علیاکبر حقدوست، پژوهشگر پژوهشکده آیندهپژوهی در سلامت، در یادداشتی به آیندهنگاری افق سلامت ایران در سال ۱۴۱۰ پرداخته است.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، حقدوست معتقد است که سلامت سرمایهای بسیار ارزشمند است و توجه به سلامتی یکی از اولویتهای اولیه انسانی به شمار میرود. به باور او، سلامت در بعد اجتماعی نیز اهمیت بالایی دارد و جامعه سالم، محور توسعه پایدار است؛ از همین رو، حفظ و ارتقای سلامت جامعه از مهمترین وظایف دولتها محسوب میشود.
این پژوهشگر تصریح میکند که حوزه سلامت شامل زیرمجموعههایی مانند بهداشت، درمان، آموزش علوم پزشکی، غذا و دارو و پژوهش و فناوری سلامت است که با سرعت در حال تغییر هستند. او هشدار میدهد که تصمیمگیری در این شرایط، بدون نگاه به آینده و دقت در روندهای مؤثر بر حوزه سیاستگذاری، خطرات مهلکی را برای حکمرانی سلامت و سلامت جامعه به همراه خواهد داشت.
حقدوست با اشاره به روندهای متعدد تأثیرگذار بر حوزه سلامت میگوید که امروزه این روندها موجب تغییر تصویر سلامت و اجزای آن شدهاند. به گفته او، حوزه درمان نیز از این تغییرات در امان نمانده و شاخصها و تخصصهای پزشکی در آینده دستخوش تحول خواهند شد.
او مفاهیمی چون مطب مجازی، نسخه دارویی الکترونیک، تکنولوژی نانو و جراحی با ربات را نمونههایی از تحولات آینده در حوزه درمان برمیشمارد و تأکید میکند که ادامه این روندها نشان میدهد که ساختار و شاکله بهداشت، هم در حوزه بهداشت عمومی و هم در مراقبتهای اولیه بهداشتی، باید پوستاندازی کند و خود را برای فردا و نیاز فردا مهیا سازد؛ در غیر این صورت، از قافله پیشرفت عقب خواهد ماند.
حقدوست استدلال میکند که بخش سلامت به شدت نیازمند تحلیل دقیق محیط آینده و تصمیمگیری هوشمندانه با در نظر گرفتن مختصات جدید است. به باور او، آیندهنگاری رویکردی است که این قابلیت را در اختیار این بخش قرار میدهد تا نگاهی جامع به فرصتها و تهدیدهای آینده خود داشته باشد و در جهت ترسیم آینده مطلوب گام بردارد. از همین رو، این پژوهشگر هدف پژوهش حاضر را آیندهنگاری افق سلامت ایران در سال ۱۴۱۰ معرفی میکند.
حقدوست در ادامه به تحلیل تأثیر برخی روندهای کلیدی بر حوزه سلامت میپردازد:
تأثیر تکنولوژی بر حوزه سلامت:
حقدوست معتقد است که در آینده، دستاوردهای جدید فناوریهای مرتبط با حوزه سلامت در بخشهای درمان، تشخیص، پیشگیری، پزشکی از راه دور و غیره، ماهیت ارائه خدمت را در این بخشها دگرگون خواهد کرد. او توضیح میدهد که این تنوع فناوریها باعث ایجاد تقاضا از سوی جامعه میشود و موجبات افزایش سطح انتظارات جامعه و تقاضای مازاد برای فناوریها و خدمات مختلف را فراهم میآورد.
به گفته حقدوست، در نتیجه این روند، لازم است تا از همین ابتدا تعیین ظرفیتهای جذب نیرو و سایر فرایندهای مرتبط با مدیریت نیروی انسانی مورد توجه قرار گیرد.
