یک دانشجوی دکتری شهرسازی گفت: امنیت شهری در ایران همواره تحت تأثیر شرایط سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فناوری قرار داشته است.
به گزارش پایگاه پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، هادی زرقانی افزود: از شهرهای محصور دوران باستان تا کلانشهرهای هوشمند امروز، مفهوم امنیت از حفاظت فیزیکی شهرها در برابر تهاجم نظامی، به مدیریت مخاطرات پیچیدهای مانند حملات سایبری، تروریسم، بحرانهای اقتصادی، مخاطرات طبیعی و تهدیدهای زیستی تغییر یافته است.
این پژوهشگر شهرسازی خاطرنشان کرد: تحقیق من نشان میدهد که آینده امنیت شهرها، بیش از هر زمان دیگری به حکمرانی یکپارچه، تابآوری شهری و مدیریت هوشمند وابسته است.
زرقانی در این خصوص اظهار کرد: در دوران باستان شامل ماد، هخامنشی، اشکانی و ساسانی، مهمترین تهدید شهرها حملات نظامی و محاصره بود. از این رو، امنیت شهری بر سه اصل استوار بود؛ احداث دیوارهای دفاعی و حصارهای مستحکم، ایجاد ارگ حکومتی در مرکز شهر و کنترل دروازههای ورودی و خروجی.
وی گفت: در این دوره، شهرهایی مانند شوش، همدان و تیسفون با ساختار دفاعی چندلایه طراحی میشدند تا در برابر حملات مقاومت کنند.
زرقانی در ادامه با اشاره به دوران اسلامی افزود: پس از ورود اسلام، ساختار شهرها تغییر کرد و مسجد جامع، بازار و مرکز حکومتی هسته اصلی شهر را تشکیل دادند. در این دوره، امنیت علاوه بر دفاع نظامی، شامل امنیت بازارها، مسیرهای تجاری و نظم اجتماعی نیز شد و نهادهایی مثل محتسب، کلانتر و داروغه نقش مهمی در حفظ امنیت شهرها داشتند.
وی درباره دوران صفویه تصریح کرد: با شکلگیری دولت متمرکز صفوی، امنیت شهری وارد مرحله جدیدی شد. اصفهان به عنوان پایتخت، نمونهای از تلفیق امنیت، مدیریت شهری و توسعه اقتصادی بود و شبکه معابر، میدان نقش جهان، بازارها و استقرار نیروهای نظامی در نقاط کلیدی، امنیت شهر را تقویت میکرد. در این دوره، امنیت شهری علاوه بر دفاع، به توسعه اقتصادی نیز پیوند خورد.
این دانشجوی دکتری شهرسازی درباره دوره قاجار و پهلوی گفت: در اواخر قاجار و به ویژه دوران پهلوی، با گسترش شهرنشینی و ورود فناوریهای جدید، مفهوم امنیت نیز تغییر کرد. تشکیل شهرداریها، ایجاد نیروی پلیس مدرن، خیابانکشی، روشنایی معابر و توسعه خدمات شهری، امنیت را از حالت صرفاً نظامی خارج کرد و امنیت ترافیک، بهداشت عمومی و نظم شهری نیز به وظایف مدیریت شهری اضافه شد.
زرقانی با اشاره به دوران پس از انقلاب اسلامی بیان کرد: پس از سال ۱۳۵۷، به ویژه در دوران جنگ تحمیلی، امنیت شهری دوباره ابعاد دفاعی پیدا کرد و ساخت پناهگاهها، مدیریت بحران، حفاظت از زیرساختها و سازماندهی نیروهای امدادی اهمیت یافت. پس از پایان جنگ، با رشد سریع شهرنشینی، موضوعاتی مانند حاشیهنشینی، آسیبهای اجتماعی، ترافیک، آلودگی، فرونشست زمین و مدیریت بحران به مسائل اصلی امنیت شهری تبدیل شدند.
وی در پایان این بخش درباره قرن بیستویکم خاطرنشان کرد: امروزه مهمترین تهدید شهرهای ایران دیگر تنها حمله نظامی نیست؛ بلکه تهدیدهای جدیدی مثل حملات سایبری به زیرساختها، جنگهای ترکیبی، عملیات روانی، بحران انرژی، کمبود آب، تغییرات اقلیمی، فرونشست زمین، همهگیری بیماریها و اختلال در خدمات حیاتی مطرح هستند. در چنین شرایطی، امنیت شهرها به میزان تابآوری آنها وابسته است.
زرقانی در پاسخ اظهار کرد: امنیت شهری در طول تاریخ ایران سه مرحله اصلی را طی کرده است. مرحله اول، امنیت دفاعی است که تمرکز بر حفاظت از شهر در برابر دشمن خارجی داشت.
وی افزود: مرحله دوم، امنیت انتظامی است که تمرکز بر نظم عمومی، کنترل جرم و توسعه خدمات شهری داشت.
این پژوهشگر شهرسازی گفت: مرحله سوم، امنیت تابآور است که تمرکز بر توان شهر برای پیشگیری، مقاومت، تداوم خدمات و بازیابی پس از بحران دارد و این همان مرحلهای است که امروز به آن نیاز داریم.
زرقانی در این باره گفت: شهرهای ایران اکنون با مجموعهای از تهدیدهای همزمان روبهرو هستند که مهمترین آنها عبارتند از؛ رشد سریع جمعیت شهری و توسعه نامتوازن، فرسودگی زیرساختهای حیاتی، افزایش وابستگی شهرها به سامانههای دیجیتال، آسیبپذیری در برابر حملات سایبری، کاهش سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی، مخاطرات طبیعی مانند زلزله، سیل و فرونشست، تغییرات اقلیمی و بحران منابع آب و همچنین تهدیدهای اقتصادی و اختلال در زنجیره تأمین کالاهای اساسی.
وی افزود: این تهدیدها نشان میدهد که امنیت شهری دیگر صرفاً با افزایش تجهیزات حفاظتی یا حضور نیروهای انتظامی تأمین نمیشود.
زرقانی در جمعبندی گفت: سیر تحول امنیت شهرها در ایران نشان میدهد که مفهوم امنیت همواره همراه با تغییر ساختار حکومت، فناوری و جامعه دگرگون شده است. اگر در گذشته، دیوارهای بلند و استحکامات نظامی مهمترین ابزار حفاظت از شهر بودند، امروز تابآوری زیرساختها، امنیت سایبری، مدیریت هوشمند، مشارکت شهروندان و هماهنگی میان نهادهای مسئول، پایههای اصلی امنیت شهری را تشکیل میدهند.
وی افزود: در دهههای آینده، شهرهای موفق ایران شهرهایی خواهند بود که امنیت را نه صرفاً به عنوان یک وظیفه انتظامی یا نظامی، بلکه به عنوان بخشی از حکمرانی هوشمند، برنامهریزی فضایی و توسعه پایدار تعریف کنند.
زرقانی در پایان خاطرنشان کرد: امنیت آینده، امنیتی است که بتواند همزمان از جان شهروندان، زیرساختهای حیاتی، اقتصاد شهری، محیط زیست و سرمایه اجتماعی حفاظت کند؛ زیرا تنها شهری که در برابر بحرانها تابآور باشد، میتواند مسیر توسعه خود را با ثبات ادامه دهد.
انتهای پیام
