رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به لزوم گذر کشور از دولت الکترونیک و دولت دیجیتال به سمت حکمرانی هوشمند، گفت: بسیاری از دولتهای دنیا برای بهبود خدمات به شهروندان و حل چالشها و مسائل خود، به سمت تحقق ضروریات حکمرانی هوشمند رفته و سرمایهگذاری کلانی در این حوزه داشتهاند.
دولت الکترونیک، ابتداییترین سطح پیشرفت دولتها و حکمرانی هوشمند مرحله نهایی است
سیدطهحسین مدنی در گفت و گو با پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، درباره مفهوم حکمرانی هوشمند گفت: حکمرانی هوشمند در بعد کلان به معنای استفاده از فناوریهای پیشرفته برای بهبود کیفیت خدمات عمومی و افزایش کارآمدی دولتهاست. به عبارت دیگرحکمرانی هوشمند مرحله نهایی حکمرانی و دولت الکترونیک و دولت دیجیتال است. در دولت الکترونیک که ابتداییترین سطح پیشرفت دولتها است؛ صرفاً شاهد جابجایی داده بین مردم و دولت با استفاده از فناوری اطلاعات هستیم. دولت و حکمرانی دیجیتال یک مرحله جلوتر رفته و با اصلاح فرآیندهای اجرایی، راه برای حکمرانی هوشمند باز میشود.
مدنی افزود: بنابراین دولت و حکمرانی هوشمند علاوه بر گذر از دو سطح قبل، با استفاده از ابزار هوشمند مانند هوش مصنوعی، دادههای کلان(Big Data)، بلاکچین و اینترنت اشیا(IoT)، سعی در پیشگیری از تکرار اشتباهات گذشته، برخورد فعالانه نسبت به چالشها و بهینهسازی فرآیندها و ساختارها دارد.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند اضافه کرد: علاوه بر این موارد، حکمرانی هوشمند منجر به حفظ و نشر دانش خبرگان، ارتقاء سطح دانش، پیشگیری از مفاسد، خودتوسعهدهندگی، رشد همسان در همه ابعاد حاکمیت، شتاب در روند اصلاح ساختارها و رویهها و ارائه راهکار فعالانه برای نقاط ضعف پیشبینی نشده میشود.
تصمیمات بهتر با حکمرانی هوشمند
مدنی با بیان اینکه حکمرانی هوشمند به دنبال استفاده از فناوریهای دیجیتال برای بهبود کارآمدی خدمات عمومی و مشارکت شهروندان است؛ افزود: در حکمرانی هوشمند، دولتها میتوانند با تحلیل دادههای کلان تصمیمات بهتری اتخاذ کرده و با استفاده از بلاکچین، شفافیت و امنیت را در فرآیندهای حکومتی مانند انتخابات یا ثبت اسناد تضمین کنند. اینترنت اشیا هم امکان اتصال دستگاهها و زیرساختهای شهری برای بهبود خدمات مانند انرژی و حملونقل را فراهم میکند. دولتها همچنین با استفاده از پلتفرمهای باز دولتی میتوانند شفافیت ایجاد کنند. حکمرانی هوشمند همچنین با استفاده از اپلیکیشنهای دولتی، دسترسی شهروندان به خدمات عمومی را افزایش و به دنبال آن هزینههای فرآیندهای اداری را کاهش میدهد.
مدنی با اشاره به سایر مزایای حکمرانی هوشمند، گفت: فراهم کردن زمینههای حکمرانی هوشمند با استفاده از زیرساختها و فناوریهایی که به آن اشاره شد؛ باعث میشود شهروندان بتوانند در مورد موضوعات و مسائل جاری و مختلف، نظرات خود را به صورت آنلاین مطرح و پاسخ دریافت کنند. یکی دیگر از مهمترین دستاوردهای حکمرانی هوشمند، استفاده از سیستمهای هوشمند برای کاهش مصرف انرژی و آلودگیهای مختلف است.
وی خاطرنشان کرد: در نهایت مهمترین هدف از تحقق حکمرانی خوب و هوشمند، توفیق در مدیریت بهینه اقتصادی، سیاسی، اجرایی فرهنگی و منابع کشورها توسط دولتها است.
ضروریات حکمرانی هوشمند؛ از بهبود پهنای باند تا ارتقاء آگاهی عمومی
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با بیان اینکه کشورها برای حرکت به سمت حکمرانی هوشمند باید یک سری از ضروریات را در نظر گرفته و زمینههای آن را فراهم کنند؛ گفت: از جمله این ضروریات میتوان به ایجاد شبکههای پهنباند پرسرعت، سیستمهای ابری، و پلتفرمهای دیجیتال، سرمایهگذاری در هوش مصنوعی و دادههای کلان، آموزش و ارتقاء فرهنگ دیجیتال، برگزاری کارگاهها و دورههای آموزشی برای مقامات دولتی، ارتقاء سطح آگاهی عمومی در مورد فناوریهای حکمرانی، ایجاد قوانین و چارچوبهای نظارتی و تدوین سیاستهایی برای حفظ حریم خصوصی شهروندان و جلوگیری از سوءاستفاده از دادهها اشاره کرد.
