رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند، با تأکید بر ضرورت بازنگری در مسیرهای تأمین کالاهای اساسی کشور گفت: پایداری زنجیره تأمین، تنوع‌بخشی به مبادی واردات و توسعه مسیرهای جایگزین، از الزامات افزایش تاب‌آوری اقتصادی و تضمین دسترسی مردم به کالاهای ضروری است.
سیدطه حسین مدنی در گفت و گو با پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، در تشریح اهمیت لجستیک و حمل‌ونقل در تأمین کالاهای اساسی افزود: تولید، نگهداری و توزیع مواد غذایی و دارو بدون برخورداری از زنجیره تأمین پایدار امکان‌پذیر نیست و هرگونه اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل می‌تواند در مدت کوتاهی بر دسترسی مردم به مواد غذایی و دارو اثر بگذارد. از این رو، برنامه‌ریزی برای شرایط بحرانی نباید به زمان وقوع بحران یا جنگ موکول شود.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به ضرورت تغییر معیارهای تصمیم‌گیری در شرایط عادی و بحرانی اظهار کرد: در شرایط عادی، صرفه اقتصادی و کاهش هزینه‌ها از معیارهای اصلی انتخاب مسیرهای حمل‌ونقل است، اما در شرایط بحران، تاب‌آوری و اطمینان از تداوم تأمین کالاهای اساسی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. به همین دلیل، مسیرهایی که در شرایط عادی از جذابیت اقتصادی کمتری برخوردارند، ممکن است در زمان بحران نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ جریان تأمین کالا ایفا کنند.
افزایش سهم کشورهای منطقه در تأمین کالاهای اساسی
مدنی با اشاره به ظرفیت کشورهای همسایه و کریدورهای شمالی برای تأمین نیازهای کشور گفت: بخشی از کالاهایی که در سال‌های گذشته از کشورهای دوردست تأمین می‌شدند، قابلیت تأمین از مبادی نزدیک‌تر را دارند، اما به دلایل مختلف از این ظرفیت به‌طور کامل استفاده نشده است.
وی افزود: برخی کالاهای اساسی، نهاده‌های دامی و اقلام مورد نیاز کشور را می‌توان از کشورهای منطقه و همسایه تأمین کرد. استفاده از این ظرفیت‌ها می‌تواند علاوه بر کوتاه کردن مسیر انتقال کالا، هزینه‌های حمل‌ونقل را نیز کاهش دهد؛ البته انتخاب هر مبدأ باید بر اساس قیمت نهایی، پایداری تأمین، ظرفیت زیرساخت‌ها و میزان ریسک انجام شود.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند برای توضیح این موضوع به تفاوت مسیرهای تأمین کالا از کشورهای دوردست و کشورهای منطقه اشاره کرد و گفت: ممکن است کالایی از آمریکای جنوبی وارد شود، اما مقصد نهایی آن یکی از استان‌های شمال شرق کشور باشد. در چنین شرایطی، کالا پس از طی مسافت طولانی دریایی، باید مسافت قابل توجه دیگری را در داخل کشور طی کند تا به مقصد برسد.
وی افزود: در مقابل، ممکن است همان کالا از کشورهای آسیای مرکزی با قیمت خرید مشابه یا حتی مناسب‌تر تأمین شود و به دلیل کوتاه‌تر بودن مسیر، هزینه حمل‌ونقل کمتری داشته باشد. این ظرفیت به‌ویژه برای استان‌هایی مانند خراسان، گلستان، سمنان و تهران قابل بررسی است.
اولویت با کالاهای راهبردی و مسیرهای کم‌ریسک
مدنی با تأکید بر لزوم اولویت‌بندی کالاها در شرایط بحرانی اظهار کرد: با توجه به محدودیت‌های موجود در زیرساخت‌ها و ظرفیت‌های حمل‌ونقل، امکان اختصاص هم‌زمان منابع محدود به همه کالاها وجود ندارد. بنابراین، باید ابتدا کالاهای راهبردی و ضروری شناسایی شوند و سپس مناسب‌ترین مبدأ و مسیر برای تأمین هر یک از آنها مشخص شود.
