به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، سیدمحمد مقیمی، رئیس کرسی کارآفرینی یونسکو و رئیس سابق دانشگاه تهران، با تشریح الزامات دستیابی به اقتدار فناورانه، بر ضرورت ایجاد ارتباط مؤثر میان نظام علمی کشور و نیازهای واقعی اقتصاد تأکید کرد.
وی معتقد است توسعه علمی زمانی می‌تواند به قدرت اقتصادی و ملی منجر شود که دستاوردهای پژوهشی از محیط دانشگاهی فراتر بروند و در قالب فناوری‌های کاربردی، محصولات رقابت‌پذیر و فعالیت‌های اقتصادی پایدار به کار گرفته شوند.
حکمرانی هوشمند؛ پیوند سیاست‌گذاری فناوری با نیازهای اقتصادی
مقیمی با اشاره به اهمیت فناوری در رقابت میان کشورها اظهار کرد که اقتدار فناورانه تنها به تولید علم یا دستیابی به فناوری‌های پیشرفته محدود نیست، بلکه توانایی مدیریت زنجیره خلق دانش تا تبدیل آن به قدرت اقتصادی و ملی را نیز در بر می‌گیرد.
به گفته وی، دانش و فناوری زمانی به مزیت راهبردی تبدیل می‌شوند که بتوانند استقلال کشور را تقویت کنند، نیازهای جامعه و صنعت را پاسخ دهند، رفاه عمومی را افزایش دهند و زمینه حضور مؤثرتر در بازارهای منطقه‌ای و جهانی را فراهم آورند.
این نگاه با اصول حکمرانی هوشمند ارتباط دارد؛ زیرا در چنین رویکردی، سیاست‌گذاری علمی و فناورانه باید بر اساس شناخت مسائل واقعی کشور، هماهنگی میان نهادها و ارزیابی نتایج اقتصادی و اجتماعی انجام شود. به این ترتیب، موفقیت نظام نوآوری صرفاً با تعداد مقالات و دستاوردهای پژوهشی سنجیده نمی‌شود، بلکه میزان اثرگذاری این دستاوردها بر تولید، اشتغال، بهره‌وری و حل مسائل ملی نیز اهمیت پیدا می‌کند.
مقیمی با اشاره به نقش دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، شرکت‌های دانش‌بنیان و کارآفرینان فناور گفت این مجموعه‌ها حلقه‌های اصلی انتقال علم به فناوری و تبدیل فناوری به پیشرفت اقتصادی و اقتدار ملی هستند.
دره مرگ فناوری؛ مانع تبدیل پژوهش به محصول
رئیس کرسی کارآفرینی یونسکو یکی از چالش‌های اساسی نظام علم و نوآوری ایران را فاصله میان تولید دانش و ورود محصولات فناورانه به بازار دانست.
وی توضیح داد که طی دهه‌های گذشته، ظرفیت علمی قابل توجهی در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی کشور شکل گرفته است، اما بخشی از این توانمندی هنوز به محصولات کاربردی، فناوری‌های صنعتی و کسب‌وکارهای دانش‌بنیان تبدیل نشده است.
به گفته مقیمی، این فاصله در ادبیات مدیریت فناوری با عنوان «دره مرگ فناوری» شناخته می‌شود؛ مرحله‌ای دشوار و پرهزینه که بسیاری از ایده‌ها و دستاوردهای پژوهشی پیش از رسیدن به بازار در آن متوقف می‌شوند.
وی با اشاره به حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، زیست‌فناوری، نانوفناوری، انرژی‌های نو، تجهیزات پزشکی و فناوری‌های کشاورزی اظهار کرد که برخی از این دستاوردها، با وجود برخورداری از ظرفیت حل مسائل کشور در حوزه‌های آب، انرژی، سلامت، محیط زیست و صنعت، به دلیل ضعف شبکه‌های تجاری‌سازی، کمبود سرمایه‌گذاری خطرپذیر و ارتباط ناکافی دانشگاه و صنعت، فرصت ورود به اقتصاد را پیدا نمی‌کنند.
