اندیشکده سرآمد معتقد است تحولات اخیر در سیاست مالی ایتالیا را نمی‌توان صرفاً در چارچوب تصمیم‌های بودجه‌ای این کشور بررسی کرد، بلکه این تحولات باید در متن دگرگونی محیط راهبردی اروپا و تغییر تدریجی نسبت میان سیاست اقتصادی، امنیت ملی و الزامات ژئوپلیتیکی مورد توجه قرار گیرد.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، این اندیشکده استدلال می‌کند تصمیم دولت ایتالیا برای استفاده از ظرفیت جدید قواعد مالی اتحادیه اروپا با هدف افزایش سرمایه‌گذاری در انرژی پاک و دفاع، تنها یک اقدام بودجه‌ای محسوب نمی‌شود و نشانه‌ای از تغییر در تعریف مفهوم «امنیت اقتصادی» در اروپا است.
از نگاه اندیشکده سرآمد، جنگ اوکراین، بی‌ثباتی بازار انرژی و افزایش نگرانی‌ها درباره آسیب‌پذیری زنجیره‌های تأمین، دولت‌های اروپایی را به سمت سیاستی سوق داده است که در آن امنیت انرژی، ظرفیت صنعتی، فناوری و توان دفاعی بیش از گذشته در یک چارچوب واحد قرار می‌گیرند.
این اندیشکده با اشاره به رویکرد کمیسیون اروپا معتقد است این نهاد نیز در همین مسیر، امکان افزایش هزینه‌های دفاعی و برخی سرمایه‌گذاری‌های راهبردی را در چارچوب قواعد مالی اتحادیه تسهیل کرده است. به باور اندیشکده سرآمد، اسناد رسمی اتحادیه اروپا نشان می‌دهد استفاده از انعطاف‌های مالی برای افزایش پایدار هزینه‌های دفاعی، بخشی از سیاست گسترده‌تر اروپا برای بازسازی ظرفیت دفاعی و حفظ پایداری مالی دولت‌های عضو است.
استفاده ایتالیا از فضای مالی جدید
اندیشکده سرآمد بر این باور است که ایتالیا در چنین شرایطی تلاش می‌کند از فضای مالی ایجادشده برای پیشبرد هم‌زمان دو اولویت استفاده کند. نخستین اولویت، کاهش آسیب‌پذیری انرژی و تقویت سرمایه‌گذاری در فناوری‌های سبز است و اولویت دوم نیز افزایش ظرفیت دفاعی و نزدیک شدن به اهداف جدید ناتو محسوب می‌شود.
این اندیشکده توضیح می‌دهد که دولت ایتالیا قصد دارد در چارچوب قواعد جدید، ظرفیت معادل ۰.۶ درصد تولید ناخالص داخلی را برای سرمایه‌گذاری‌های سبز و ۰.۹ درصد را برای دفاع مورد استفاده قرار دهد.
از دیدگاه اندیشکده سرآمد، این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که سطح بدهی عمومی ایتالیا محدودیت مهمی برای سیاست مالی دولت ایجاد می‌کند. بنابراین، مسئله اصلی برای رم صرفاً افزایش هزینه‌ها نیست؛ بلکه چگونگی تبدیل فضای مالی جدید به سرمایه‌گذاری‌هایی است که بتوانند به صورت هم‌زمان بازده اقتصادی و ارزش راهبردی ایجاد کنند.
این اندیشکده همچنین بر اهمیت برنامه اقدام امنیتی برای اروپا موسوم به «SAFE» تأکید می‌کند و معتقد است این برنامه نیز در همین چارچوب اهمیت پیدا می‌کند. به تحلیل اندیشکده سرآمد، اتحادیه اروپا SAFE را با هدف تقویت بودجه‌های دفاعی، تسهیل سرمایه‌گذاری دفاعی و حمایت از ظرفیت‌های صنعتی مرتبط با امنیت طراحی کرده است.
بازتعریف مفهوم قدرت اقتصادی ایتالیا
اندیشکده سرآمد از منظر سیاسی و راهبردی، اقدام ایتالیا را بخشی از فرآیند شکل‌گیری مفهوم جدیدی از «قدرت اقتصادی» در اروپا می‌داند.
این اندیشکده استدلال می‌کند در برداشت جدید، قدرت اقتصادی دیگر صرفاً با شاخص‌هایی مانند رشد تولید ناخالص داخلی یا تراز تجاری سنجیده نمی‌شود. بلکه توانایی دولت در تضمین انرژی، حفظ زنجیره‌های تأمین، تأمین فناوری‌های حساس، حمایت از صنایع راهبردی و ایجاد ظرفیت دفاعی نیز به مؤلفه‌های قدرت تبدیل شده‌اند.
از نگاه اندیشکده سرآمد، این تغییر برای ایتالیا اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا ساختار اقتصادی این کشور وابستگی بالایی به بازار اروپا، تجارت دریایی، واردات انرژی و زنجیره‌های تولید فرامرزی دارد.
این اندیشکده همچنین موقعیت جغرافیایی ایتالیا را مورد توجه قرار می‌دهد و معتقد است قرار گرفتن این کشور در منطقه مدیترانه، آن را در معرض تحولات شمال آفریقا، خاورمیانه، امنیت مسیرهای دریایی و تحولات بازار انرژی قرار داده است.