مدنی گفت: علاوه بر موارد فوق، کشورهای برای حرکت به سمت حکمرانی هوشمند به ایجاد چارچوبهای قانونی جدیدی برای حمایت از تحول دیجیتال و نوآوری و ایجاد اکوسیستمهایی برای حمایت از شرکتهای نوپا (استارتاپها) و مشارکت عمومی هم نیاز دارند.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با بیان اینکه به طور کلی حکمرانی خوب و هوشمند دو ستون اصلی برای ایجاد جوامع پایدار، عادلانه و پیشرفته است؛ گفت: کشورهایی که اصول حکمرانی خوب را پیادهسازی کردهاند، موفق به کاهش نابرابریها، افزایش شفافیت و تقویت مشارکت اجتماعی شدهاند. حکمرانی هوشمند نیز با استفاده از فناوریهای پیشرفته، آیندهای کارآمدتر و پاسخگوتر برای دولتها و شهروندان فراهم میکند.
حکمرانی هوشمند در جهان؛ شهرهای هوشمند در امارات و اسپانیا و سرمایهگذاری هزار میلیارد دلاری چین
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند در ادامه به تجربههای جهانی در زمینه حکمرانی هوشمند اشاره و خاطرنشان کرد: اسپانیا در راستای حکمرانی هوشمند، با پیگیری سیاست شهر هوشمند در بارسلونا، از فناوری IoT برای مدیریت ترافیک، کاهش مصرف انرژی در روشنایی خیابانها و دفع زباله استفاده کرده است. کشور استونی هم در این زمینه با اجرای «دولت الکترونیک» در راستای تحقق حکمرانی هوشمند، خدمات دیجیتال دولتی را به صورت ۲۴ ساعته و رایگان به تمام شهروندان خود ارائه میدهد. دولت الکترونیک استونی، تولید کربن برای سفرهای اداری را ۲ درصد کاهش داده است.
وی ادامه داد: کشور سنگاپور با ایجاد زیرساختهای شهر هوشمند و اجرای سیستم حملونقل مبتنی بر هوش مصنوعی از پیشگامان حکمرانی هوشمند در جهان است. سوئد و نروژ در دیجیتالسازی خدمات عمومی پیشگام هستند. کره جنوبی در حوزه حکمرانی خوب و هوشمند، فناوری بلاکچین برای مدیریت فرآیندهای انتخاباتی و ثبت مالکیت به کار گرفته است.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با بیان اینکه چین برای مدیریت مسائل خود از الگوریتمهای AI استفاده میکند؛ گفت: سرمایهگذاری این کشور برای تحقق حکمرانی هوشمند، تا سال ۲۰۳۰ به هزار میلیارد دلار خواهد رسید.
وی افزود: آلمان هم در این راستا، برنامههایی مانند «صنعت ۴.۰» را برای تقویت تولیدات صنعتی و دیجیتالسازی کامل زنجیره تولید اجرا کرده است. ژاپن در حوزه حکمرانی هوشمند، مفهوم «جامعه ۵.۰» را معرفی کرده که ترکیبی از نوآوری دیجیتال و حل مسائل اجتماعی است. این مفهوم به دنبال ترکیب فناوریهای پیشرفته با رفاه اجتماعی، برای قراردادن نوآوری در خدمت مردم است و از نمونههای آن میتوان به استفاده از رباتها برای مراقبت از سالمندان اشاره کرد.
وی ادامه داد: سوئد هم قصد دارد با اجرای راهبردها و پیشزمینههای حکمرانی هوشمند، تا سال ۲۰۴۵ به اولین اقتصاد بدون سوخت فسیلی جهان تبدیل شود. کانادا با رتبه بالا در شفافیت و مشارکت عمومی و سوییس با مشارکت مستقیم شهروندان در تصمیمات کلان را میتوان از نمونههای موفق اجرای حکمرانی خوب و هوشمند دانست.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند بیان کرد: ایالات متحده هم با توسعه شهرهای هوشمند در نیویورک و سانفرانسیسکو، در حال اجرای پروژههای پایدار هوشمند در راستای تحقق حکمرانی هوشمند است. این کشور همچنین برنامههای حکمرانی باز برای دسترسی آزاد به دادههای دولتی به منظور تقویت شفافیت را دستور کار قرار داده است.
وی خاطرنشان کرد: امارات متحده عربی هم در چهارچوب شهرهای هوشمند به حوزه حکمرانی هوشمند ورود کرده است. امارات با توسعه پروژههایی مثل «دبی هوشمند» برای تبدیل این شهر به یک نمونه جهانی از تحول دیجیتال با استفاه از اپلیکیشنهای جامع خدمات عمومی، سیستمهای حملونقل هوشمند و مدیریت انرژی پایدار گام برداشته است.
