مدیرعامل شرکت توسعه گردشگری شهرداری مشهد با تأکید بر ظرفیت‌های گسترده گردشگری این شهر، نبود داده‌های یکپارچه، ضعف در معرفی جاذبه‌ها و به‌روز نبودن اطلاعات را از مهم‌ترین موانع بهره‌گیری کامل از ظرفیت‌های گردشگری مشهد دانست و گفت توسعه گردشگری هوشمند بدون اصلاح خدمات واقعی و ایجاد زیرساخت داده‌ای دقیق امکان‌پذیر نیست.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، مصطفی شریف اظهار کرد: گردشگری و زیارت در مشهد علاوه بر ابعاد فرهنگی و اجتماعی، سهم مهمی در اقتصاد شهر دارند و شهرداری از یک سو هزینه‌های قابل توجهی برای خدمات‌رسانی به زائران و گردشگران پرداخت می‌کند و از سوی دیگر باید بتواند بخشی از ظرفیت اقتصادی این حوزه را برای شهر فعال کند.
وی با اشاره به یکی از مطالعات انجام‌شده در مرکز مطالعات شهرداری مشهد افزود: تنها یک‌هفتم هزینه‌ای که شهرداری برای هر زائر انجام می‌دهد، به شکل مستقیم از خود زائر تأمین می‌شود و شش‌هفتم باقی‌مانده از درآمدهای شهری پرداخت می‌شود؛ درآمدهایی که بخش قابل توجهی از آن را شهروندان مشهدی ایجاد می‌کنند.
شریف بر همین اساس، توجه همزمان به خدمات‌رسانی و اقتصاد گردشگری را ضروری دانست و گفت شهرداری باید متناسب با مأموریت خود در این اقتصاد نقش داشته باشد، بدون اینکه ورود آن موجب حذف یا تضعیف بخش خصوصی شود.
مدیرعامل شرکت توسعه گردشگری شهرداری مشهد سه محور اصلی فعالیت این مجموعه را توسعه زیرساخت‌های گردشگری، افزایش بهره‌وری دارایی‌ها و ظرفیت‌های موجود و توسعه خدمات گردشگری عنوان کرد.
توسعه زیرساخت‌های گردشگری مشهد
شریف درباره توسعه زیرساخت‌های گردشگری به مجموعه هفت‌حوض اشاره کرد و گفت شهرداری مشهد طی سال‌های مختلف در این منطقه سرمایه‌گذاری کرده و ارزش این سرمایه‌گذاری با محاسبه قیمت روز به حدود سه همت می‌رسد.
وی افزود در هفت‌حوض تلاش شده علاوه بر حفظ و استفاده از ظرفیت طبیعی منطقه، سرانه‌ها و پروژه‌های گردشگری نیز ایجاد شود. به گفته او، هفت پروژه و سرانه گردشگری برای این مجموعه تعریف شده که بخشی از آنها در حال اجراست و تلاش می‌شود تا نوروز به بهره‌برداری برسند.
مدیرعامل شرکت توسعه گردشگری شهرداری مشهد همچنین به اقدامات انجام‌شده در کمربند سبز مشهد از جمله درختکاری، جدول‌گذاری، آسفالت، ایجاد مسیر و تأمین زیرساخت‌های آبرسانی اشاره کرد و گفت دسترسی عمومی به بخش‌های جنوبی این محدوده همچنان با محدودیت‌هایی روبه‌روست.
او علت این محدودیت را ملاحظات مربوط به حفظ اراضی و مباحث مطرح‌شده در شورای حفظ حقوق بیت‌المال عنوان کرد و افزود نگرانی اصلی این است که گسترش مسیرهای دسترسی عمومی به ساخت‌وساز و تغییر کاربری اراضی منجر شود.
شریف پارک کرامت را نیز یکی دیگر از ظرفیت‌های قابل توجه شهری دانست و از بررسی پروژه‌هایی مانند احداث شهربازی جدید و خرید هواپیما برای استفاده در حوزه گردشگری خبر داد. به گفته او، زمین مورد نظر برای احداث شهربازی شناسایی شده و جذب سرمایه‌گذار برای اجرای پروژه در حال پیگیری است.