بر همین اساس، اندیشکده سرآمد نتیجه می‌گیرد که سرمایه‌گذاری سبز و افزایش هزینه دفاعی را نمی‌توان دو سیاست کاملاً مستقل از یکدیگر دانست. از نگاه این اندیشکده، هر دو سیاست بخشی از تلاش برای کاهش آسیب‌پذیری راهبردی اقتصاد ایتالیا هستند.
اهمیت تحولات ایتالیا برای سیاست خارجی ایران
اندیشکده سرآمد معتقد است این روند برای سیاست خارجی ایران اهمیت قابل توجهی دارد و روابط تهران و رم در دوره جدید نباید صرفاً در قالب تجارت سنتی، واردات و صادرات یا روابط سیاسی دوجانبه تعریف شود.
این اندیشکده بر این باور است که روابط ایران و ایتالیا باید در چارچوب ژئواکونومی جدید مورد بازتعریف قرار گیرد. از نگاه اندیشکده سرآمد، جهان پساقطبی فضای مناسبی برای ایجاد روابط چندلایه میان قدرت‌های منطقه‌ای و دولت‌های اروپایی ایجاد کرده است.
در همین چارچوب، این اندیشکده ایتالیا را یکی از مهم‌ترین شرکای اروپایی بالقوه ایران برای پیوند دادن اقتصاد ایران با شبکه‌های مدیترانه‌ای و اروپایی می‌داند.
اندیشکده سرآمد تأکید می‌کند مزیت ایتالیا برای ایران تنها به حجم اقتصاد این کشور محدود نمی‌شود و عواملی مانند موقعیت جغرافیایی، ظرفیت صنعتی، زیرساخت‌های بندری، صنایع انرژی، فناوری‌های سبز، صنایع ماشین‌آلات، صنایع کوچک و متوسط و ارتباط ایتالیا با بازارهای اروپایی از اهمیت بیشتری برخوردارند.
از نگاه این اندیشکده، راهبرد ایران باید بر تبدیل روابط سیاسی موجود به مجموعه‌ای از منافع اقتصادی متقابل و پروژه‌های مشخص متمرکز شود.
راهبردهای پیشنهادی برای ایران
راهبرد نخست؛ تبدیل ظرفیت انرژی به اهرم ژئواکونومیک
اندیشکده سرآمد آسیب‌پذیری انرژی اروپا، به‌ویژه در ایتالیا، را ظرفیتی راهبردی برای ایران می‌داند.
این اندیشکده تأکید می‌کند هدف از استفاده از این ظرفیت، اعمال فشار مستقیم از مسیر انرژی نیست، بلکه باید انرژی به زمینه‌ای برای معامله اقتصادی و دیپلماتیک تبدیل شود.
بر اساس تحلیل اندیشکده سرآمد، ایران می‌تواند ضمن حفظ بازارهای موجود، بر نقش خود در ثبات بلندمدت بازار انرژی و امکان همکاری در حوزه‌های نفت، گاز، انرژی‌های تجدیدپذیر و فناوری تأکید کند.
از نگاه این اندیشکده، در روابط ایران و ایتالیا این ظرفیت باید به همکاری صنعتی، سرمایه‌گذاری و انتقال فناوری پیوند بخورد تا انرژی از یک کالای صادراتی صرف به ابزاری برای ایجاد وابستگی متقابل تبدیل شود.
راهبرد دوم؛ تبدیل تفاوت منافع اروپا به فرصت دیپلماتیک
اندیشکده سرآمد در دومین راهبرد پیشنهادی خود، افزایش هزینه‌های دفاعی اروپا، اختلاف درباره تهدید روسیه و تفاوت اولویت‌های امنیتی میان کشورهای شمال و جنوب اروپا را مورد توجه قرار می‌دهد.
این اندیشکده معتقد است این شرایط نشان می‌دهد منافع کشورهای اروپایی به شکل کامل یکپارچه نیست و ایران باید در مواجهه با این وضعیت، به جای تلاش برای ایجاد شکاف سیاسی در اروپا، تفاوت منافع کشورها را شناسایی کرده و بر نقاط اشتراک با آنها تمرکز کند.
از نگاه اندیشکده سرآمد، ایتالیا به دلیل موقعیت مدیترانه‌ای، نیازهای انرژی، منافع تجاری و نگرانی‌های مربوط به مهاجرت و امنیت دریایی، ظرفیت مناسبی برای دنبال کردن چنین رویکردی دارد.
این اندیشکده استدلال می‌کند تمرکز بر امنیت انرژی، ثبات منطقه‌ای، تجارت دریایی و همکاری اقتصادی می‌تواند هزینه سیاسی تعامل ایتالیا با ایران را کاهش دهد.
در مجموع، اندیشکده سرآمد تحولات مالی و راهبردی ایتالیا را نشانه‌ای از تغییر در مفهوم قدرت اقتصادی و امنیت در اروپا می‌داند؛ تغییری که در آن انرژی، فناوری، صنعت، زنجیره‌های تأمین و دفاع بیش از گذشته در یک منظومه واحد قرار گرفته‌اند.
از دیدگاه این اندیشکده، ایران نیز می‌تواند با بازتعریف رابطه خود با ایتالیا و تمرکز بر ظرفیت‌های انرژی، صنعتی، فناورانه، تجاری و ژئوپلیتیکی، روابط موجود را از سطح تعاملات سنتی به سمت همکاری‌های چندلایه و پروژه‌محور هدایت کند.
انتهای پیام