وی افزود: در شرایط بحران یا جنگ، منطقی نیست که ظرفیت محدود حمل‌ونقل به واردات کالاهای غیرضروری اختصاص پیدا کند، در حالی که تأمین برخی اقلام می‌تواند بر سلامت، کشاورزی، تولید و امنیت غذایی کشور تأثیر مستقیم داشته باشد. در چنین شرایطی، اولویت باید با کالاهایی باشد که اختلال در دسترسی به آنها پیامدهای جدی‌تری برای کشور و زندگی مردم ایجاد می‌کند.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند همچنین با هشدار نسبت به وابستگی به یک کشور یا مسیر مشخص گفت: ممکن است کشوری که امروز مبدأ مناسبی برای تأمین یک کالا محسوب می‌شود، در آینده به دلایل سیاسی یا تغییر روابط دیپلماتیک، همکاری خود را کاهش دهد. از این رو، نباید تمام ظرفیت تأمین یک کالای راهبردی به یک کشور خاص وابسته باشد.
وی افزود: در شرایط بحرانی باید مسیرهایی در اولویت قرار گیرند که از کشورهای همسو عبور می‌کنند، احتمال اختلال در آنها کمتر است و توان تأمین کالاهای ضروری کشور را دارند. همچنین باید مشخص شود که هر مسیر جایگزین در صورت بروز بحران، چه سهمی از نیاز کشور را می‌تواند پوشش دهد.
توسعه مسیرهای جایگزین نیازمند زیرساخت و اطلاعات دقیق است
مدنی با بیان اینکه صرف وجود یک مسیر به معنای امکان استفاده گسترده از آن نیست، تصریح کرد: پیش از اتکا به کریدورهای جایگزین باید وضعیت گمرکات، بنادر، شبکه‌های جاده‌ای و ریلی، ظرفیت ناوگان حمل‌ونقل و سایر زیرساخت‌های مورد نیاز به‌دقت بررسی شود. برای نمونه، محدودیت‌های عملیاتی بنادر شمالی کشور باید در برنامه‌ریزی‌ها مورد توجه قرار گیرد.
وی با تأکید بر اهمیت حمل‌ونقل ترکیبی گفت: هیچ کشوری نمی‌تواند تنها به یک شیوه حمل‌ونقل متکی باشد و توسعه پایدار زنجیره تأمین به استفاده هماهنگ از ظرفیت‌های دریایی، ریلی، جاده‌ای و هوایی نیاز دارد. در نتیجه، توسعه مسیرهای جایگزین باید بر پایه شناخت دقیق ظرفیت‌ها و محدودیت‌های هر شیوه حمل‌ونقل انجام شود.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند همچنین بر ضرورت دسترسی فعالان اقتصادی به اطلاعات دقیق و شفاف تأکید کرد و افزود: فراهم کردن داده‌های قابل اتکا درباره مسیرهای تجاری، هزینه‌های حمل‌ونقل، ظرفیت زیرساخت‌ها و مبادی تأمین می‌تواند به تصمیم‌گیری بهتر تجار و واردکنندگان کمک کند. در این زمینه، تدوین اطلس جامع حمل‌ونقل و لجستیک و اطلس تجارت ایران می‌تواند به شناسایی فرصت‌ها و محدودیت‌های موجود کمک کند.
مدنی در پایان خاطرنشان کرد: تنوع‌بخشی به مسیرهای تأمین، افزایش ذخایر راهبردی، توسعه زیرساخت‌ها و طراحی راهکارهای پایدار برای تأمین غذای سالم باید به‌صورت مستمر دنبال شود. هرچه تاب‌آوری زنجیره تأمین کشور افزایش یابد، امکان مدیریت بهتر بحران‌ها و حفظ دسترسی پایدار مردم به کالاهای اساسی نیز بیشتر خواهد شد.
انتهای پیام
