کارشناسان حوزه داده، هواشناسی و محیط‌زیست با تأکید بر نقش داده‌های معتبر در مدیریت بحران‌های اقلیمی، معتقدند استفاده از فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی و اینترنت اشیا بدون ایجاد زیرساخت مناسب برای حکمرانی داده نمی‌تواند به تصمیم‌گیری مؤثر منجر شود و کاهش خسارات اقلیمی نیازمند پیوند میان داده، تصمیم و اقدام است.

به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، تشدید مخاطرات اقلیمی در سال‌های اخیر، اهمیت دسترسی به اطلاعات دقیق و به‌هنگام برای پیش‌بینی، پیشگیری و مدیریت بحران را افزایش داده است. کارشناسان این حوزه تأکید دارند که صرف در اختیار داشتن حجم زیادی از داده، به معنای برخورداری از ظرفیت تصمیم‌سازی نیست و داده زمانی می‌تواند در مدیریت بحران مؤثر باشد که به اطلاعات قابل اعتماد، دانش و در نهایت تصمیم و اقدام تبدیل شود.

ابوالفضل روحانی، رئیس کانون افتا و دکتری مدیریت فضای مجازی، در سخنرانی خود با عنوان «حکمرانی راهبردی داده در لحظه صفر بحران»، بر اهمیت کیفیت داده و نقش آن در تصمیم‌گیری‌های حساس تأکید کرد.

وی با اشاره به زنجیره «داده، اطلاعات، دانش و خرد» گفت: «انباشت داده به‌تنهایی برای مدیریت بحران کافی نیست» و سازمان‌ها برای آنکه بتوانند از داده‌ها در مسیر تصمیم‌سازی استفاده کنند، به تفکر تحلیلی، خلاق و نقاد نیاز دارند.

روحانی حکمرانی داده را متکی بر سه مؤلفه اصول و قوانین، حقوق تصمیم‌گیری و پاسخ‌گویی دانست و بر ضرورت تمایز میان مدیریت داده و حکمرانی داده تأکید کرد. وی همچنین ایجاد زبان مشترک میان دستگاه‌ها و مشخص بودن مسئولیت مالکان و متولیان داده را ضروری دانست و تصریح کرد که دسترسی تصمیم‌گیران به اطلاعات به‌روز می‌تواند از پراکندگی داده‌ها و ایجاد جزیره‌های اطلاعاتی جلوگیری کند.

وی اعتمادپذیری داده را نیز وابسته به وجود شاخص‌های استاندارد، قابلیت ردیابی و دسترسی به «منبع واحد حقیقت» دانست و افزود که فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا و دوقلوهای دیجیتال می‌توانند در مراحل مختلف مدیریت بحران، از پیش‌بینی و پیشگیری تا آمادگی، پاسخ و بازتوانی، مورد استفاده قرار گیرند؛ البته به شرط آنکه در خدمت یک نظام مناسب حکمرانی داده قرار داشته باشند.

در ادامه، مجید حبیبی نوخندان، عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو، در سخنرانی خود با عنوان «یک گام جلوتر از بحران: حکمرانی داده، پیش‌نیاز هوشمندسازی»، به رابطه میان مخاطره، آسیب‌پذیری و میزان مواجهه با بحران پرداخت.

وی با بیان اینکه حذف تمامی ریسک‌های اقلیمی امکان‌پذیر نیست، بر اهمیت پیش‌بینی و هشدار به‌موقع برای کاهش خسارات تأکید کرد و چارچوب سندای و ابتکار «هشدار زودهنگام برای همه» سازمان ملل را مورد توجه قرار داد.

حبیبی نوخندان چهار مؤلفه اصلی این رویکرد را شناخت ریسک، مشاهده و پیش‌بینی، انتشار هشدار و آمادگی و واکنش عنوان کرد و بخشی از ظرفیت‌های موجود کشور در زمینه پایش و پیش‌بینی مخاطرات جوی را برشمرد؛ از جمله شبکه ایستگاه‌های هواشناسی، سامانه‌های هشدار سیل، مدل‌های پیش‌بینی هوا، پایش گردوغبار و پیش‌بینی‌های هفتگی تا فصلی.

وی تأکید کرد که داده تنها زمانی در کاهش ریسک اثرگذار خواهد بود که از مرحله گردآوری و پردازش عبور کرده و به اطلاعات قابل اعتماد و خدمات کاربردی تبدیل شود. به گفته وی، پراکندگی داده‌ها و نبود استانداردهای مشترک، بهره‌گیری مؤثر از فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی و اینترنت اشیا را با دشواری مواجه می‌کند.

این عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو همچنین هماهنگی میان دستگاه‌ها، هم‌کنش‌پذیری داده‌ها و اتصال حکمرانی داده به زنجیره هشدار سریع را از الزامات مهم مدیریت ریسک اقلیمی دانست.

از سوی دیگر، دردانه آقاجانی، مدیر امور تحلیل و داده و تغییر اقلیم پژوهشکده محیط‌زیست و توسعه پایدار، در سخنرانی خود با عنوان «نقشه راه تصمیم‌سازی داده‌محور در مدیریت ریسک اقلیم»، بر فاصله میان سرعت تشدید بحران‌های اقلیمی و کندی فرایندهای تصمیم‌گیری تمرکز کرد.

وی نبود ارتباط مؤثر میان داده، تصمیم و اقدام، ناهماهنگی میان دستگاه‌ها و پراکندگی اطلاعات را از مهم‌ترین چالش‌های مدیریت ریسک اقلیم دانست و تفاوت مدیریت سنتی با حکمرانی هوشمند را در مؤلفه‌هایی مانند واکنشی یا پیش‌نگر بودن، پراکندگی یا یکپارچگی داده‌ها و گزارش‌دهی تأخیری یا پایش به‌هنگام تشریح کرد.

آقاجانی تأکید کرد که «دیجیتالی‌سازی به‌تنهایی به معنای حکمرانی هوشمند نیست» و فناوری باید در نهایت به اصلاح فرایندهای حکمرانی و ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری منجر شود.

وی شفافیت، تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد، مشارکت شهروندان، مدیریت بحران و پایداری را از الزامات حکمرانی داده‌محور برشمرد و یک چارچوب شش‌بعدی شامل راهبری نهادی، داده و زیرساخت، تنظیم‌گری حقوقی، شفافیت، سرمایه انسانی و تأمین مالی را معرفی کرد.

به گفته آقاجانی، حرکت در این مسیر می‌تواند با کاهش موازی‌کاری، افزایش اعتماد عمومی و تمرکز بیشتر بر پیشگیری، هزینه‌های ملی ناشی از بحران‌ها را کاهش دهد.

مجموع این دیدگاه‌ها نشان می‌دهد که مدیریت ریسک اقلیمی صرفاً به توسعه تجهیزات پایش یا استفاده از فناوری‌های نوین محدود نمی‌شود. در این میان، داده معتبر، استانداردهای مشترک، هماهنگی میان نهادها و تبدیل سریع اطلاعات به تصمیم و اقدام، اجزای به‌هم‌پیوسته یک نظام کارآمد مدیریت بحران هستند.

بر این اساس، فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا و دوقلوهای دیجیتال زمانی می‌توانند به کاهش خسارات کمک کنند که در یک ساختار منسجم حکمرانی داده قرار گیرند و میان سامانه‌های پایش، هشدار و فرایندهای تصمیم‌گیری ارتباط مؤثری برقرار شود.

انتهای پیام