از منظر حکمرانی هوشمند، شناسایی این گلوگاه‌ها و طراحی سازوکارهای هماهنگ برای رفع آن‌ها می‌تواند به افزایش اثربخشی سرمایه‌گذاری علمی و جلوگیری از هدررفت ظرفیت‌های پژوهشی کمک کند.
ستفا چگونه می‌تواند شکاف میان علم و بازار را کاهش دهد؟
مقیمی با تأکید بر نقش نهادهای واسط در تکمیل زنجیره نوآوری گفت: «سازمان تجاری‌سازی فناوری و اشتغال دانش‌بنیان جهاددانشگاهی می‌تواند شکاف میان دستاوردهای علمی و بازار را پر کند.»
وی افزود که مأموریت این سازمان نباید به تأمین حمایت مالی محدود شود، بلکه شناسایی فناوری‌های دارای ظرفیت تجاری‌سازی، ارزیابی امکان ورود آن‌ها به بازار، جذب سرمایه، ارائه مشاوره کسب‌وکار، پیگیری مجوزها و ایجاد ارتباط با صنایع بهره‌بردار نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
به گفته وی، فناوری‌هایی مانند سامانه‌های هوشمند مدیریت مصرف انرژی، کیت‌های تشخیص پزشکی، روش‌های نوین تصفیه آب و نرم‌افزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی، علاوه بر دانش فنی، به شناخت نیاز مشتری، توسعه نمونه اولیه، تأمین منابع مالی و دسترسی به شبکه فروش نیاز دارند.
مقیمی تأکید کرد که تجاری‌سازی فناوری باید به‌عنوان یک فرآیند نظام‌مند دیده شود؛ فرآیندی که موفقیت آن به هماهنگی دانشگاه، صنعت، سرمایه، سیاست‌گذاری و بازار وابسته است. فعالیت جزیره‌ای این بخش‌ها می‌تواند حتی دستاوردهای علمی ارزشمند را از تبدیل‌شدن به محصول و ارزش اقتصادی بازدارد.
حمایت مالی کافی نیست؛ بازار و مشتری نیز اهمیت دارند
رئیس کرسی کارآفرینی یونسکو، کمبود سرمایه، پیچیدگی‌های قانونی، ضعف فرهنگ پذیرش فناوری داخلی و محدودیت ارتباط دانشگاه و صنعت را از موانع توسعه تجاری‌سازی برشمرد، اما تأکید کرد که هیچ‌یک از این عوامل را نمی‌توان به‌تنهایی علت اصلی مشکلات دانست.
به گفته وی، چالش مهم‌تر، نبود یک زیست‌بوم هماهنگ است که در آن پژوهش، تأمین مالی، توسعه محصول، تولید صنعتی و دسترسی به بازار در ارتباط با یکدیگر قرار گیرند.
وی همچنین بر اهمیت شناسایی نیازهای واقعی صنایع پیش از آغاز فرآیند توسعه فناوری تأکید کرد. برای نمونه، اگر یک صنعت فولادی با مشکلاتی مانند مصرف بالای انرژی، استهلاک تجهیزات یا ضعف در پیش‌بینی خرابی ماشین‌آلات روبه‌رو باشد، می‌توان با اتصال این نیازها به ظرفیت دانشگاه‌ها و شرکت‌های فناور، مسیر طراحی راهکارهای کاربردی را هموار کرد.
در حوزه سلامت نیز چالش‌هایی مانند هزینه بالای تجهیزات پزشکی، وابستگی به واردات و نیاز به تشخیص سریع بیماری‌ها می‌توانند مبنای تعریف پروژه‌های فناورانه قرار گیرند.