اندیشکدههای فعال در حوزه حکمرانی هوشمند
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند در ادامه به اندیشکدههای مختلف که به حوزه حکمرانی هوشمند ورود کردهاند اشاره و تصریح کرد: اندیشکده چتم هاوس (Chatham House) در سال ۲۰۲۳ گزارشی درباره «مدیریت بحران زیستمحیطی و انرژی» سیاستهایی در زمینه حکمرانی بینالمللی و توسعه پایدار ارائه کرد. اندیشکده مکنزی (McKinsey) هم از سال ۲۰۲۳ با انتشار گزارشی درباره «تأثیر فناوری بر بهرهوری دولتها»، به حوزه حکمرانی هوشمند و دیجیتالسازی و استفاده از فناوری در خدمات عمومی ورود کرده است. مرکز حکمرانی (OECD) هم از سال ۲۰۲۲ با انتشار گزارشی با موضوع «نوآوریهای حکمرانی در قرن ۲۱» به این حوزه ورود کرد و به تحلیل چگونگی ادغام فناوری و سیاستگذاری برای ایجاد حکمرانی پایدار پرداخته است.
مدنی افزود: اندیشکده آمریکایی رند (RAND Corporation) با تحقیق در مورد امنیت سایبری و حکمرانی دیجیتال، مرکز حکمرانی مؤسسه آمریکایی بروکینگز(Brookings) با تحلیلهای عمیق در مورد نقش نوآوری در دولت و موسسه بریتانیایی تحقیقات سیاست عمومی (IPPR) با تدوین استراتژیهای دیجیتال برای آینده دولتها از دیگر اندیشکدههای فعال در حوزه حکمرانی هوشمند هستند.
چهرههای موثر در حکمرانی هوشمند
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند به چهرههای فعال و اثرگذار در حوزه حکمرانی هوشمند هم اشاره و تصریح کرد: اریا مازوکاتو نویسنده «دولت کارآفرین» یکی از چهرههای اثرگذار است که بر نقش دولت در نوآوری تأکید دارد و برای سیاستهای مأموریتمحور در مقابله با چالشهایی مانند تغییرات اقلیمی و سلامت عمومی دفاع میکند. آدام توز تاریخنگار اقتصادی یکی دیگر از چهرههای شاخص حوزه حکمرانی هوشمند است که به تحلیل بحرانهای اقتصادی و حکمرانی پرداخته و در سیاستگذاری اقتصادی جهانی مشارکت داشته است.
وی افزود: آمارتیا سن اقتصاددان و فیلسوف هندی که نظریه «قابلیتها» (Capabilities) را معرفی کرد و تأکید کرد که توسعه انسانی باید اولویت اول حکمرانی باشد. جوزف استیگلیتز اقتصاددان آمریکایی که تحقیقات او در مورد نابرابری و حکمرانی شفافیت اقتصادی نقش به سزایی داشته است. کلاوس شواب بنیانگذار مجمع جهانی اقتصاد و مطرحکننده مفهوم «انقلاب صنعتی چهارم» و شوشانا زوبوف نویسنده کتاب «عصر سرمایهداری نظارتی» که به بررسی تأثیر فناوری و دادهها بر حکمرانی میپردازد؛ از دیگر افراد اثرگذار در این حوزه هستند.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند تصریح کرد: این افراد و مؤسسات با ارائه تحقیقات، توصیههای سیاستی و رهبری فکری، نقش بسزایی در توسعه حکمرانی مؤثر و نوآورانه ایفا کردهاند.
حکمرانی هوشمند در ایران؛ چالشها و ضرورتها
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند درباره اهمیت حکمرانی خوب و هوشمند در ایران، گفت: در کشور ما دولت بزرگترین مجری قانون یا حکمران است اما مسألهای که وجود دارد این است که حکمرانی هوشمند بیشتر وابسته به زیرساختها و نوع تعامل سیستمی دولت با مردم است.
وی با بیان اینکه ما در مسیر تحقق و نهادینه سازی حکمرانی خوب با دو دسته چالش اصلی نرمافزاری و سختافزاری روبرو هستیم؛ افزود: چالشهای نرمافزاری بیشتر ناظر به مسائل فرهنگی هستند که نهادهای مربوطه باید نسبت به آن اعلام نظر کنند. در ارتباط با چالشهای سختافزاری مثل مسائل زیرساختی، قانونی و دیگر موارد سیستمی، مسائلی قابل بحث است که باید در اندیشکده حکمرانی هوشمند به طور جدی بررسی شود که به برخی از آنها تاکنون پرداخته شده است.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به نبود کلان دادههای صحیح، تمیز و کافی، نبود زیرساخت تحلیل داده درخور شأن کشور و عدم پیوستگی مناسب بین بسترها، گفت: این چالشها از جدیترین چالشهای تحقق کامل حکمرانی خوب در کشور است.
مدنی در پایان خاطرنشان کرد: اندیشکده حکمرانی هوشمند خود را نسبت به اجرای کامل و تحقق دولت الکترونیک به جهت در دست بودن کلان دادهها، به عنوان اولین گام حرکت به سوی حکمرانی هوشمند مسئول میداند.
انتهای پیام
