در منظومه فکری آیتالله سیدعلی خامنهای، فرهنگ و هویت نهتنها یکی از ارکان جامعه، بلکه بستر شکلگیری تمامی مؤلفههای تمدن نوین اسلامی به شمار میآید. دکتر محمدحسین مختاری، سفیر جمهوری اسلامی ایران در واتیکان، در یادداشتی با تبیین این دیدگاه، تأکید کرده است که حفظ خودآگاهی تاریخی، تقویت هویت اسلامی ـ ایرانی، صیانت از زبان و هنر و حضور فعال در نبرد روایتها، از مهمترین الزامات استمرار مسیر تمدنسازی است.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، مختاری با اشاره به جایگاه فرهنگ در اندیشه آیتالله خامنهای، توضیح میدهد که اگر علم، عدالت و معنویت ارکان تمدن نوین اسلامی باشند، فرهنگ و هویت، زیرساخت شکلگیری و پایداری همه این عناصر محسوب میشوند. به همین دلیل، در نگاه ایشان فرهنگ صرفاً موضوعی مرتبط با نهادهای فرهنگی نیست، بلکه مسئلهای راهبردی برای آینده جامعه اسلامی به شمار میرود.
مختاری با استناد به بیانات آیتالله خامنهای مینویسد: فرهنگ از اقتصاد نیز مهمتر است؛ زیرا جهت حرکت اقتصاد، سیاست، علم و سایر عرصههای زندگی اجتماعی را تعیین میکند. بر همین اساس، فرهنگ تنها مجموعهای از آداب، رسوم یا آثار هنری نیست، بلکه شبکهای از ارزشها، باورها و الگوهای رفتاری است که مسیر حرکت جامعه را مشخص میکند.
فرهنگ؛ پایه اصلاح جامعه و تمدن
در این یادداشت تأکید شده است که از منظر آیتالله خامنهای، اصلاح پایدار جامعه از فرهنگ آغاز میشود. به اعتقاد ایشان، هرگاه فرهنگ جامعه تقویت شود، زمینه اصلاح بسیاری از مشکلات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی نیز فراهم خواهد شد؛ اما آسیبدیدن فرهنگ، حتی پیشرفتهترین ساختارهای علمی و اقتصادی را نیز با چالش روبهرو میکند.
سفیر ایران در واتیکان همچنین بحران هویت را یکی از مهمترین چالشهای جهان اسلام در دوران معاصر معرفی میکند و مینویسد سلطه فرهنگی و سیاسی غرب در دو قرن اخیر، زمینه خودباختگی فرهنگی و تضعیف اعتمادبهنفس برخی جوامع اسلامی را فراهم کرده است. به همین دلیل، انقلاب اسلامی از منظر آیتالله خامنهای صرفاً یک تحول سیاسی نبود، بلکه تلاشی برای احیای هویت اسلامی و بازگرداندن خودآگاهی تاریخی به ملت ایران و جهان اسلام محسوب میشود.
در ادامه این یادداشت، مفهوم «هویت اسلامی ـ ایرانی» به عنوان یکی از پایههای اصلی تمدنسازی تشریح شده است. بر اساس این دیدگاه، اسلام و ایران دو سرمایه مکمل هستند که در طول تاریخ، زمینه رشد و بالندگی یکدیگر را فراهم کردهاند.
سبک زندگی، هنر و رسانه؛ مؤلفههای قدرت نرم
مختاری در بخش دیگری از یادداشت خود به اهمیت سبک زندگی اشاره کرده و آن را بخش حقیقی تمدن میداند. بر اساس این دیدگاه، پیشرفت علمی و فناوری زمانی به تمدن مطلوب منجر خواهد شد که رفتارهای فردی و اجتماعی بر پایه ارزشهایی همچون مسئولیتپذیری، صداقت، نظم، کرامت انسانی، احترام به خانواده و تعاون شکل بگیرد.
وی همچنین با اشاره به جایگاه هنر و رسانه در اندیشه آیتالله خامنهای، تأکید میکند که تمدنها تنها با قدرت نظامی یا اقتصادی گسترش نمییابند، بلکه روایتها، آثار هنری، ادبیات و رسانه نیز در تقویت هویت و نفوذ فرهنگی نقش تعیینکننده دارند.
جنگ شناختی و ضرورت حضور در نبرد روایتها
بخش مهمی از این یادداشت به مسئله جنگ شناختی و نبرد روایتها اختصاص دارد؛ موضوعی که در سالهای اخیر در بیانات آیتالله خامنهای جایگاه ویژهای یافته است. بر اساس این تحلیل، رقابت قدرتها بیش از آنکه در میدانهای نظامی دنبال شود، در عرصه ذهن، ادراک و افکار عمومی جریان دارد.
مختاری در این باره مینویسد که در چنین شرایطی، حفظ هویت فرهنگی تنها به معنای پاسداری از گذشته نیست، بلکه جامعه باید توانایی تولید روایت، اندیشه و محتوای فرهنگی متناسب با نیازهای نسل جدید را نیز داشته باشد؛ زیرا در غیر این صورت، روایتهای رقیب جایگزین روایت اصیل خواهند شد.
وی با اشاره به تأکید آیتالله خامنهای بر جهاد تبیین، این مفهوم را فراتر از یک فعالیت رسانهای دانسته و آن را تلاشی برای صیانت از حافظه تاریخی، تقویت اعتماد عمومی و جلوگیری از تحریف ارزشهای بنیادین جامعه معرفی میکند.
هوش مصنوعی و آینده هویت فرهنگی
در پایان این یادداشت، به تأثیر فناوریهای نوین از جمله هوش مصنوعی، رسانههای تعاملی و تولید گسترده محتوا بر آینده فرهنگ اشاره شده است. نویسنده معتقد است در عصر جدید، تمدنی که نتواند در عرصه تولید محتوا و روایتسازی حضور مؤثر داشته باشد، حتی با وجود برخورداری از ظرفیتهای علمی و اقتصادی، در حوزه فرهنگ و هویت با چالشهای جدی مواجه خواهد شد.
بر همین اساس، در منظومه فکری آیتالله خامنهای، فرهنگ و هویت مهمترین سرمایه نرم تمدن اسلامی محسوب میشوند؛ سرمایهای که از طریق زبان، هنر، تعلیم، تربیت و حافظه تاریخی شکل میگیرد و زمینه استمرار تمدن و پیشرفت جامعه را فراهم میسازد. از این منظر، تحقق حکمرانی هوشمند نیز نیازمند اتکا به همین زیرساخت فرهنگی و هویتی است تا علاوه بر بهرهگیری از فناوری و دانش، بتواند مسیر توسعه پایدار و تمدنسازی را دنبال کند.
انتهای پیام
