به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، سعید زعیمی افزود: استارلینک با وجود قابلیت‌های قابل‌توجه ارتباطی، نه از قواعد حقوق بین‌الملل مستثناست، نه در برابر محدودیت‌های فنی مصونیت مطلق دارد و نه می‌تواند مزیت زیرساخت‌های زمینی و خدمات دیجیتال رقابت‌پذیر را به‌طور کامل از میان ببرد. ازاین‌رو، مواجهه مؤثر با این فناوری باید بر شناخت واقع‌بینانه ظرفیت‌ها، محدودیت‌ها و پیامدهای آن استوار باشد.
استارلینک‌هراسی؛ رویکردی انحرافی در مواجهه با فناوری
زعیمی با بیان اینکه ظهور و گسترش منظومه‌های ماهواره‌ای مدار پایین زمین، به‌ویژه استارلینک، یکی از تحولات مهم در معماری ارتباطات جهانی است، اظهار کرد: این فناوری با کاهش وابستگی اتصال نهایی کاربران به زیرساخت‌های مخابراتی زمینی، چالش‌های جدیدی را پیش‌روی دولت‌ها و نهادهای تنظیم‌گر قرار داده است؛ اما مسئله اساسی، اصل ظهور این فناوری نیست، بلکه نوع مواجهه راهبردی با آن است.
وی ادامه داد: برجسته‌سازی تصویری اغراق‌آمیز از استارلینک به‌عنوان فناوری‌ای غیرقابل کنترل، غیرقابل مقابله و پایان‌دهنده به حاکمیت ملی در فضای مجازی را می‌توان ذیل مفهوم «استارلینک‌هراسی» تحلیل کرد. چنین روایتی ممکن است ظرفیت‌های واقعی حکمرانی را نادیده بگیرد و سیاست‌گذار را از اتخاذ اقدامات مؤثر بازدارد.
این پژوهشگر حکمرانی عمومی تصریح کرد: اشکال اساسی این رویکرد، تبدیل یک چالش قابل مدیریت به بحرانی ظاهراً حل‌ناشدنی است؛ درحالی‌که حکمرانی فناوری ماهیتی پویا دارد و هیچ فناوری جدیدی را نمی‌توان صرفاً بر مبنای قابلیت‌های کنونی آن، مصون از تنظیم‌گری و اقدامات متقابل دانست.
رقابت دائمی فناوری و تنظیم‌گری
زعیمی با تشبیه رقابت میان فناوری‌های ارتباطی و ابزارهای مقابله، شناسایی و تنظیم‌گری به بازی «دزد و پلیس»، گفت: تاریخ فناوری ارتباطات نشان می‌دهد میان فناوری‌های عبور از محدودیت و ابزارهای مقابله با آن‌ها، نوعی رقابت مستمر برقرار بوده است.
وی افزود: همان‌گونه که ابزارهای رمزنگاری، شبکه‌های ناشناس‌ساز، سامانه‌های ارتباطی غیرمتمرکز و ارتباطات ماهواره‌ای پیوسته توسعه پیدا می‌کنند، فناوری‌های پایش، شناسایی اختلال، مدیریت طیف فرکانسی، امنیت شبکه و تنظیم‌گری نیز در حال تکامل هستند.
این پژوهشگر حکمرانی عمومی خاطرنشان کرد: برتری مقطعی یک فناوری در عبور از برخی محدودیت‌ها به معنای برتری دائمی آن نیست؛ البته عکس این گزاره نیز صادق است و هیچ ابزار مقابله‌ای را نباید راه‌حلی قطعی و همیشگی تلقی کرد.
وی ادامه داد: در چنین محیطی، مزیت راهبردی متعلق به بازیگری است که ضمن شناخت واقع‌بینانه قابلیت‌های فناوری جدید، ظرفیت علمی، حقوقی و فنی خود را متناسب با تحولات آن ارتقا دهد. از این منظر، استارلینک نه پدیده‌ای شکست‌ناپذیر، بلکه یکی از بازیگران رقابت پیچیده و دائماً در حال تحول حکمرانی ارتباطات است.