مقیمی دسترسی به نخستین مشتری را یکی از موانع شرکت‌های دانش‌بنیان نوپا دانست و توضیح داد که حضور صنایع بزرگ به‌عنوان مشتری اولیه، امکان آزمایش فناوری در محیط واقعی، اصلاح محصول و آماده‌سازی آن برای ورود به بازار گسترده‌تر را فراهم می‌کند.
این رویکرد، علاوه بر کمک به رشد شرکت‌های فناور، می‌تواند وابستگی صنایع به فناوری خارجی را کاهش دهد و به افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌ها و تقویت رقابت‌پذیری اقتصاد کشور منجر شود.
کارآفرینی فناورانه؛ مسیری برای اشتغال پایدار و حفظ نخبگان
مقیمی با تأکید بر ارتباط میان اقتصاد دانش‌بنیان و اشتغال پایدار اظهار کرد که تربیت نیروی متخصص به‌تنهایی برای بهره‌گیری از ظرفیت سرمایه انسانی کشور کافی نیست؛ بلکه باید فرصت‌هایی فراهم شود تا دانش‌آموختگان و نخبگان بتوانند توان علمی خود را به راهکارهای فناورانه و کسب‌وکارهای نوآورانه تبدیل کنند.
وی خاطرنشان کرد که نبود ارتباط میان توان علمی متخصصان و فرصت‌های واقعی اقتصادی می‌تواند بخشی از سرمایه انسانی کشور را به سمت فرصت‌های خارج از کشور یا فعالیت‌های نامرتبط با تخصص سوق دهد.
به گفته رئیس کرسی کارآفرینی یونسکو، ستفا می‌تواند با ارائه آموزش‌های کارآفرینی، مشاوره کسب‌وکار، حمایت مالی اولیه، فراهم‌کردن زیرساخت‌های فناورانه و اتصال تیم‌های علمی به بازار، مسیر شکل‌گیری شرکت‌های دانش‌بنیان را تسهیل کند.
وی همچنین بر ضرورت همکاری این سازمان با پارک‌های علم و فناوری، مراکز رشد، دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها تأکید کرد و گفت تقسیم مناسب وظایف میان این نهادها می‌تواند روند تبدیل ایده به شرکت پایدار را منسجم‌تر کند و زمینه ایجاد مشاغل تخصصی و غیرمستقیم را فراهم آورد.
صنایع بزرگ و صادرات؛ دو حلقه تکمیل‌کننده اقتدار فناورانه
مقیمی توسعه بازار و صادرات محصولات دانش‌بنیان را از الزامات تبدیل فناوری به ثروت پایدار دانست و بر ضرورت ایجاد شبکه همکاری میان صنایع بزرگ، دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و سرمایه‌گذاران تأکید کرد.
به گفته وی، حمایت از بازاریابی فناوری، استانداردسازی محصولات، توسعه شبکه‌های فروش، تسهیل حضور شرکت‌ها در بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی و استفاده از ظرفیت دیپلماسی فناوری باید در برنامه‌های توسعه‌ای مورد توجه قرار گیرد.
وی در جمع‌بندی دیدگاه‌های خود، نقش راهبردی ستفا را ایجاد ارتباط میان علم، فناوری، سرمایه، صنعت و بازار عنوان کرد؛ ارتباطی که می‌تواند دستاوردهای علمی کشور را به محصولات دانش‌بنیان، فرصت‌های شغلی تخصصی و ثروت پایدار تبدیل کند.
بر این اساس، تقویت حکمرانی هوشمند در حوزه علم و فناوری مستلزم آن است که سیاست‌گذاری، حمایت مالی، توسعه زیرساخت‌های نوآوری و نیازهای بازار در مسیری هماهنگ قرار گیرند. چنین رویکردی می‌تواند به افزایش بهره‌وری سرمایه‌گذاری‌های پژوهشی، تقویت اشتغال دانش‌بنیان، کاهش وابستگی فناورانه و ارتقای جایگاه اقتصادی کشور کمک کند.
انتهای پیام