وی درباره پارک غدیر نیز گفت این مجموعه با وسعت حدود ۱۰۰ هکتار یکی از ظرفیت‌های مهم گردشگری شرق مشهد است، اما حتی بسیاری از شهروندان مشهدی شناخت کافی از آن ندارند. در این مجموعه ۱۱ پروژه گردشگری تعریف شده و پروژه‌هایی مانند اتاق فرار و لیزرتگ در حال راه‌اندازی است.
شریف تأکید کرد: «تلاش می‌کنیم این مجموعه را از یک پارک معمولی به یک مقصد گردشگری تبدیل کنیم.»
او همچنین از آماده‌سازی «زائرسرای زیوان» در پارک غدیر خبر داد و گفت امیدوار است این مرکز اقامتی تا ابتدای ماه رجب به بهره‌برداری برسد.
چرا ایجاد جاذبه گردشگری به تنهایی کافی نیست؟
مدیرعامل شرکت توسعه گردشگری شهرداری مشهد، افزایش بهره‌وری دارایی‌های موجود را دومین راهبرد این مجموعه دانست و گفت صرف ایجاد یک مجموعه یا جاذبه گردشگری نمی‌تواند به معنای بهره‌برداری مناسب از آن باشد.
به گفته شریف، معرفی مناسب، مشخص بودن ساعت فعالیت، کیفیت خدمات و امکان دسترسی گردشگر از جمله عواملی هستند که باید در کنار ایجاد یک جاذبه مورد توجه قرار گیرند.
وی افزود ممکن است یک جاذبه تاریخی یا تفریحی ظرفیت بالایی داشته باشد، اما گردشگر از وجود آن مطلع نباشد؛ در چنین شرایطی سرمایه‌گذاری انجام شده، اما بازدهی و بهره‌وری مورد انتظار حاصل نمی‌شود.
شریف تجربه سفر خود به خرم‌آباد و استفاده از یک ابزار هوشمند برنامه‌ریزی سفر را نمونه‌ای از اهمیت داده‌های به‌روز دانست. او توضیح داد که اطلاعاتی مانند تعداد افراد، مدت اقامت، سن اعضای خانواده و علایق در سامانه وارد شده و سامانه نیز بر اساس آنها برنامه سفر پیشنهاد کرده است.
با این حال، برخی جاذبه‌هایی که سامانه معرفی کرده بود هنگام مراجعه تعطیل بودند و اطلاعات تعطیلی آنها در منابع رسمی و داده‌های مورد استفاده سامانه به‌روز نشده بود.
وی این تجربه را برای حوزه گردشگری مهم دانست و گفت: «اگر قرار است از هوش مصنوعی و فناوری برای برنامه‌ریزی سفر استفاده کنیم، اطلاعات باید لحظه‌ای و واقعی باشند. نمی‌توان اطلاعات مربوط به سال گذشته را در اختیار یک سامانه گذاشت و انتظار داشت برنامه‌ای دقیق برای گردشگر ارائه دهد.»
شریف تأکید کرد: «بنابراین گردشگری هوشمند فقط به معنی داشتن یک اپلیکیشن یا استفاده از هوش مصنوعی نیست؛ ابتدا باید خدمات واقعی گردشگری ساماندهی و اطلاعات آنها دقیق شود و بعد فناوری روی این بستر قرار گیرد.»
تجربه گردشگر؛ حلقه‌ای که نباید نادیده گرفته شود
مدیرعامل شرکت توسعه گردشگری شهرداری مشهد با اشاره به تجربه بازدید از یک حمام تاریخی در فردوس گفت معرفی یک جاذبه زمانی ارزشمند است که گردشگر بتواند به شکل واقعی از آن استفاده کند.
او توضیح داد که این بنا به‌عنوان یک جاذبه تاریخی معرفی شده بود، اما برای ورود به آن باید با شماره‌ای تماس گرفته می‌شد تا فردی برای باز کردن در مراجعه کند؛ مسئله‌ای که برای گردشگری با زمان محدود تجربه مطلوبی ایجاد نمی‌کند.