افزایش سواد سلامت و بالا رفتن توقعات جامعه:
حقدوست استدلال میکند که دستاوردهای فناورانه به ویژه گسترش شبکههای اجتماعی، دسترسی به اینترنت و افزایش کاربران فضای مجازی، از سویی موجب تقویت سواد سلامت در عموم، تسهیل اطلاعرسانیهای مرتبط با سلامتی و اصلاح و تغییر عادات نادرست میشود و از سوی دیگر نیز موجب افزایش تقاضا برای طیف متنوعی از خدمات سلامت میگردد.
او معتقد است که این روند به افزایش مشارکت عموم جامعه در استفاده از خدمات از راه دور و تسهیل در پیادهسازی عمومی آن در کشور کمک میکند. حقدوست در عین حال هشدار میدهد که در این الگو، خطر انتشار اطلاعات نادرست مرتبط با سلامت نیز افزایش مییابد که همزمان با افزایش سواد رسانهای این چالش کمرنگتر میشود؛ اما خطر مواجهه مردم با اطلاعات نادرست و عواقب ناشی از آن، کماکان وجود خواهد داشت.
چالشهای زیستمحیطی و تغییرات محیط زیست:
به گفته حقدوست، در آینده چالشهای زیستمحیطی مانند اتمام ذخایر تجدیدناپذیر، فرونشست زمین، از بین رفتن زیستبومهای منطقهای، آلودگیهای مواد غذایی و آلودگی هوا شدت خواهد گرفت.
او توضیح میدهد که گسترش الگوی خشکسالی پایدار و افزایش ریزگردها در بسیاری از مناطق منجر به مهاجرت ساکنین خواهد شد. به باور حقدوست، این موارد موجب از دست رفتن زمینهای کشاورزی و یا مدلهای کسبوکار منطقهای میشوند و به چالش حاشیهنشینی و کاهش شاخصهای سلامتی مانند دسترسی عادلانه به خدمات سلامت، سلامت روان و یا افزایش بزهکاری و فقر دامن میزنند.
حقدوست در این بخش، تحلیل کلی سلامت و آنچه احتمالاً در سالهای آتی اتفاق خواهد افتاد را از دیدگاه صاحبنظران حوزه سلامت ارائه میدهد:
حوزه آموزش و دانشجویی:
حقدوست پیشبینی میکند که سیر مهاجرت متخصصین به خارج از کشور کماکان ادامه پیدا کند؛ چراکه تربیت متخصص و کارشناس ارشد و دکترا با این سرعت، بیش از نیاز کشور خواهد بود. او تمایل بالا نسبت به تحصیلات تکمیلی و عدم کشش در بازار کار داخل کشور را از عوامل مؤثر بر مهاجرت میداند.
به گفته حقدوست، فضای اجتماعی داخل کشور و چالشهای اقتصادی در سالهای آینده دشواری کار در کشور را بالا نگه خواهد داشت. او معتقد است که فرار مغزها و مهاجرت یکی از معضلاتی است که حداقل تا سال ۱۴۰۴ ادامه مییابد.
این پژوهشگر همچنین پیشبینی میکند که در سالهای آینده در دانشگاههای ایران نیز مانند بسیاری کشورهای جهان، آموزش مجازی به دلایلی چون مشغله افراد و ارزانتر بودن این نوع آموزش توسعه خواهد یافت. او خاطرنشان میکند که با ظهور نسل Y یا نسل هزاره (متولدین دهه هفتاد به بعد) و نسل بعدی آنها یعنی نسل Z، شکاف بیننسلی هم در کلاسهای درس و دانشگاه و هم در محیطهای کاری افزایش خواهد یافت.
حوزه پژوهش:
حقدوست با اشاره به وضعیت پژوهش در کشور میگوید که از نظر علمی، رشد کشور قابل قبول خواهد بود، اما رشد کمی سریعتر از رشد کیفی خواهد بود و احتمالاً این روند حداقل تا سال ۱۴۰۴ ادامه مییابد.
او معتقد است که اگرچه اتفاقات قابل قبولی برای رسیدن به اقتصاد دانشبنیان خواهد افتاد و مفهوم مرجعیت علمی بیشتر معنا پیدا میکند، اما متأسفانه به دلیل کم بودن نگاه کار تیمی، گسستهای متعدد در ساختارهای مدیریتی و اجرایی و برنامههای اجرایی کوتاهمدت، حرکت به سمت دانشگاههای نسل سوم و چهارم به کندی پیش خواهد رفت.