استارلینک از منظر حقوق بین‌الملل چه محدودیت‌هایی دارد؟
زعیمی با اشاره به ابعاد حقوقی فعالیت شبکه‌های ماهواره‌ای اظهار کرد: برخلاف این تصور که ارائه خدمات اینترنت ماهواره‌ای خارج از قلمرو مقررات بین‌المللی قرار دارد، فعالیت این شبکه‌ها در چارچوب مقررات رادیویی اتحادیه بین‌المللی مخابرات (ITU) و سایر قواعد مرتبط انجام می‌شود.
وی افزود: بر اساس ماده ۱۸ مقررات رادیویی و قطعنامه ۲۲ کنفرانس جهانی ارتباطات رادیویی، بهره‌برداری از ایستگاه‌های زمینی فرستنده در قلمرو یک کشور، اصولاً نیازمند مجوز مرجع صلاحیت‌دار آن کشور است.
این پژوهشگر حکمرانی عمومی ادامه داد: موضوع فعالیت پایانه‌های فاقد مجوز استارلینک در ایران نیز در هیئت مقررات رادیویی اتحادیه بین‌المللی مخابرات مورد بررسی قرار گرفته است. این روند نشان می‌دهد پیگیری حقوقی موضوع از ظرفیت‌های بین‌المللی برخوردار است؛ بااین‌حال، باید میان اعتبار حقوقی مقررات و ضمانت اجرای عملی آن‌ها تفاوت قائل شد.
زعیمی تصریح کرد: صرف وجود یک مبنای حقوقی به معنای امکان اجرای فوری و کامل آن نیست. اثربخشی این مسیر به استمرار دیپلماسی فنی، همکاری دولت‌ها و سازوکارهای اجرایی وابسته است. بنابراین، مسیر حقوقی یک ظرفیت واقعی و قابل پیگیری محسوب می‌شود، اما نباید آن را تنها ابزار مدیریت این پدیده دانست.
چرا استارلینک از محدودیت‌های فنی مصون نیست؟
وی با اشاره به ساختار فنی اینترنت ماهواره‌ای گفت: استارلینک برای ارائه ارتباط پایدار به مجموعه‌ای از اجزای به‌هم‌پیوسته شامل ماهواره‌ها، پایانه‌های کاربران، سامانه‌های موقعیت‌یابی و زمان‌بندی، مدیریت اتصال و زیرساخت‌های انتقال داده متکی است.
زعیمی افزود: در چنین معماری‌ای، اختلال در موقعیت‌یابی ماهواره‌ای، از جمله اختلال در سیگنال‌های GPS و سایر سامانه‌های ماهواره‌ای ناوبری جهانی، می‌تواند در برخی شرایط بر عملکرد پایانه‌ها، فرایند تعیین موقعیت و پایداری ارتباط اثر بگذارد. همچنین جابه‌جایی مستمر ماهواره‌های مدار پایین، مدیریت پیوسته ارتباط و انتقال اتصال میان ماهواره‌ها را ضروری می‌کند.
وی ادامه داد: این پیچیدگی‌ها در کنار محدودیت ظرفیت فرکانسی، شرایط محیطی و تراکم کاربران، از عوامل مؤثر بر کیفیت خدمات هستند. البته از این واقعیت نباید نتیجه گرفت که هرگونه اختلال در GPS الزاماً موجب قطع استارلینک خواهد شد؛ زیرا سازوکارهای جایگزین، اصلاحات نرم‌افزاری و فناوری‌های مقاوم‌سازی می‌توانند بخشی از این اختلالات را جبران کنند.
این پژوهشگر حکمرانی عمومی تأکید کرد: نکته راهبردی آن است که استارلینک نیز مانند هر سامانه ارتباطی پیچیده، محدودیت‌ها و وابستگی‌های فنی خاص خود را دارد و مفهوم مصونیت مطلق درباره آن فاقد مبنای علمی است.
ملاحظات دفاعی و امنیت فضایی در مواجهه با استارلینک
زعیمی با اشاره به گسترش استفاده از منظومه‌های ماهواره‌ای تجاری در فعالیت‌های حساس و نظامی اظهار کرد: امنیت فضایی به یکی از حوزه‌های جدید رقابت قدرت‌های بزرگ تبدیل شده و در محاسبات راهبردی کشورهایی مانند چین و روسیه، موضوع قابلیت‌های ضدماهواره‌ای و دفاع فضایی جایگاهی جدی دارد.