شریف گفت گردشگر باید از ساعت بازدید، خدمات قابل ارائه و مسیر دسترسی به جاذبه اطلاع داشته باشد.
وی همچنین حمام مهدی‌قلی‌بیک مشهد را از آثار تاریخی ارزشمند شهر دانست و به ویژگی‌های معماری آن، بخش‌های جداگانه، استخر و سیستم گرمایش از کف اشاره کرد. به گفته او، این بنا با فرهنگ زیارت نیز ارتباط دارد و به‌عنوان یک موقوفه در مسیر زائران شکل گرفته است.
شریف بر اهمیت جزئیات در معرفی جاذبه‌ها تأکید کرد و گفت نورپردازی، تابلوهای معرفی، کدهای QR، اطلاعات تاریخی، ساعت بازدید و نحوه ورود گردشگر، همگی بخشی از تجربه سفر محسوب می‌شوند.
قزوین؛ الگویی برای تبدیل میراث تاریخی به تجربه
شریف با اشاره به تجربه سفر به قزوین، نحوه معرفی میراث تاریخی در این شهر را نمونه‌ای قابل توجه دانست. او مجموعه سعدالسلطنه را مثال زد که در آن یک فضای تاریخی به مرکز صنایع دستی و صنایع خلاق تبدیل شده است.
وی افزود در برخی خانه‌های تاریخی قزوین نیز صرفاً معماری بنا به نمایش گذاشته نشده و تصاویر خانوادگی، عکس‌های قدیمی، مراسم‌ها و روایت زندگی ساکنان در معرض دید گردشگران قرار گرفته است.
او تأکید کرد: «گردشگر وقتی وارد یک خانه تاریخی می‌شود، نباید فقط دیوار و سقف قدیمی ببیند؛ باید بداند چه کسانی در آن زندگی می‌کردند، چه اتفاقاتی در آن رخ داده و این بنا چه نسبتی با تاریخ شهر دارد.»
شریف همچنین به پیشینه قزوین در دوره صفوی و دوران شاه طهماسب اشاره کرد و گفت معرفی این تاریخ می‌تواند ارتباط گردشگر با شهر را افزایش دهد.
«زیوان»؛ تلاش برای ایجاد زنجیره خدمات گردشگری
مدیرعامل شرکت توسعه گردشگری شهرداری مشهد، توسعه خدمات را سومین راهبرد این مجموعه عنوان کرد و گفت برای این منظور اکوسیستم «زیوان» طراحی شده است؛ نامی که از ترکیب «زیارت» و «ایران» شکل گرفته است.
به گفته شریف، هدف این اکوسیستم اتصال خدمات مختلف سفر در یک زنجیره است. نخستین بخش آن، «زیوان ۷۲۴» بوده که برای رزرو و فروش بلیت راه‌اندازی شده و بیش از یک سال از فعالیت آن می‌گذرد.
او تأکید کرد بخش خصوصی می‌تواند خدمات خود را در این سامانه عرضه کند و هدف شهرداری رقابت با فعالان این حوزه نیست.
شریف افزود فروش سوغات، صنایع دستی و ملزومات سفر نیز به این اکوسیستم اضافه خواهد شد. «زیوان گاید» برای معرفی جاذبه‌ها و مقاصد گردشگری طراحی شده و «زیوان هلث» نیز قرار است تا نوروز به این مجموعه اضافه شود. توسعه خدمات تور و سایر خدمات سفر نیز در مراحل بعدی دنبال خواهد شد.
وی گفت نگاه شرکت این است که زیوان به جای آنکه خود در همه حوزه‌ها ارائه‌دهنده خدمت باشد، بستری برای دسترسی گردشگران به خدمات بخش خصوصی ایجاد کند؛ به‌گونه‌ای که هتل‌ها، رستوران‌ها، مراکز تفریحی و مجموعه‌های گردشگری بتوانند خدمات خود را در این بستر عرضه کنند.