حوزه بهداشت:
به گفته حقدوست، بر اساس روندهای موجود و با در نظر گرفتن تأثیرات کلان آنها، به نظر میرسد که امید به زندگی ایرانیان در افق ۱۴۱۰ احتمالاً به نزدیک ۸۰ سال برسد که رشد قابل قبولی است.
او در عین حال به چند مشکل در این خصوص اشاره میکند و میگوید که اختلاف بین امید زندگی مردان و زنان رو به افزایش خواهد بود و رشد آن در مردان با شیب کمتری همراه میباشد که دلیل اصلی آن را بالاتر بودن عوامل خطر بیماریهای غیرواگیر و حوادث در مردان میداند.
حقدوست با توجه به آیندهنگاری انجامشده، توصیههایی را برای بهبود حوزه سلامت مطرح میکند:
او تأکید میکند که آمایش سرزمینی باید خیلی جدیتر مدنظر باشد و همه اجزای درون نظام سلامت با تولیت وزارت بهداشت به همراه سایر سازمانهای حوزه سلامت باید به دقت بر این مسئله توجه کنند.
به باور حقدوست، در این راستا تقویت مناطق آمایشی کشور و متوازنسازی توسعه روستایی، شهری و استانی برای پاسخگویی به نیازهای آینده ملی و منطقهای ضروری میباشد.
او پیشنهاد میکند که برای سرمایهگذاری بخش خصوصی، به خصوص در مناطق کمتر توسعهیافته، باید به موارد زیر توجه نمود:
– تقویت زیرساختهای خدمات پیشرفته برای جذب بیمار
– توسعه متوازن علمی کشور
– هماهنگ نمودن توزیع امکانات سلامت متناسب با تغییرات جمعیتی در مناطق مختلف کشور
– افزایش ظرفیتهای بومی برای پاسخ به نیازهای منطقهای
حقدوست همچنین بر این نکته تأکید دارد که سهم بخش خصوصی در ارائه خدمات سلامت به درستی و به صورت جامع دیده شود و از ارائه شعارهای غیرقابل اجرا پرهیز گردد.
او استفاده از رویکردهای مختلف مشارکت بخش خصوصی و دولتی در سرمایهگذاریهای میانمدت و بلندمدت را دارای اولویت بالا میداند و معتقد است که باید به ملاحظات آن در عدالت، دسترسی و پوشش خلأهای موجود در حوزه سلامت که به تنهایی دولت قادر به عهدهدار شدن آن نیست، توجه ویژهای شود.
حقدوست در جمعبندی یادداشت خود تأکید میکند که پژوهش حاضر به آیندهنگاری افق سلامت ایران در سال ۱۴۱۰ پرداخته است.
او تحلیل روندهای مؤثر بر سلامت را نشاندهنده این امر میداند که در آیندهای نه چندان دور، «پیشرفت تکنولوژی»، «افزایش سواد سلامت و بالا رفتن توقعات جامعه» و «به وجود آمدن چالشهای زیستمحیطی و تغییرات محیط زیست» تأثیرات مثبت و منفی بسیاری را بر حوزه سلامت خواهند داشت.
حقدوست با اشاره به برآورد این پژوهش از مختصات آینده سلامت در کشور، معتقد است که میتوان انتظار داشت موج مهاجرت متخصصین از کشور ادامه پیدا کند، رشد کمی پژوهشها در این حوزه افزایش یابد و سن امید به زندگی تا ۸۰ سال افزایش یابد.
او در پایان، با توجه به آیندهنگاریهای انجامشده، توصیههایی برای بهبود حوزه سلامت ارائه کرد که استفاده از رویکردهای مختلف مشارکت بخش خصوصی و دولتی در سرمایهگذاریهای بخش سلامت از آن جمله است.
انتهای پیام