گسترش استفاده از هوش مصنوعی در محیطهای حرفهای اگرچه بهرهوری را افزایش داده است، اما اکنون نگرانیهای تازهای را درباره تضعیف تواناییهای انسانی ایجاد کرده است. نتایج برخی مطالعات جدید نشان میدهد وابستگی بیش از اندازه به ابزارهای هوشمند میتواند بخشی از مهارتهای تخصصی افراد را به مرور زمان کاهش دهد.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، همزمان با ورود روزافزون سامانههای مبتنی بر هوش مصنوعی به حوزههای مختلف کاری، این پرسش مطرح شده که آیا مهارتهایی که متخصصان طی سالها آموزش و تجربه کسب کردهاند، در اثر اتکای مداوم به این ابزارها دچار فرسایش میشود یا خیر.
این نگرانی تنها یک فرضیه نیست. نتایج یک نظرسنجی از کارکنان حوزه سلامت آمریکا نشان میدهد ۷۰ درصد پرستاران و ۷۷ درصد پزشکان نگران هستند که استفاده بیش از حد از سامانههای هوش مصنوعی به کاهش تواناییهای حرفهای آنها منجر شود.
در همین زمینه، «کوین کراوستون» پژوهشگر حوزه اطلاعات، با اشاره به پیامدهای احتمالی این روند گفت: «صرف آگاهی از وجود این پدیده میتواند افراد را وادار کند درباره این موضوع فکر کنند که کدام مهارتها را میخواهند حفظ کنند و حاضرند کدام مهارتها را به ابزارهای هوش مصنوعی واگذار کنند.»
یکی از مطالعات انجامشده روی پزشکان متخصص آندوسکوپی در لهستان نیز نشانههایی از این پدیده را آشکار کرده است. در این پژوهش، پزشکان از سامانهای مبتنی بر هوش مصنوعی برای شناسایی ضایعات پیشسرطانی روده استفاده میکردند. نتایج نشان داد پس از مدتی استفاده از این سامانه، عملکرد پزشکان در زمانهایی که ابزار هوش مصنوعی در اختیارشان نبود، افت محسوسی پیدا کرد.
بر اساس دادههای این پژوهش، پیش از استفاده از سامانه هوشمند، پزشکان در ۲۸.۴ درصد کولونوسکوپیها موفق به شناسایی دستکم یک آدنوم میشدند، اما پس از ورود این فناوری، نرخ شناسایی در مواردی که بدون کمک هوش مصنوعی انجام میشد به ۲۲.۴ درصد کاهش یافت.
نویسندگان این مطالعه معتقدند مواجهه مستمر با چنین ابزارهایی میتواند باعث شود پزشکان در تصمیمگیریهای شناختی بدون کمک هوش مصنوعی با «انگیزه کمتر، تمرکز کمتر و احساس مسئولیت کمتری» عمل کنند.
در همین راستا، «یوئیچی موری» پزشک و پژوهشگر دانشگاه اسلو گفت: «افرادی که از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده میکنند، باید بدانند که در معرض خطر از دست دادن بخشی از مهارتهای خود هستند.» وی افزود: «در حال حاضر هیچ راهحل تثبیتشدهای برای مقابله با مهارتزدایی وجود ندارد. این موضوع باید در دهه آینده به یکی از داغترین موضوعات پژوهشی تبدیل شود.»
نگرانیها تنها به حوزه پزشکی محدود نمیشود. پژوهشگران شرکت آنتروپیک نیز در یک آزمایش روی مهندسان نرمافزار به نتایج مشابهی دست یافتند. در این مطالعه، گروهی از برنامهنویسان علاوه بر منابع آموزشی، از یک دستیار هوش مصنوعی نیز برای انجام وظایف خود استفاده کردند.
پس از پایان کار، شرکتکنندگان در آزمونی برای سنجش میزان یادگیری شرکت کردند. نتایج نشان داد میانگین امتیاز افرادی که از هوش مصنوعی استفاده کرده بودند ۵۰ درصد بود، در حالی که این رقم در گروه دیگر به ۶۷ درصد رسید. همچنین کاربران هوش مصنوعی در تشخیص خطاهای کد عملکرد ضعیفتری داشتند؛ مسئلهای که نشان میدهد درک عمیقی از مفاهیم پشت کدهای تولیدشده به دست نیاوردهاند.
کراوستون درباره این یافتهها اظهار کرد: «اکنون با شکاف بسیار عجیبی میان عملکرد و یادگیری روبهرو هستیم. افراد میتوانند در سطح نسبتا بالایی کار کنند، زیرا در واقع مهارتهای هوش مصنوعی را قرض میگیرند؛ اما خودشان آن مهارتها را توسعه نمیدهند.»
کارشناسان معتقدند این روند میتواند در آینده بر کیفیت آموزش و تربیت نیروی انسانی در بسیاری از مشاغل دانشمحور از جمله برنامهنویسی، حسابداری، حقوق و حتی پزشکی اثرگذار باشد. به گفته پژوهشگران، نسلهای آینده ممکن است بدون کسب تجربه عملی کافی، درک عمیقی از مبانی حرفهای خود نداشته باشند.
با این حال متخصصان راهکارهایی نیز برای کاهش این خطر پیشنهاد میکنند. آنها تأکید دارند کاربران باید ضمن بهرهگیری از مزایای هوش مصنوعی، از واگذاری کامل فرآیندهای ذهنی و تصمیمگیری به این ابزارها پرهیز کنند و همواره نگاه انتقادی نسبت به خروجیهای تولیدشده داشته باشند.
انتهای پیام