دستیار هوشمند سفر و شخصی‌سازی برنامه گردشگری
شریف یکی از بخش‌های مهم زیوان را دستیار هوشمند سفر معرفی کرد و گفت در این بخش تلاش شده برنامه سفر متناسب با ویژگی‌های هر فرد طراحی شود.
بر اساس توضیحات او، گردشگر می‌تواند اطلاعاتی مانند بودجه، مدت اقامت، علایق، سن، شرایط خانوادگی و حتی وضعیت آب‌وهوا را در اختیار سامانه قرار دهد و دستیار هوشمند بر مبنای این اطلاعات، برنامه سفر پیشنهاد کند؛ از زمان بازدید از جاذبه‌ها گرفته تا انتخاب محل صبحانه و ناهار و اختصاص زمان برای زیارت یا تفریح.
وی افزود این محصول با همکاری یک شرکت خصوصی و حمایت کارخانه نوآوری در حال توسعه است و تلاش شده از ظرفیت استارتاپ‌ها و شرکت‌های فناوری استفاده شود.
شریف همچنین از مطالعه اطلس جاذبه‌های گردشگری مشهد خبر داد و گفت داده‌های این اطلس در آینده می‌تواند برای توسعه خدمات واقعیت افزوده و معرفی تعاملی جاذبه‌های شهر مورد استفاده قرار گیرد.
اعتبار ۳۰۰ میلیون تومانی برای سفر
مدیرعامل شرکت توسعه گردشگری شهرداری مشهد از ایجاد خدمات اعتباری سفر نیز خبر داد و گفت قراردادهایی منعقد شده تا افراد بتوانند تا سقف ۳۰۰ میلیون تومان اعتبار سفر دریافت و آن را در اقساط ۳۶ماهه بازپرداخت کنند.
به گفته وی، این خدمت در قالب زیرساخت «زیوان‌پی» دنبال می‌شود و از یک سو مدیریت هزینه سفر را برای گردشگر آسان‌تر می‌کند و از سوی دیگر می‌تواند به افزایش تقاضا و فروش بخش خصوصی منجر شود.
شریف گفت: «اگر بتوانیم خدمات را به‌صورت یک زنجیره ارائه کنیم، مسافر، بخش خصوصی و مدیریت شهری هر سه می‌توانند از این زنجیره منتفع شوند.»
او یکی دیگر از اهداف زیوان را توزیع سفر در طول سال عنوان کرد و گفت تمرکز سفرها در زمان‌های خاص باعث محدود شدن ظرفیت اقامتی، افزایش قیمت‌ها و افزایش فشار بر مدیریت شهری می‌شود، در حالی که در ماه‌های کم‌سفر بخشی از همین ظرفیت‌ها بلااستفاده می‌ماند.
وی افزود سامانه می‌تواند برای مسافری که قصد سفر در نوروز دارد، زمان‌هایی مانند آبان یا آذر را پیشنهاد کند و تخفیف‌های موجود را نیز معرفی کند. در این حالت هزینه سفر کاهش می‌یابد و ظرفیت بخش خصوصی در طول سال بهتر مورد استفاده قرار می‌گیرد.
نبود داده یکپارچه؛ مهم‌ترین مانع گردشگری هوشمند
شریف نبود داده یکپارچه را مهم‌ترین مانع توسعه گردشگری هوشمند در مشهد دانست و گفت هنوز اطلاعات دقیقی درباره تعداد زائران، زمان ورود آنها، مسیرهای مورد استفاده، محل اقامت، جاذبه‌های مورد بازدید و خدمات خریداری‌شده در اختیار مدیریت شهری نیست.
وی توضیح داد بخشی از این اطلاعات در دستگاه‌های مختلف وجود دارد، اما این داده‌ها به یکدیگر متصل نیستند.
شریف تصریح کرد: «تا زمانی که داده‌ها به یکدیگر متصل نشوند، نمی‌توان از هوش مصنوعی برای تصمیم‌گیری دقیق استفاده کرد.»
