گسترش فناوریهای هوشمند، هوش مصنوعی و خدمات دیجیتال، مفهوم حمایت از کودکان را وارد مرحلهای تازه کرده است. محمدمهدی سیدناصری، پژوهشگر حقوق کودک، در یادداشتی با بررسی تحولات عصر دیجیتال تأکید میکند که الگوهای سنتی حمایت از کودکان دیگر پاسخگوی نیازهای نسل جدید نیستند و تحقق حکمرانی هوشمند میتواند زمینه ایجاد تعادل میان توسعه فناوری و صیانت از حقوق بنیادین کودکان را فراهم کند.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، به باور این پژوهشگر، محیط رشد کودکان دیگر تنها به خانواده، مدرسه و جامعه محدود نیست و فناوریهای هوشمند، شبکههای اجتماعی، بازیهای آنلاین، سامانههای پردازش داده و الگوریتمهای تصمیمگیر به بخشی از زندگی روزمره آنان تبدیل شدهاند. از همین رو، سیاستگذاری در حوزه کودک باید متناسب با این تحولات بازطراحی شود؛ زیرا تصمیمهای امروز، آینده جامعه و کیفیت حکمرانی فردا را رقم خواهد زد.
تغییر ماهیت تهدیدهای پیش روی کودکان
سیدناصری با اشاره به تحول الگوی آسیبپذیری کودکان، توضیح میدهد که اگر در گذشته تهدیدهایی مانند فقر، بیماری، بیسوادی و خشونت مهمترین دغدغه نظامهای حمایتی بودند، امروز مخاطرات تازهای نیز شکل گرفتهاند؛ از جمله نقض حریم خصوصی، گردآوری گسترده دادههای شخصی، آزارهای مجازی، انتشار اطلاعات نادرست، دستکاری شناختی، وابستگی به محیطهای دیجیتال و بهرهبرداری تجاری از رفتارهای کاربران خردسال.
به گفته وی، حمایت از کودک دیگر تنها به سلامت جسمی محدود نیست، بلکه حفاظت از هویت، شخصیت، امنیت اطلاعات، سلامت روان، استقلال فکری و آینده دیجیتال کودکان نیز به همان اندازه اهمیت دارد.
حکمرانی هوشمند؛ ایجاد تعادل میان نوآوری و حقوق کودک
این پژوهشگر حقوق کودک معتقد است مسئله اصلی، مخالفت یا موافقت با فناوری نیست، بلکه شیوه مدیریت و سیاستگذاری در قبال آن اهمیت دارد. او در این باره مینویسد: حکمرانی هوشمند به معنای ایجاد تعادل میان نوآوری و حمایت از حقوق بنیادین انسان است؛ تعادلی که در آن، توسعه فناوری هرگز به قیمت تضعیف کرامت و حقوق کودکان تمام نشود.
در این چارچوب، حکمرانی هوشمند تنها به استفاده از فناوری توسط دولتها محدود نمیشود، بلکه شیوه قانونگذاری، نظارت، مشارکت اجتماعی و تصمیمگیری درباره فناوری را نیز در بر میگیرد. به اعتقاد نویسنده، دولت، دانشگاهها، بخش خصوصی، نهادهای مدنی، رسانهها، خانوادهها و حتی خود کودکان باید در این فرآیند نقشآفرین باشند.
آیندهنگری؛ شرط موفقیت سیاستهای حمایتی
در این یادداشت تأکید شده است که یکی از ضعفهای سیاستهای سنتی، واکنشی بودن آنهاست؛ به این معنا که قانونگذاری معمولاً پس از بروز آسیب انجام میشود، در حالی که سرعت تحول فناوری بسیار بیشتر از روند تدوین قوانین است.
سیدناصری آیندهنگری را یکی از اصول اساسی حکمرانی هوشمند دانسته و معتقد است سیاستهای حوزه کودک باید به گونهای طراحی شوند که در برابر تحولات آینده نیز کارآمد و انعطافپذیر باقی بمانند؛ زیرا بسیاری از تصمیمهای امروز درباره دادههای شخصی، آموزش دیجیتال و هوش مصنوعی، سالها بعد آثار خود را نشان خواهند داد.
عدالت دیجیتال و حفاظت از دادههای کودکان
در بخش دیگری از این یادداشت، بر ضرورت سیاستگذاری دادهمحور همراه با رعایت اصول حریم خصوصی، امنیت اطلاعات، شفافیت و پاسخگویی تأکید شده است. نویسنده هشدار میدهد که کودکان نباید به منابعی برای استخراج بیپایان داده تبدیل شوند؛ چراکه اطلاعات دیجیتال امروز آنان بخشی از هویت آیندهشان را شکل میدهد.
وی همچنین توسعه عدالت دیجیتال را از الزامات حمایت از کودکان میداند و معتقد است نبود دسترسی برابر به اینترنت، ابزارهای آموزشی و خدمات هوشمند یا طراحی سامانههای مبتنی بر دادههای جانبدارانه، میتواند فرصتهای آموزشی و حمایتی را برای برخی کودکان محدود کند.
آموزش و پژوهش؛ مکمل سیاستگذاری هوشمند
این پژوهشگر نقش ارتقای سواد فناورانه را در تحقق حکمرانی هوشمند بسیار مهم ارزیابی کرده و تأکید میکند که خانوادهها، معلمان، رسانهها و خود کودکان باید مهارت استفاده ایمن، مسئولانه و اخلاقمدار از فناوری را فراگیرند.
او همچنین بر اهمیت همکاری میان حقوقدانان، روانشناسان، متخصصان علوم تربیتی، پژوهشگران علوم داده، جامعهشناسان و کارشناسان فناوری برای تدوین سیاستهای علمی و آیندهنگر تأکید کرده و معتقد است تصمیمگیریهای مبتنی بر پژوهش، از بروز آسیبهای بلندمدت جلوگیری خواهد کرد.
کودک؛ صاحب حق، نه صرفاً موضوع حمایت
سیدناصری در جمعبندی یادداشت خود تأکید میکند که آینده حمایت از کودکان تنها با افزایش قوانین یا نهادهای نظارتی تضمین نمیشود، بلکه نیازمند تغییر نگاه به کودک است. او معتقد است کودک باید به عنوان دارنده حقوق، شهروند آینده و ذینفع اصلی سیاستهای عمومی شناخته شود و منافع عالیه او در طراحی فناوریها، تدوین قوانین و ارائه خدمات دیجیتال همواره در مرکز تصمیمگیری قرار گیرد.
وی در پایان خاطرنشان میکند که کیفیت حکمرانی هوشمند تعیین خواهد کرد فناوری به ابزاری برای شکوفایی استعدادهای کودکان تبدیل شود یا عاملی برای افزایش نابرابری و تهدید حقوق نسلهای آینده. از همین رو، بازنگری در سیاستهای حمایت از کودکان را ضرورتی اجتنابناپذیر برای همه دولتها و جوامع میداند.
انتهای پیام