وی افزود: بااین‌حال، از منظر حقوقی و امنیتی باید میان برخورد با فعالیت غیرمجاز پایانه‌های زمینی و اقدام نظامی علیه ماهواره‌های مستقر در مدار تفاوت بنیادین قائل شد.
این پژوهشگر حکمرانی عمومی ادامه داد: عبور ماهواره از فراز یک سرزمین، به‌خودی‌خود نقض حاکمیت سرزمینی تلقی نمی‌شود؛ زیرا فضای ماورای جو تابع رژیم حقوقی متفاوتی است. علاوه بر این، انهدام فیزیکی ماهواره‌ها می‌تواند موجب تولید زباله‌های فضایی، آسیب به سامانه‌های دیگر و تشدید تنش‌های بین‌المللی شود.
زعیمی خاطرنشان کرد: ازاین‌رو، بررسی گزینه‌های دفاعی باید در چارچوب حقوق بین‌الملل، ارزیابی پیامدهای راهبردی و ضرورت حفظ پایداری ارتباطات صورت گیرد. قدرت بازدارندگی صرفاً به معنای توان تخریب نیست، بلکه توان مدیریت تهدید، حفظ تاب‌آوری و جلوگیری از تحمیل اراده بازیگر خارجی را نیز دربرمی‌گیرد.
حکمرانی هوشمند چگونه می‌تواند وابستگی دیجیتال را کاهش دهد؟
وی با تأکید بر ضرورت حرکت به سمت راهکارهای ایجابی گفت: با وجود اهمیت اقدامات حقوقی و دفاعی، مؤثرترین مسیر بلندمدت مواجهه با فناوری‌های حاکمیت‌گریز را باید در تقویت حکمرانی ایجابی و توسعه زیست‌بوم خدمات جست‌وجو کرد.
زعیمی افزود: قدرت حکمرانی دیجیتال صرفاً از مسیر کنترل ابزار دسترسی به اینترنت حاصل نمی‌شود. آنچه نقش تعیین‌کننده دارد، میزان حضور کاربران، کسب‌وکارها و خدمات ضروری در زیرساخت‌ها و سکوهایی است که امکان تنظیم‌گری قانونی، حمایت از حقوق کاربران و تأمین تداوم خدمت در آن‌ها وجود دارد.
این پژوهشگر حکمرانی عمومی ادامه داد: اگر بخش مهمی از نیازهای روزمره مردم، از پرداخت و تجارت الکترونیکی گرفته تا آموزش، خدمات عمومی، سلامت دیجیتال، ارتباطات سازمانی و خدمات محتوایی، در بستر سکوهای داخلی رقابت‌پذیر یا سکوهای مشترک با کشورهای قابل تعامل تأمین شود، وابستگی ساختاری کشور به تصمیمات یک ارائه‌دهنده خارجی کاهش خواهد یافت.
وی تصریح کرد: چنین هدفی با الزام اداری یا صرفاً محدودسازی رقبا تحقق پیدا نمی‌کند. سکوهای قانون‌پذیر زمانی به انتخاب پایدار کاربران تبدیل می‌شوند که در کیفیت خدمات، امنیت اطلاعات، حفظ حریم خصوصی، قابلیت اعتماد، سهولت استفاده و هزینه، مزیت واقعی داشته باشند.
زعیمی افزود: در این الگو، فراگیری احتمالی استارلینک لزوماً به معنای از بین رفتن ظرفیت تنظیم‌گری داخلی نیست؛ زیرا بخش قابل‌توجهی از روابط اقتصادی و خدماتی همچنان می‌تواند تحت قواعد شفاف و قابل اجرای ملی فعالیت کند. البته تحقق این هدف مستلزم حفظ اعتماد عمومی و رقابت‌پذیری واقعی خدمات است.
فیبر نوری؛ مزیت راهبردی ایران در رقابت زیرساختی
زعیمی توسعه گسترده شبکه فیبر نوری تا منازل و کسب‌وکارها را یکی از مهم‌ترین ابزارهای ایجابی در مواجهه با اینترنت ماهواره‌ای دانست و اظهار کرد: این زیرساخت از نظر ظرفیت انتقال داده، تأخیر ارتباطی، قابلیت توسعه و هزینه تمام‌شده هر واحد پهنای باند، در مناطق برخوردار از تراکم مناسب جمعیت، مزیت قابل‌توجهی نسبت به اتصال ماهواره‌ای دارد.