او درباره رابطه داده و هوش مصنوعی نیز گفت: «هوش مصنوعی با داده‌کاوی، یادگیری ماشین و یادگیری عمیق روی داده‌ها کار می‌کند. اگر ورودی درست نباشد، خروجی هم نمی‌تواند درست باشد. بنابراین، قبل از اینکه درباره ابزارهای پیچیده صحبت کنیم، باید مسئله حکمرانی داده و دسترسی به اطلاعات صحیح را حل کنیم.»
به گفته مدیرعامل شرکت توسعه گردشگری شهرداری مشهد، این شهر بخش قابل توجهی از ظرفیت اقامتی کشور را در اختیار دارد و سالانه میلیون‌ها زائر و گردشگر وارد آن می‌شوند؛ بنابراین نبود نظام دقیق ثبت و تحلیل اطلاعات، چالش مهمی برای مدیریت گردشگری محسوب می‌شود.
مشهد؛ فراتر از حرم مطهر
شریف یکی دیگر از مشکلات گردشگری مشهد را ضعف در معرفی جاذبه‌ها دانست و گفت این شهر فقط حرم مطهر رضوی نیست و پارک‌ها، موزه‌ها، مراکز تفریحی و حدود ۱۵ خانه تاریخی فعال نیز در آن وجود دارد.
او با اشاره به برخی مجموعه‌هایی که با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی ایجاد شده‌اند، گفت بعضی از این مجموعه‌ها با وجود برخورداری از ظرفیت مناسب، مخاطب کافی ندارند.
شریف نمونه‌ای از این وضعیت را یک شهربازی سرپوشیده عنوان کرد که به گفته مدیران آن، بسیاری از شهروندان حتی از وجود این مجموعه اطلاع ندارند.
وی همچنین به خانه‌ای تاریخی در محدوده سعدی و سناباد اشاره کرد که توسط هنرمندان فعال شده و تجربه‌هایی مانند سفال، ویترای و خراطی را ارائه می‌دهد، اما مسئله اصلی آن دسترسی به مخاطب است.
مدیرعامل شرکت توسعه گردشگری شهرداری مشهد گفت این دقیقاً یکی از نقاطی است که یک اکوسیستم گردشگری می‌تواند به بخش خصوصی کمک کند؛ یعنی خدماتی که وجود دارند اما دیده نمی‌شوند، در معرض دسترسی گردشگران قرار گیرند.
حکمرانی داده؛ پیش‌نیاز تصمیم‌گیری گردشگری
شریف درباره نگرانی برخی فعالان بخش خصوصی از ارائه اطلاعات گفت ممکن است بعضی فعالان تصور کنند شفافیت اطلاعات در حوزه‌هایی مانند مالیات یا قیمت‌گذاری برای آنها مشکل ایجاد می‌کند، اما نبود داده دقیق در نهایت به خود بخش خصوصی نیز آسیب می‌زند.
او توضیح داد اگر یک هتل یا مرکز گردشگری بداند در چه ماه‌هایی تقاضا کاهش می‌یابد، می‌تواند برای آن دوره تخفیف یا برنامه ویژه ارائه کند و به جای تمرکز درآمد در ایام اوج سفر، از ظرفیت خود در تمام سال بهره ببرد.
وی تأکید کرد تصمیم‌های مدیریت شهری نیز باید مبتنی بر داده باشد؛ از مکان‌یابی پارک و پایانه گرفته تا برنامه‌ریزی خدمات، عوارض و سرمایه‌گذاری.
شریف با اشاره به تجربه‌ای مربوط به حدود شش یا هفت سال قبل گفت در جلسه‌ای پیشنهاد شده بود آمار زائران به‌صورت دقیق و علمی مشخص شود، اما نگرانی‌هایی درباره تأثیر احتمالی کاهش آمار رسمی بر تخصیص بودجه وجود داشت.
به گفته او، چنین نگاهی نشان می‌دهد در برخی موارد داده هنوز به جای آنکه ابزار تصمیم‌گیری باشد، به موضوعی اداری تبدیل شده است. در مسیر حکمرانی هوشمند گردشگری، داده زمانی ارزشمند خواهد بود که مبنای تصمیم‌سازی و اصلاح سیاست‌ها قرار گیرد.
