شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران در دولت چهاردهم، مجموعهای از اقدامات را برای افزایش دقت در مدیریت زنجیره سوخت، شناسایی مصارف غیرواقعی و جلوگیری از انحراف فرآوردهها در دستور کار قرار داده است؛ اقداماتی که از پالایش اطلاعات کارتهای سوخت تا کنترل بارنامهها و توسعه سامانههای اندازهگیری و پایش را دربرمیگیرد و میتواند زمینه حرکت صنعت به سمت حکمرانی هوشمند را فراهم کند.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی اعلام کرد: یکی از محورهای اصلی این برنامه، ساماندهی و بهروزرسانی اطلاعات سامانه هوشمند سوخت بوده است. در جریان این اقدام و با همکاری ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز، دادستانی کل کشور و فراجا، حدود ۵۷۶ هزار و ۸۶۸ کارت سوخت نامعتبر شناسایی شد.
بر اساس گزارش ارائهشده، حذف این کارتها از چرخه برداشت غیرمجاز، از مصرف روزانه حدود ۳ میلیون و ۱۰۰ هزار لیتر سوخت جلوگیری کرده است. این تجربه نشان میدهد بخشی از مسئله ناترازی سوخت را میتوان به جای افزایش تولید، از طریق شناسایی مصارف غیرواقعی، اصلاح دادهها و جلوگیری از خروج فرآورده از شبکه رسمی مدیریت کرد.
بخش دیگری از اقدامات به کنترل مصرف سوخت در حوزه حملونقل اختصاص داشته است. در این بخش، با بررسی دادههای موجود و همکاری دستگاههای مرتبط، بیش از ۶۶ هزار پروانه فعالیت درونشهری غیربومی صادرشده توسط شهرداریها کاهش یافت.
همچنین مستندات مربوط به بیش از ۱۲ هزار کارت سوخت مهاجر شناسایی و برای پیگیری به مناطق مربوطه ارسال شد. در ادامه این بررسیها، بیش از ۷۷ هزار بارنامه صوری صادرشده از سوی ۲۰ شرکت باربری نیز شناسایی شد؛ موضوعی که با سوءاستفاده از حدود ۱۲ میلیون لیتر نفتگاز یارانهای ارتباط داشت و برای رسیدگی به سازمان راهداری و حملونقل جادهای منعکس شد.
مجموع این اقدامات در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۴، به صرفهجویی بیش از ۵۴۰ میلیون لیتر نفتگاز در بخش حملونقل نسبت به مدت مشابه سال قبل منجر شد؛ رقمی که اهمیت دادهمحوری در مدیریت مصرف سوخت را نشان میدهد.
هوشمندسازی در صنعت سوخت صرفاً به شناسایی تخلفات و کنترل مصرف محدود نمانده و حوزه خدماترسانی به شهروندان را نیز شامل شده است. در همین راستا، سامانه صدور آنی کارت هوشمند سوخت راهاندازی شد تا زمان دریافت کارت کاهش پیدا کند و فرآیند ارائه خدمات با سرعت بیشتری انجام شود.
همچنین بازوی «بله» برای ارائه سریعتر و غیرحضوری خدمات و دریافت بازخوردهای شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی ایران مورد استفاده قرار گرفت. این اقدامات را میتوان بخشی از تلاش برای حرکت از فرآیندهای سنتی به سمت خدمات هوشمند و غیرحضوری دانست.
در کنار مدیریت کارتهای سوخت و کنترل مصرف، توسعه سامانههای میترینگ و مانیتورینگ نیز دنبال شده است. هدف اصلی این طرحها، افزایش دقت اندازهگیری و فراهم کردن امکان نظارت بهتر بر جریان فرآورده در شبکه انتقال است.
در این چارچوب، قرارداد تأمین ۱۳۴ دستگاه سیستم میترینگ بازوهای بارگیری پیگیری شده و تجهیز مخازن موجود در انبارها به پکیج «TGS» نیز برای اتصال به سامانه دیسپچینگ موجودی مخازن جایگاههای عرضه سوخت در دستور کار قرار گرفته است.
اجرای سیستم اندازهگیری نیروگاهی در قالب هشت اسکید و نصب و راهاندازی سیستم میترینگ نفت خام ری به پالایشگاه تهران نیز از دیگر اقدامات این حوزه عنوان شده است.
همچنین برای اجرای سامانه جامع مدیریت هوشمند انرژی، توسعه سیستمهای میترینگ و مانیتورینگ انتقال فرآورده در دستور کار قرار گرفته است. با توجه به گستردگی جغرافیایی این پروژه و تعداد زیاد ذینفعان، زمانبندی اجرای آن تا مرداد ۱۴۰۷ بهصورت مشروط تمدید شده است.
تجربه دو سال اخیر نشان داده است که در شرایطی مانند ناترازی انرژی، محدودیت منابع و تحریم، تصمیمگیری بدون دادههای دقیق و بهروز با دشواری همراه است. به همین دلیل، تکمیل سامانههای اطلاعاتی، کارت سوخت، اندازهگیری و پایش را میتوان بخشی از مسیر حرکت صنعت نفت به سوی حکمرانی هوشمند و حکمرانی دادهمحور دانست.
در چنین الگویی، اطلاعات تنها برای ثبت و نگهداری مورد استفاده قرار نمیگیرد؛ بلکه دادههای بهروز میتوانند مبنای شناسایی انحراف، مدیریت مصرف، پیشبینی نیاز، کنترل جریان فرآورده و تصمیمگیری سریع قرار گیرند.
اهمیت این موضوع در شرایط بحرانی بیشتر میشود. بر اساس متن گزارش، صنعت پالایش و پخش در سالهای اخیر علاوه بر ناترازی و محدودیتهای ناشی از تحریم، با شرایط جنگی نیز مواجه بوده است؛ وضعیتی که استمرار جریان سوخت و شناخت دقیق منابع موجود را به یک ضرورت عملیاتی تبدیل میکند.
در همین زمینه، در متن گزارش تأکید شده است: «در چنین وضعی، داده معتبر، سامانههای هوشمند و امکان رصد لحظهای جریان فرآورده فقط ابزارهای فناورانه نیستند، بلکه بخشی از ظرفیت صنعت برای مدیریت بحران، جلوگیری از انحراف منابع و حفظ کارایی شبکه تأمین سوخت بهشمار میروند.»
بر این اساس، مسیر جدید مدیریت سوخت را میتوان گذار تدریجی از کنترل سنتی به مدیریت دادهمحور و حکمرانی هوشمند دانست؛ مسیری که در آن اطلاعات معتبر، سامانههای هوشمند، کنترل مصارف، پایش فرآورده و ارائه خدمات دیجیتال در کنار یکدیگر قرار میگیرند تا هم از هدررفت منابع جلوگیری شود و هم امکان مدیریت دقیقتر ناترازی فراهم شود.
انتهای پیام