وی افزود: با وجود پیشرفت‌های صورت‌گرفته در توسعه فیبر نوری، فاصله میان پوشش زیرساخت و بهره‌برداری واقعی کاربران نشان می‌دهد که توسعه ارتباطات ثابت همچنان نیازمند شتاب بیشتر و نظارت دقیق‌تر است.
این پژوهشگر حکمرانی عمومی ادامه داد: مسئولیت وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات صرفاً افزایش طول شبکه یا اعلام آمار پوشش نیست. شاخص موفقیت باید تعداد اتصالات فعال، کیفیت تجربه کاربران، سرعت واقعی، قیمت نهایی، پایداری سرویس و دسترس‌پذیری خدمات در سراسر کشور باشد.
زعیمی خاطرنشان کرد: کاهش هزینه راه‌اندازی، تسهیل اتصال منازل، ایجاد رقابت میان اپراتورها و توسعه فیبر در مناطق کم‌برخوردار می‌تواند انگیزه اقتصادی استفاده از زیرساخت زمینی را افزایش دهد. چنانچه خانوارها بتوانند با هزینه‌ای قابل‌قبول، اینترنت فیبر نوری سریع و پایدار دریافت کنند، بخش مهمی از مزیت اقتصادی اینترنت ماهواره‌ای برای آن‌ها کاهش خواهد یافت.
وی تأکید کرد: البته فیبر نوری و اینترنت ماهواره‌ای در همه مناطق جایگزین یکدیگر نیستند. در مناطق دورافتاده یا نقاطی که توسعه زیرساخت زمینی دشوار و پرهزینه است، ارتباطات ماهواره‌ای می‌تواند نقش مکمل مهمی داشته باشد. بنابراین، سیاست‌گذاری مؤثر باید بر اساس نیازهای جغرافیایی، اقتصادی و ارتباطی هر منطقه تنظیم شود.
این پژوهشگر حکمرانی عمومی گفت: تسریع پروژه ملی فیبر نوری صرفاً یک اقدام عمرانی یا مخابراتی نیست، بلکه باید آن را بخشی از راهبرد تاب‌آوری زیرساختی، استقلال تصمیم‌گیری ارتباطی و کاهش وابستگی فناورانه کشور دانست.
اقتدار دیجیتال با مزیت‌سازی محقق می‌شود، نه هراس‌آفرینی
زعیمی در جمع‌بندی این موضوع اظهار کرد: استارلینک را نباید دست‌کم گرفت، اما بزرگ‌نمایی آن تا سطح فناوری شکست‌ناپذیر نیز خطایی راهبردی است. تجربه حکمرانی فناوری نشان می‌دهد هیچ معماری ارتباطی از محدودیت‌های فنی، الزامات حقوقی، رقابت اقتصادی و تحولات فناوری مصون نیست.
وی افزود: پاسخ مؤثر ایران به گسترش اینترنت ماهواره‌ای، نیازمند راهبردی چندلایه است؛ راهبردی که پیگیری حقوق بین‌الملل، توسعه دانش فنی، ارتقای تاب‌آوری ارتباطی، حمایت از سکوهای رقابت‌پذیر و تسریع توسعه فیبر نوری را در کنار یکدیگر قرار دهد.
این پژوهشگر حکمرانی عمومی تأکید کرد: قدرت پایدار حکمرانی فضای مجازی نه با القای ترس از فناوری‌های نوظهور و نه با اتکای صرف به ابزارهای محدودکننده، بلکه با ایجاد زیرساخت‌ها و خدماتی به دست می‌آید که مردم به دلیل کیفیت، امنیت، اعتماد و صرفه اقتصادی، استفاده از آن‌ها را ترجیح دهند.
وی در پایان گفت: تبدیل تهدیدهای ناشی از وابستگی فناورانه به فرصتی برای تقویت ظرفیت ملی، مستلزم عبور از استارلینک‌هراسی و حرکت به سمت حکمرانی مقتدر، هوشمند و رقابت‌پذیر است.
انتهای پیام