کشاورزی ایران در آستانه یک تغییر بنیادین قرار دارد. با توجه به چالشهای جدی مانند کمبود آب، تغییر اقلیم و افت بهرهوری، ادامه الگوهای سنتی دیگر پاسخگو نیست و میتواند امنیت غذایی کشور را به خطر بیندازد. راه حل، شکلگیری یک «نظام نوآوری کشاورزی» پویا است که در آن دانش، فناوری و سرمایه در یک زنجیره منسجم عمل کنند.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، کشاورزی ایران در حالی با مسائلی مانند کمبود آب، تغییر اقلیم، افت بهرهوری و ناامنی غذایی مواجه است که توسعه «نظام نوآوری کشاورزی» میتواند مسیر تازهای برای عبور از این چالشها باز کند؛ مسیری که بدون هماهنگی میان دولت، دانشگاه، بخش خصوصی و کشاورزان به مقصد نخواهد رسید.
در کشورهای موفق، دولت با حمایت از تحقیق و توسعه، اعطای مشوقهای مالیاتی و حمایت از استارتاپها، بستر نوآوری را فراهم میکند. اما در ایران، تعدد مراکز تصمیمگیری و نبود هماهنگی بین نهادهای مختلف، باعث کندی انتقال فناوری و بیثباتی سرمایهگذاری شده است.
دولتها معمولا از چند مسیر تامین مالی تحقیق و توسعه، اعطای مشوقهای مالیاتی، حمایت از استارتاپهای کشاورزی، توسعه زیرساختهای فناورانه، تدوین قوانین مالکیت فکری و تسهیل همکاری میان دانشگاه و صنعت، وارد عمل میشوند. در بسیاری از کشورها، «کمکهای مالی بلاعوض رقابتی پژوهشی» به عنوان ابزاری موثر برای هدایت تحقیقات به سمت مسائل واقعی کشاورزی استفاده میشود.
با این حال، مساله فقط تزریق منابع مالی نیست. در ایران یکی از چالشهای اصلی، تعدد مراکز تصمیمگیری و نبود هماهنگی میان نهادهای سیاستگذار است. بخش کشاورزی همزمان تحت تاثیر سیاستهای وزارت جهاد کشاورزی، وزارت نیرو، سازمان برنامه، بانکها و نهادهای تجاری قرار دارد و همین موضوع باعث شکلگیری تصمیمات جزیرهای شده است.»
تعاونیهای کشاورزی و دانشگاهها باید از نقشهای سنتی خود خارج شده و به بازیگران فعال تبدیل شوند. تعاونیها میتوانند واسطهای موثر برای انتقال دانش و فناوری به کشاورزان باشند، در حالی که دانشگاهها باید به «پلتفرمهای نوآوری» تبدیل شوند تا فاصله میان تحقیقات و نیازهای میدانی کاهش یابد.
تعاونیهای کشاورزی میتوانند واسطهای موثر میان کشاورزان، بازار، دولت و مراکز علمی باشند. این نهادها علاوه بر تسهیل دسترسی به منابع مالی و نهادهها، ظرفیت بالایی در انتقال دانش و فناوری دارند. تجربه جهانی نشان میدهد کشاورز زمانی نوآوری را میپذیرد که آن را در مقیاس محلی و از طریق شبکههای مورد اعتماد مشاهده کند.
دانشگاهها نیز باید از قالب سنتی آموزش و پژوهش صِرف خارج شوند و به بازیگر فعال حل مساله تبدیل شوند. امروز در دنیا، دانشگاههای کشاورزی در قالب «پلتفرمهای نوآوری» فعالیت میکنند؛ یعنی فضایی که در آن پژوهشگر، کشاورز، شرکت خصوصی و سیاستگذار به صورت مشترک برای حل مسائل واقعی همکاری میکنند.
آینده کشاورزی ایران در هوشمندسازی، استفاده از دادهها و فناوریهای نوین نهفته است. برای تحقق این هدف، نیاز به یک حکمرانی هوشمند است که بتواند بازیگران مختلف را در یک اکوسیستم واحد هماهنگ کند و از جزیرهایگری جلوگیری نماید.
واقعیت آن است که آینده کشاورزی ایران نه صرفا در افزایش سطح زیرکشت، بلکه در ارتقای بهرهوری، هوشمندسازی و توسعه فناوری نهفته است. تحقق این هدف نیز بدون شکلگیری یک نظام نوآوری منسجم ممکن نخواهد بود. اگر بازیگران این اکوسیستم همچنان جزیرهای عمل کنند، کشاورزی ایران در رقابت منطقهای و جهانی بیش از پیش عقب خواهد ماند اما اگر تعامل میان دولت، دانشگاه، بخش خصوصی و کشاورزان تقویت شود، نوآوری میتواند به موتور نجات امنیت غذایی کشور تبدیل شود.
در نهایت، عبور از بحرانهای فعلی نیازمند گذار از نگاه سنتی به یک مدل نوین است که در آن حکمرانی هوشمند و تعامل سازنده میان تمام ذینفعان، موتور محرک توسعه پایدار کشاورزی خواهد بود.
انتهای پیام
