مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت با تأکید بر ضرورت استفاده مؤثر از داده‌ها در نظام تصمیم‌گیری سازمان‌ها گفت: حرکت از تحلیل داده به سمت «بینش ماشین» می‌تواند به شناسایی الگوهای پنهان و اتخاذ تصمیم‌های دقیق‌تر کمک کند؛ رویکردی که در مسیر تحقق حکمرانی هوشمند، علاوه بر بهره‌گیری از هوش مصنوعی، به حفظ نقش انسان در تصمیم‌گیری نهایی نیاز دارد.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، پژمان امید مقدمی در دومین کنفرانس ملی حکمرانی داده و هوش مصنوعی در دانشگاه تهران، با اشاره به پیشرفت‌های صورت‌گرفته در حوزه دولت الکترونیک اظهار کرد: بخش مهمی از مسیر اتصال دستگاه‌های اجرایی و ایجاد شبکه‌ای قابل اتکا طی شده است، اما همچنان فاصله قابل توجهی تا بهره‌برداری مطلوب از ظرفیت داده‌ها وجود دارد.
وی با بیان اینکه بسیاری از دستگاه‌ها همچنان از اطلاعات موجود عمدتاً برای تهیه گزارش و ارائه آن به مدیران استفاده می‌کنند، افزود: سازمان‌ها باید از مرحله گردآوری و گزارش‌دهی اطلاعات عبور کنند و به سمت استفاده عمیق‌تر از داده‌ها برای شناخت مسائل و بهبود تصمیم‌گیری حرکت کنند.
ضرورت حرکت از تحلیل داده به بینش ماشین
مقدمی با تشریح تفاوت میان تحلیل داده و بینش ماشین گفت: در مرحله تحلیل، امکان بررسی هم‌زمان متغیرهای مختلف و دستیابی به برآوردهای دقیق‌تر فراهم می‌شود؛ اما مرحله بعد، شناسایی علت‌ها و روابطی است که ممکن است در بررسی‌های معمول قابل مشاهده نباشند.
وی برای توضیح این موضوع به مثال افزایش مصرف انرژی در واحدهای پالایشی اشاره کرد و افزود: هوش مصنوعی می‌تواند به شناسایی عواملی مانند بروز مشکل در ماشین‌آلات، کاهش کیفیت سوخت یا وجود نشتی کمک کند و زمینه ارائه راهکارهای مناسب را فراهم آورد.
مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت ادامه داد: پس از شناسایی علت افزایش مصرف، سازمان باید درباره ادامه یا توقف تولید تصمیم بگیرد؛ تصمیمی که به بررسی هزینه‌ها، تعهدات سازمانی و منافع اقتصادی وابسته است.
مقدمی با تأکید بر اهمیت این مرحله تصریح کرد: «به جای تمرکز صرف بر بینایی ماشین، باید به سمت بینش ماشین حرکت کنیم»؛ یعنی داده‌ها، محدودیت‌ها و ملاحظات به‌گونه‌ای در اختیار سامانه‌های هوش مصنوعی قرار گیرند که بتوانند در تصمیم‌سازی و ارزیابی گزینه‌های مختلف نقش مؤثری ایفا کنند.
وی در عین حال تأکید کرد که تصمیم‌گیری نهایی نباید به‌طور کامل به ماشین واگذار شود و انسان همچنان باید نتایج تحلیل‌ها را ارزیابی کند و درباره انتخاب مسیر مناسب تصمیم بگیرد.
حکمرانی داده باید به ارزش اقتصادی منجر شود
این مقام وزارت نفت، ایجاد ارزش اقتصادی را یکی از اهداف اصلی حکمرانی داده و تحول دیجیتال دانست و گفت: حکمرانی داده می‌تواند از طریق فراهم کردن بستر توسعه فعالیت‌ها و خدمات جدید و همچنین بهره‌برداری اقتصادی از داده‌های قابل انتشار، برای سازمان‌ها ارزش‌آفرینی کند.
به گفته وی، داده‌های معتبر دستگاه‌های اجرایی، در صورت وجود چارچوب‌های مناسب، می‌توانند برای کسب‌وکارها و نهادهای نیازمند ارزیابی اعتبار مالی یا ارائه خدمات، کاربرد داشته باشند.
