در عصر دیجیتال که فضای سایبر به زیستبوم اصلی تعاملات اجتماعی تبدیل شده است، تبیین مرز میان «صیانت حاکمیتی» و «حقوق خصوصی» از منظر فقه و حقوق، به ضرورتی اجتنابناپذیر بدل گشته است. کتاب پژوهشی «قواعد فقهی پالایش فضای مجازی در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران»، تالیف حجتالاسلام و المسلمین سید علیرضا طباطبایی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم قضایی، تلاشی است علمی برای پاسخ به پیچیدهترین پرسشهای حقوق دیجیتال در ایران.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، این اثر با نگاهی آسیبشناسانه، ضمن کالبدشکافی ابزارهای فنی پالایش، به مبانی نظری حاکم بر این حوزه میپردازد. نویسنده با بررسی شیوههای مختلف فیلترینگ (از مسدودسازی درگاهها تا فهرستهای سیاه)، چگونگی اعمال این ابزارها را از منظر قواعد بنیادین فقهی واکاوی کرده است.
برخی از قواعد کلیدی که در این کتاب به عنوان مبانی حکمرانی در فضای سایبر تحلیل شدهاند عبارتند از:
قاعده نفی سبیل: برای مقابله با چالشهای ناتوی فرهنگی.
قواعد لاضرر و حفظ نظام: جهت تبیین مسئولیتهای حاکمیتی.
حرمت اعانت بر اثم: برای تحلیل نقش واسطها در فضای مجازی.
حکمرانی هوشمند و زیرساختهای بومی
یکی از محورهای قابلتأمل این پژوهش، پیوند میان فقه، حقوق و ضرورتهای فنی است. مؤلف با تاکید بر ضرورت شبکه ملی اطلاعات، به مقوله حکمرانی هوشمند اشاره دارد. این بخش از کتاب نشان میدهد که چگونه «بومیسازی زیرساختها برای کاهش وابستگی و احراز هویت هوشمند» میتواند نه تنها یک ضرورت فنی، بلکه یک راهکار حقوقی برای ارتقای امنیت و کارآمدی سیستم باشد.
این کتاب فصلی مجزا را به «حقوق شهروندی و استثنائات پالایش» اختصاص داده است. در این بخش، با استناد به «اصل اباحه» و «سیره خردمندان»، بحث چالشبرانگیز «تعلق مالکیت اطلاعات به مردم» مورد واکاوی قرار گرفته است. هدف این پژوهش، برقراری توازن میان ضرورتهای حکمرانی و حفظ حقوق خصوصی شهروندان است.
این کتاب به عنوان «منبعی تراز برای قضات، وکلا، سیاستگذاران و پژوهشگران»، بستری را فراهم میکند تا نظام حقوقی کشور با تکیه بر ارزشهای اسلامی و در عین حال منطبق با مقتضیات عصر فناوری، کارآمدتر عمل کند.
انتهای پیام
