حرکت به سوی شهر شناختی، بیش از آنکه به توسعه فناوری‌های دیجیتال وابسته باشد، به تغییر شیوه شناخت مسائل شهری، تصمیم‌گیری و اداره شهر نیاز دارد؛ رویکردی که با تکیه بر داده، دانش، یادگیری و نوآوری می‌تواند زمینه حل مؤثرتر چالش‌های شهری و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان را فراهم کند.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند به نقل از خبرگزاری مهر، شهرهای امروز با چالش‌هایی مانند ترافیک، آلودگی هوا، مصرف انرژی، مدیریت پسماند و افزایش تاب‌آوری در برابر بحران‌ها روبه‌رو هستند؛ مسائلی که حل آن‌ها صرفاً با گسترش زیرساخت‌های دیجیتال و استقرار سامانه‌های هوشمند امکان‌پذیر نیست و به تحول در شیوه مدیریت و تصمیم‌گیری نیاز دارد.
در این چارچوب، مفهوم «شهر شناختی» به‌عنوان رویکردی فراتر از شهر هوشمند مطرح می‌شود. در حالی که شهر هوشمند بیشتر بر بهره‌گیری از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی برای بهبود خدمات و مدیریت منابع تأکید دارد، شهر شناختی بر توانایی تحلیل اطلاعات، یادگیری از تجربه‌ها، پیش‌بینی پیامدها و انتخاب راهکارهای متناسب با نیازهای واقعی شهر متمرکز است.
شهر شناختی؛ تبدیل داده به دانش و تصمیم
در الگوی شهر شناختی، گردآوری اطلاعات به‌تنهایی دستاورد محسوب نمی‌شود؛ بلکه ارزش داده‌ها زمانی مشخص می‌شود که به شناخت دقیق‌تر مسائل و اتخاذ تصمیم‌های مؤثر منجر شوند. اطلاعات مربوط به حمل‌ونقل، مصرف انرژی و خدمات عمومی باید در فرایندی منسجم تحلیل شوند تا مدیران شهری بتوانند بر اساس شواهد معتبر، اولویت‌ها را تعیین و راهکارهای مناسب را انتخاب کنند.
این رویکرد مستلزم پیوند میان فناوری، دانش تخصصی، تجربه شهروندان و سازوکارهای کارآمد مدیریتی است. در غیر این صورت، حتی سامانه‌های پیشرفته نیز ممکن است بدون تأثیرگذاری جدی بر مسائل اصلی شهر، به ابزارهایی پراکنده و کم‌اثر تبدیل شوند.
از این منظر، حکمرانی هوشمند زمانی در مدیریت شهری معنا پیدا می‌کند که فناوری و داده در خدمت تصمیم‌گیری آگاهانه، حل مسئله و پاسخ‌گویی بهتر به نیازهای عمومی قرار گیرند.
ظرفیت دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان در مدیریت شهری
یکی از الزامات تحقق شهر شناختی، ایجاد ارتباط مؤثر میان مدیریت شهری و زیست‌بوم علمی و فناورانه کشور است. دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان، مراکز نوآوری و مجموعه‌های فناور می‌توانند در شناسایی چالش‌های شهری، تحلیل داده‌ها، طراحی راهکارها و سنجش میزان اثربخشی آن‌ها نقش‌آفرینی کنند.
در همین زمینه، همکاری معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری با شهرداری تهران را می‌توان فرصتی برای نزدیک‌تر شدن ظرفیت‌های علمی به نیازهای واقعی مدیریت شهری دانست. این همکاری می‌تواند به استفاده هدفمندتر از توان دانشگاه‌ها و شرکت‌های فناور برای پاسخ‌گویی به مسائل شهر کمک کند.
از سوی دیگر، چنین رویکردی امکان تبدیل نیازهای شهری به فرصتی برای توسعه محصولات و خدمات داخلی را فراهم می‌کند. در این شرایط، شهرداری‌ها تنها استفاده‌کننده فناوری نخواهند بود، بلکه می‌توانند با تعریف مسائل مشخص، فراهم کردن زمینه آزمون راهکارهای نوآورانه و ارزیابی نتایج، در توسعه بازار محصولات دانش‌بنیان نیز نقش داشته باشند.
با این حال، دستیابی به چنین هدفی به همکاری‌های کلی و تفاهم‌های نهادی محدود نمی‌شود. تعیین دقیق مسائل، مشخص کردن مسئولیت دستگاه‌ها، تأمین منابع لازم و ارزیابی مستمر نتایج، از جمله پیش‌شرط‌هایی است که می‌تواند همکاری میان بخش علمی و مدیریت شهری را به دستاوردهای عملی تبدیل کند.
معیار موفقیت شهر شناختی چیست؟
موفقیت شهر شناختی را نمی‌توان صرفاً با تعداد سامانه‌های دیجیتال، ابزارهای فناورانه یا حجم داده‌های گردآوری‌شده سنجید. معیار اصلی، میزان تأثیر این امکانات بر حل مشکلات شهر و بهبود زندگی مردم است.
کاهش زمان سفرهای درون‌شهری، بهبود کیفیت هوا، مدیریت بهینه مصرف انرژی، افزایش دسترسی به خدمات عمومی و تقویت آمادگی شهر در برابر بحران‌ها، از جمله شاخص‌هایی هستند که می‌توان بر اساس آن‌ها نتایج سیاست‌های دانش‌محور را ارزیابی کرد. انتخاب این شاخص‌ها نیز باید با توجه به اولویت‌های هر شهر، اعتبار داده‌های موجود و امکان اندازه‌گیری نتایج انجام شود.
در کنار کارآمدی، حفاظت از حریم خصوصی، امنیت داده‌ها، شفافیت در تصمیم‌گیری و توجه به نیازهای گروه‌های مختلف شهروندان نیز باید مورد توجه قرار گیرد. بهره‌گیری از فناوری زمانی به بهبود حکمرانی منجر می‌شود که با مسئولیت‌پذیری نهادها و رعایت حقوق شهروندان همراه باشد.
در نهایت، حرکت به سوی شهر شناختی مستلزم تغییر در شیوه اداره شهر و برقراری ارتباطی پیوسته میان شناخت مسئله، طراحی راهکار، اجرای آزمایشی، ارزیابی و اصلاح تصمیم‌هاست. همکاری مدیریت شهری با دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان می‌تواند به تحقق این فرایند کمک کند؛ به شرط آنکه این تعاملات به طرح‌های مشخص، نتایج قابل‌اندازه‌گیری و بهبود ملموس شرایط زندگی شهروندان منتهی شوند.
شهر آینده صرفاً شهری برخوردار از فناوری‌های بیشتر نیست؛ بلکه شهری است که مسائل خود را دقیق‌تر می‌شناسد، از داده‌ها و تجربه‌ها بهتر می‌آموزد و برای مواجهه با نیازهای امروز و چالش‌های آینده، آگاهانه‌تر تصمیم می‌گیرد.
انتهای پیام