پژوهشگران با توسعه یک مدل جدید هوش مصنوعی به نام «آیسبوست نسخه ۲.۰» (IceBoost v2.۰)، موفق به ارائه نقشهای جامع از ضخامت یخچالهای طبیعی در سراسر جهان شدهاند. این ابزار که توسط نیکولو مافتسولی، فیزیکدان دانشگاه کا فوسکاری ونیز و با همکاری موسسه علوم قطبی شورای تحقیقات ملی ایتالیا توسعه یافته، میتواند به محققان و مدیران منابع آب در ارزیابی آینده ذخایر آبی و پیامدهای ذوب سریع یخچالها کمک شایانی کند.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، یخچالهای طبیعی و برف کوهستانی از منابع استراتژیک آبی جهان به شمار میروند و نقشی حیاتی در تأمین آب کشاورزی، تولید برقآبی و آب آشامیدنی ایفا میکنند. به گفته کارشناسان، نزدیک به دو میلیارد نفر به طور مستقیم یا غیرمستقیم به این منابع وابسته هستند. از این رو، آگاهی از میزان یخ باقیمانده در مناطق بالادست برای مدیران منابع آب اهمیتی راهبردی دارد و این دادهها میتوانند زمان وقوع کمبود آب در آینده را مشخص کنند.
دادههای بینالمللی نشان میدهد که یخچالهای طبیعی جهان با سرعتی قابلتوجه در حال ذوب شدن هستند. بر اساس نتایج ارزیابیهای انجامشده، یخچالهای طبیعی طی دو دهه گذشته بهطور میانگین حدود پنج درصد از توده یخی خود را از دست دادهاند. این میزان در برخی مناطق به ۳۹ درصد نیز رسیده است. افزون بر این، هر ۱۹ منطقه اصلی یخچالی جهان در سال ۲۰۲۵ کاهش خالص جرم یخچالها را ثبت کردهاند که خود زنگ خطری جدی برای آینده منابع آبی کره زمین محسوب میشود.
محققان پروژه «مقایسه متقابل مدلهای یخچالهای طبیعی» که شبیهسازیهای آن در ارزیابیهای هیأت بیندولتی تغییرات آب و هوایی (IPCC) از تغییرات یخچالها تا سال ۲۱۰۰ مورد استفاده قرار میگیرد، تأکید دارند که مدلهای پیشبینی تغییرات یخچالها باید از یک نقطه پایه دقیق آغاز شوند. به باور آنان، این نقطه پایه چیزی جز نقشه ضخامت یخچالها نیست و مدل «آیسبوست ۲.۰» دقیقاً همین خلأ را پر میکند.
در اقدامی بیسابقه، تمامی ۲۷۴ هزار و ۵۳۱ فایل مربوط به یخچالهای طبیعی در جدیدترین نسخه موجودی یخچالها، به همراه نقشههای یکپارچه منطقهای، تحت مجوز دسترسی آزاد در پایگاه «زندو» (Zenodo) منتشر شده است. مدل هوش مصنوعی آموزشدیده و دادههای مورد استفاده برای آموزش آن نیز در دسترس عموم قرار گرفتهاند. همچنین یک اپلیکیشن وب تعاملی به کاربران امکان میدهد با انتخاب هر یخچال طبیعی، نقشه ضخامت یخ آن را مشاهده و استخراج کنند.
نیکولو مافتسولی، پژوهشگر اصلی این پروژه، با اشاره به اهمیت این دستاورد، بر لزوم تلفیق مدلهای فیزیکی با الگوهای یادگرفتهشده از دادهها تأکید کرد و گفت: «این دو رویکرد به جای رقابت با یکدیگر، باید در کنار هم برای بهبود پیشبینیها به کار گرفته شوند.»
او در بخش دیگری از سخنان خود، هشداری جدی درباره آینده یخچالهای طبیعی مطرح کرد و پیشبینی نمود که «یخچالهای مناطق عرضهای جغرافیایی میانی، از جمله یخچالهای آلپ، در دهههای آینده ناپدید شوند.» این هشدار در شرایطی مطرح میشود که حفاظت از یخچالهای طبیعی به یکی از موضوعات مهم در دستور کار بینالمللی تبدیل شده است.
پژوهش جدید که نتایج آن در نشریه معتبر «ساینتیفیک دیتا» (Scientific Data) منتشر شده، اکنون نقشهای جامع از ضخامت یخچالهای طبیعی در اختیار محققان و مدیران منابع آب قرار میدهد. این نقشه نه تنها میتواند مبنایی برای پیشبینی آینده منابع آب باشد، بلکه به گفته پژوهشگران، «نقاط ضعف و محدودیتهای دادههای موجود را نیز مشخص میکند» و راه را برای بهبود مستمر مدلهای پیشبینی هموار میسازد.
توسعه مدل «آیسبوست ۲.۰» را باید گامی مهم در جهت توانمندسازی جامعه علمی و مدیریتی برای مقابله با یکی از بزرگترین چالشهای قرن بیستویکم، یعنی بحران آب و تغییرات اقلیمی، دانست. دسترسی آزاد به دادهها، قابلیت تعامل با نقشهها و پیشبینیهای دقیقتر از وضعیت یخچالها، این ابزار را به یک منبع راهبردی برای پژوهشگران، سیاستگذاران و مدیران منابع آب در سراسر جهان تبدیل کرده است. با این حال، هشدار مافتسولی درباره ناپدید شدن یخچالهای آلپ در دهههای آینده، یادآور این واقعیت تلخ است که دانش و داده به تنهایی کافی نیست و باید اقدامات عملی برای کاهش اثرات تغییرات اقلیمی در دستور کار قرار گیرد.
انتهای پیام