گردشگری هوشمند بدون خدمات واقعی کامل نمی‌شود
مدیرعامل شرکت توسعه گردشگری شهرداری مشهد در ادامه تأکید کرد فناوری نباید جایگزین خدمات واقعی گردشگری شود.
شریف گفت: «اگر یک موزه تعطیل باشد، یک اثر تاریخی امکان بازدید نداشته باشد یا ساعت فعالیت جاذبه مشخص نباشد، قرار دادن اطلاعات آن در یک اپلیکیشن هوشمند مشکل را حل نمی‌کند. ابتدا باید خدمت واقعی اصلاح شود و بعد فناوری به کمک آن بیاید.»
وی بر ضرورت دقیق، به‌روز و قابل اعتماد بودن اطلاعات تأکید کرد و گفت تجربه واقعی گردشگر باید با آنچه در سامانه به او وعده داده شده، تطابق داشته باشد.
شریف همچنین درباره استفاده از هوش مصنوعی در گردشگری هشدار داد که الگوریتم‌ها نباید به شکل مداوم چند مقصد مشخص را پیشنهاد دهند و سایر جاذبه‌ها را از چرخه معرفی خارج کنند. به گفته او، نظارت انسانی و اصلاح مستمر الگوریتم‌ها ضروری است.
وی افزود همه افراد به یک اندازه از فناوری‌های هوشمند استفاده نمی‌کنند و توسعه گردشگری هوشمند نباید موجب کنار گذاشته شدن گروه‌هایی شود که دسترسی کمتری به فناوری دارند.
اولویت فعلی؛ تکمیل خدمات پیش از تبلیغات گسترده
شریف با اشاره به وضعیت فعلی پروژه گفت: «در حال حاظر اولویت ما تکمیل خدمات است.»
او توضیح داد شهرداری مشهد حدود ۳۰ هزار نیروی انسانی دارد و می‌توان از این ظرفیت برای آزمایش خدمات، شناسایی ایرادات و دریافت بازخورد استفاده کرد.
به گفته وی، پس از تکمیل حلقه‌های مختلف اکوسیستم و برطرف شدن اشکالات، تبلیغات و برندینگ گسترده آغاز خواهد شد.
شریف تأکید کرد: «اعتقاد داریم ابتدا باید محصول و خدمت واقعی وجود داشته باشد و بعد برای آن تبلیغ کنیم.»
حرکت به سمت نظام آماری یکپارچه گردشگری
مدیرعامل شرکت توسعه گردشگری شهرداری مشهد درباره سنجش میزان استفاده از جاذبه‌های شهری نیز گفت در مجموعه‌هایی مانند هفت‌حوض و پارک غدیر آمار ورود خودروها ثبت می‌شود، اما هنوز برای تمام جاذبه‌های گردشگری مشهد یک نظام آماری یکپارچه وجود ندارد.
وی افزود در صورت ایجاد چنین نظامی می‌توان مشخص کرد کدام جاذبه بیشتر مورد استقبال قرار گرفته، گردشگر در چه زمانی وارد آن شده و چه خدماتی دریافت کرده است. چنین داده‌هایی می‌تواند در برنامه‌ریزی‌های بعدی مورد استفاده قرار گیرد.
شریف در جمع‌بندی اهداف شرکت توسعه گردشگری شهرداری مشهد گفت این مجموعه به دنبال آن است که با توسعه زیرساخت‌ها، فعال‌کردن ظرفیت‌های موجود، حمایت از بخش خصوصی، یکپارچه‌سازی داده‌ها و استفاده هدفمند از فناوری، گردشگری مشهد را از یک فعالیت مقطعی به یک زنجیره اقتصادی و خدماتی منسجم تبدیل کند؛ زنجیره‌ای که در آن زائر تجربه بهتری داشته باشد، بخش خصوصی ظرفیت‌های خود را بیشتر فعال کند و مدیریت شهری نیز بتواند تصمیم‌های دقیق‌تری برای آینده گردشگری شهر بگیرد.
انتهای پیام
