقطه به محل زندگی سالمند ارائه شود.
رئیس سازمان بهزیستی بر اهمیت داده‌محوری در سیاست‌گذاری سالمندی نیز تأکید کرد و افزود سیاست‌ها باید بر شواهد و رصد مستمر استوار باشند؛ چراکه سالمندی مسئله یک دستگاه خاص نیست و همکاری بهزیستی، وزارت بهداشت، تأمین اجتماعی، وزارت کار، شهرداری‌ها، بخش خصوصی و نهادهای مردمی را طلب می‌کند.
توسعه اقتصاد نقره‌ای و خدمات سالمندی
حسینی با اشاره به برنامه‌های سازمان بهزیستی برای استفاده از ظرفیت سالمندان گفت «نقشه جامع اقتصاد سالمندی» در ۱۴ حوزه فعالیت تدوین شده است. به گفته وی، در سال گذشته ۱۳ هزار فرصت شغلی برای سالمندان ایجاد شده و توسعه این فرصت‌ها برای گروه سنی ۶۰ تا ۶۵ سال در دستور کار قرار دارد.
وی همچنین از ایجاد سازوکار رسمی برای صدور مجوز مراقبین سالمند، ارائه خدمات روان‌شناسی در ۱۰ گونه مرکز تخصصی، آموزش سه هزار و ۵۰۰ روان‌شناس تخصصی سالمندی و توسعه مراکز خدمات محله‌ای خبر داد.
بر اساس توضیحات حسینی، ۲۷۵۰ مرکز «سلام محله» توسعه یافته که ۸۴۰ مورد از آنها مراکز «مهر و گفت‌وگوی سالمندان» هستند. همچنین ۱۱۳ مرکز خدمات توانبخشی در منزل فعال است و حق پرستاری نیز ۸۰ درصد افزایش یافته است.
وی از تهیه لایحه جامع حمایت از سالمندان، انجام نخستین پیمایش ملی سالمندان و ارسال ۲۰ بسته سیاستی به دستگاه‌های مختلف به‌عنوان بخش دیگری از اقدامات انجام‌شده نام برد.
تأکید بر مناسب‌سازی و حمایت از سالمندان دارای معلولیت
رئیس سازمان بهزیستی با تأکید بر ضرورت مناسب‌سازی محیط برای افراد دارای معلولیت گفت: «رویکرد علمی ما این است؛ معلولیت زمانی شکل می‌گیرد که محیط برای پاسخگویی به نیازها آماده نباشد. بنابراین مناسب‌سازی محیط یک ضرورت اجتماعی است، نه یک انتخاب.»
وی همچنین از قرار گرفتن ردیف بودجه مستقل ۱۵ میلیارد تومانی برای مترجمان زبان اشاره در قانون بودجه، افزایش تعداد مترجمان از ۴۰۰ به ۸۰۰ نفر و انجام ۱۲ هزار اعزام مترجم زبان اشاره در سال گذشته خبر داد.
به گفته حسینی، حدود ۵۰۰ مرکز اقامتی و گردشگری نیز برای افراد دارای معلولیت، ناشنوایان و نابینایان مناسب‌سازی شده و از ۲۴۳ هزار دانش‌آموز و ۱۹ هزار دانشجو با پرداخت کامل شهریه و مشوق‌های ماهانه حمایت شده است.
در حوزه حمایت‌های معیشتی و اورژانس اجتماعی نیز اقداماتی از جمله تأمین سرپناه مناسب برای ۳۷۷۷ مورد، تأمین لوازم بهداشتی برای ۳۳ هزار نفر، پرداخت کمک‌هزینه معیشتی به ۹ هزار نفر، پرداخت حق پرستاری به ۱۰۶ هزار سالمند و ارائه خدمات شبانه‌روزی در ۳۹۱ مرکز اورژانس اجتماعی انجام شده است.
ضرورت حرکت به سمت سالمندی سالم و فعال
حسینی در ادامه از مجموعه‌ای از برنامه‌ها و مطالعات جدید در حوزه سالمندی خبر داد که بازنویسی سند ملی سالمندان، نهایی‌سازی قانون حمایت از سالمندی، نخستین پیمایش ملی تنهایی سالمندان، تدوین سند جامع اقتصاد نقره‌ای در ۱۴ قلمرو، بررسی آثار جنگ بر زندگی و سلامت سالمندان، طراحی محتوای حمایت از سالمندان در دوره جنگ، ارتقای تاب‌آوری سالمندان، مطالعات آینده سالمندی در استان‌ها و استانداردسازی آموزش مراقبین غیررسمی سالمندی از جمله آنهاست.
وی چهار پیش‌نیاز مدیریتی را برای تحقق این راهبردها ضروری دانست: استقرار نظام رصد و داده‌محوری سالمندی، تثبیت بودجه پایدار، حرفه‌ای‌سازی نیروی مراقبت و توسعه شهرها و خدمات دوستدار سالمند.
رئیس سازمان بهزیستی تأکید کرد که شاخص‌های جمعیتی، اقتصادی، سلامت و مراقبتی باید به‌صورت مستمر پایش شوند و توسعه بیمه مراقبت طولانی‌مدت، آموزش و صدور مجوز برای مراقبین سالمند و مناسب‌سازی فضاهای عمومی، حمل‌ونقل، مسکن و فناوری‌های کمک‌کننده باید در سیاست‌گذاری‌ها مورد توجه قرار گیرد.
حسینی در پایان گفت: «ما در سازمان بهزیستی بر این باور هستیم با تکیه بر “قانون حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت” و طراحی نظام‌های جدید، می‌توانیم از “سالمندیِ سخت” به سمت “سالمندی سالم و فعال” حرکت کنیم.»
وی همچنین با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه جامعه به سالمندی اظهار کرد: «سالمندی پایان راه نیست؛ آغاز فصل جدیدی از مشارکت اجتماعی است، مشروط بر آنکه حاکمیت محیطی آماده و جامعه‌ای پذیرنده برای این سرمایه‌های ارزشمند فراهم کند.»
او این رویکرد را عهد سازمان بهزیستی با مردم و سالمندان ایران عنوان کرد.
انتهای پیام
