پژوهشگر اندیشکده تهران، معتقد است توافق هستهای آمریکا و عربستان سعودی در حالی وارد مرحله بررسی کنگره آمریکا شده که آینده آن همچنان با موانع سیاسی، حقوقی و امنیتی قابل توجهی مواجه است. وی با اشاره به اینکه دو هفته پیش دونالد ترامپ توافق هستهای آمریکا با عربستان سعودی را برای بررسی به کنگره ارسال کرد، استدلال میکند که اگرچه محتوای این توافق محرمانه تاکنون در رسانهها منتشر نشده، اما به نظر میرسد نوعی همکاری هستهای میان واشنگتن و ریاض در آن پیشبینی شده که میتواند مسیر عربستان را برای آغاز غنیسازی و بازفرآوری بومی اورانیوم هموار کند.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، عرفان علمشاهی بر این باور است که عربستان سعودی بیش از هر زمان دیگری به آغاز برنامه هستهای خود نزدیک شده است، با این حال دو چالش جدی همچنان پیش روی ریاض قرار دارد؛ نخست، خودداری عربستان از عادیسازی روابط با اسرائیل و دوم، عبور توافق از فرآیند بررسی و تصویب در کنگره آمریکا.
توافق هستهای و آینده روابط اسرائیل با عربستان
این پژوهشگر اندیشکده تهران معتقد است مجوز آمریکا به عربستان برای آغاز یک برنامه هستهای بومی، در اصل امتیازی بود که ریاض قصد داشت آن را در ازای عادیسازی روابط با اسرائیل دریافت کند. به گفته علمشاهی، از منظر تلآویو نیز قابل پذیرش بود که کشوری که در حال انعقاد صلح با اسرائیل است و روابط امنیتی قابل توجهی با این رژیم دارد، تحت نظارت و چتر حمایتی آمریکا از یک برنامه هستهای غیرنظامی برخوردار باشد.
وی در ادامه استدلال میکند که عملیات طوفانالاقصی و کشتار مردم فلسطین توسط اسرائیل، موجی از نفرت را در میان افکار عمومی جهان عرب ایجاد کرده که عملاً عادیسازی روابط با اسرائیل را برای حاکمان ریاض ناممکن کرده است.
علمشاهی با اشاره به شرایط کنونی میگوید به نظر میرسد عربستان تلاش دارد بدون حرکت به سمت عادیسازی روابط با اسرائیل، به یک توافق هستهای با آمریکا دست پیدا کند. وی با اشاره به ادعای کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، مبنی بر اینکه پیمان ابراهیم و توافق هستهای عربستان به صورت موازی پیش میروند، تأکید میکند که در سه سال گذشته هیچ پیشرفت و حرکت ملموسی از سوی دو طرف برای بهبود روابط سیاسی مشاهده نشده است.
به باور این پژوهشگر، با توجه به تأکید اسرائیل بر تداوم اشغال بخشهایی از غزه، به نظر میرسد عربستان همچنان نسبت به عادیسازی روابط با اسرائیل بیمیل باشد.
علمشاهی عدم عادیسازی روابط با اسرائیل را یکی از چالشهای جدی پیش روی عربستان میداند و توضیح میدهد که اگرچه تاکنون ترامپ با پیشرفت این طرح همراهی کرده است، اما ممکن است تحت فشار حزب خود یا لابی اسرائیل در فرآیند اجرای توافق اختلال ایجاد شود. وی در همین زمینه به فعالیتهای لابی آیپک اشاره میکند و میگوید این لابی مدتی است حملات خود را به توافق هستهای عربستان آغاز کرده است.
وی همچنین احتمال میدهد که اسرائیل برای جلوگیری از شکلگیری برنامه غنیسازی و بازفرآوری بومی در عربستان، دست به هرگونه اقدام سیاسی، اطلاعاتی یا حتی نظامی بزند؛ اقدامی که به اعتقاد علمشاهی میتواند خطرات احتمالی جدی برای ریاض ایجاد کند.