مقدمی با اشاره به ضرورت سنجش نتایج پروژه‌های تحول دیجیتال اظهار کرد: این پروژه‌ها باید به تغییرات ملموس و خروجی‌های قابل ارزیابی منجر شوند. ارزش‌آفرینی نیز صرفاً به معنای کسب درآمد ریالی نیست، بلکه افزایش سرعت انجام کارها، بهبود کیفیت خدمات، ارتقای بهره‌وری و افزایش رفاه اقتصادی را در بر می‌گیرد.
این رویکرد یکی از الزامات حکمرانی هوشمند به شمار می‌رود؛ زیرا موفقیت برنامه‌های دیجیتالی را باید بر اساس تأثیر آنها بر عملکرد سازمان، کیفیت خدمات و نتایج اقتصادی ارزیابی کرد، نه صرفاً تعداد سامانه‌های راه‌اندازی‌شده.
تحول دیجیتال به بازطراحی ساختار سازمانی نیاز دارد
مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت همچنین بر ضرورت هماهنگی میان مأموریت‌ها و ساختار سازمانی تأکید کرد و گفت: اگر مأموریت‌های یک سازمان تغییر کند، اما ساختار آن ثابت بماند، نمی‌توان انتظار داشت پروژه‌های تحول دیجیتال به‌درستی اجرا شوند.
وی با اشاره به تفاوت ساختار کسب‌وکارهای سنتی حمل‌ونقل با پلتفرم‌هایی مانند اسنپ افزود: تغییر شیوه ارائه خدمات، شکل‌گیری ساختارهای جدید را ضروری می‌کند. بر همین اساس، معماری سازمانی، پروژه‌های دیجیتال و حتی داده‌های تولیدشده باید متناسب با مأموریت‌های جدید بازتعریف شوند.
مقدمی با اشاره به پیچیدگی صنعت نفت، گاز و پتروشیمی اظهار کرد: شرکت‌های فعال در این صنعت، حوزه‌های عملیاتی و داده‌های متفاوتی دارند و ایجاد یک سکوی دیجیتال یکپارچه، مستلزم هماهنگی میان بخش‌های مختلف زنجیره ارزش، از اکتشاف و تولید تا انتقال، فروش، توزیع و مصرف است.
وی افزود: پروژه‌های مرتبط با سکوی دیجیتال صنعت نفت باید خروجی مشخص و اثرگذار داشته باشند و میزان ارزش ایجادشده برای صنعت نیز قابل ارزیابی باشد.
هر سامانه دیجیتالی را نمی‌توان هوشمند نامید
مقدمی در بخش دیگری از سخنان خود، بر ضرورت تفکیک سامانه‌های مکانیزه از سامانه‌های هوشمند تأکید کرد و گفت: «صرف راه‌اندازی سامانه‌های الکترونیکی و مکانیزه به معنای هوشمندسازی نیست.»
وی با اشاره به نقش هوش مصنوعی در تحلیل داده‌ها و شناسایی روابط پنهان افزود: نتایج حاصل از تحلیل ماشین به‌تنهایی برای دستیابی به اهداف سازمانی کافی نیست و باید با ملاحظات، محدودیت‌ها و اولویت‌های سازمان تطبیق داده شود.
بر این اساس، هوشمندسازی زمانی می‌تواند به بهبود حکمرانی منجر شود که فناوری در خدمت حل مسائل واقعی، افزایش کیفیت تصمیم‌گیری و ایجاد ارزش قرار گیرد. استفاده از هوش مصنوعی بدون تعریف مسئله، تعیین اهداف و مشخص کردن مسئولیت تصمیم‌گیران، به‌تنهایی تضمین‌کننده تحقق تحول دیجیتال نخواهد بود.
مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت در پایان ابراز امیدواری کرد حرکت از تحلیل داده به سمت بینش ماشین به‌عنوان یکی از موضوعات پژوهشی در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری مورد توجه قرار گیرد تا روش‌های دقیق‌تری برای پشتیبانی از تصمیم‌گیری در سازمان‌ها توسعه یابد.
انتهای پیام