این پژوهشگر اندیشکده تهران در عین حال تأکید میکند که عدم عادیسازی روابط عربستان با اسرائیل میتواند روند تصویب توافق هستهای را در کنگره آمریکا نیز با بنبست مواجه کند.
مخالفت دموکراتها و جمهوریخواهان با توافق هستهای
علمشاهی معتقد است اگر عربستان فرآیند عادیسازی روابط با اسرائیل را نپذیرد، مخالفت با برنامه هستهای این کشور میتواند به یکی از معدود موضوعاتی تبدیل شود که بخشی از دموکراتها و جمهوریخواهان کنگره آمریکا بر سر آن دیدگاه مشترکی دارند.
وی با اشاره به چارچوب حقوقی توافقهای هستهای آمریکا توضیح میدهد که براساس قانون انرژی اتمی سال ۱۹۵۴، اجرای یک توافق همکاری هستهای میان آمریکا و سایر دولتها نیازمند بررسی کنگره است. به گفته علمشاهی، براساس بخش ۱۲۳ این قانون، اجرای توافق هستهای به عدم رأی منفی کنگره نیاز دارد و این روند با پیمانها (Treaty) تفاوت دارد؛ زیرا پیمانها برای تصویب به موافقت دوسوم سناتورها نیازمند هستند.
این پژوهشگر اضافه میکند که بر اساس این سازوکار، اگر کنگره آمریکا ظرف ۶۰ روز قطعنامهای را با رأی اکثریت ساده در مخالفت با توافق تصویب نکند، توافق به صورت خودکار قابلیت اجرا پیدا خواهد کرد.
علمشاهی در ادامه استدلال میکند که دموکراتها و جمهوریخواهان به دلایل مختلف میتوانند برای مخالفت با توافق هستهای عربستان به یک اکثریت دست پیدا کنند. وی توضیح میدهد که دموکراتهای کنگره که در گذشته نیز به دلایل حقوق بشری رابطه خوبی با عربستان نداشتند، موضوع اشاعه هستهای را یک نگرانی جدی میدانند.
به گفته وی، اخیراً سناتور دموکرات، ادوارد مارکی، به همراه چند تن دیگر از دموکراتها از جمله برنی سندرز، طرح قانونی «منع دستیابی عربستان سعودی به سلاحهای هستهای» را ارائه کردهاند؛ طرحی که دولت آمریکا را از هرگونه توافقی که اجازه غنیسازی و بازفرآوری اورانیوم را به ریاض بدهد، منع میکند.
علمشاهی همچنین به موضع بخشی از جمهوریخواهان اشاره میکند و میگوید برخی از جمهوریخواهان نیز هم به دلیل نگرانیهای مربوط به اشاعه هستهای و هم به دلیل فشار لابی اسرائیل، موضع مثبتی نسبت به این توافق ندارند.
وی بر همین اساس تأکید میکند که نمیتوان با اطمینان گفت همحزبیان ترامپ در کنگره آمریکا با توافق هستهای عربستان همراهی خواهند کرد.
آینده مبهم توافق هستهای آمریکا و عربستان
علمشاهی در جمعبندی این پژوهش معتقد است توافق هستهای آمریکا و عربستان در شرایطی وارد مرحله بررسی کنگره شده که نبود پیشرفت ملموس در روند عادیسازی روابط میان ریاض و اسرائیل، آینده آن را با ابهام مواجه کرده است.
وی استدلال میکند که اگر توافق هستهای آمریکا امکان غنیسازی و بازفرآوری بومی اورانیوم را برای عربستان فراهم کند، مخالفت بخشی از دموکراتها و جمهوریخواهان به دلایل مرتبط با اشاعه هستهای، مسائل حقوق بشری و ملاحظات امنیتی اسرائیل میتواند شکل بگیرد.
این پژوهشگر اندیشکده تهران در نهایت تأکید میکند که حتی با وجود حمایت دولت ترامپ از توافق، عبور آن از فرآیند بررسی و تصویب کنگره آمریکا قطعی نیست و ریاض برای اجرای این توافق با موانع سیاسی، حقوقی و امنیتی قابل توجهی روبهرو خواهد بود.
انتهای پیام
