پیشرفت علمی در دهههای اخیر به یکی از مهمترین مؤلفههای قدرت ملی کشورها تبدیل شده است؛ موضوعی که تنها به تولید مقاله یا توسعه فناوری محدود نمیشود، بلکه با اقتصاد، امنیت، فرهنگ و استقلال کشورها پیوند خورده است. در همین چارچوب، مفهوم «جهاد علمی» در منظومه فکری رهبر شهید، جایگاهی فراتر از یک فعالیت دانشگاهی دارد و بهعنوان راهبردی برای حل مسائل کشور، تقویت خودباوری و حرکت بهسوی پیشرفت همهجانبه مطرح میشود.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، غلامرضا مالکی، رئیس دانشگاه جامع علمیکاربردی اصفهان، با تشریح ابعاد مختلف جهاد علمی، این مفهوم را دارای ارکان مشخصی دانست و تأکید کرد که اگر این منظومه فکری بهصورت منسجم مورد توجه قرار گیرد، میتواند مسیر فعالیتهای علمی نسل جوان و دانشگاهیان را متحول کند.
وی با اشاره به نخستین رکن جهاد علمی اظهار کرد: «علم بهتنهایی ارزش ذاتی نداشت، بلکه زمانی ارزشمند تلقی میشد که بتواند مسئلهای از مسائل جامعه را حل کند.» به گفته وی، هدفگرایی مهمترین ویژگی جهاد علمی است و علم زمانی جایگاه واقعی خود را پیدا میکند که آثار آن در زندگی مردم دیده شود.
مالکی با بیان اینکه رهبر شهید همواره بر حل مسائل کشور از طریق علم تأکید داشتند، افزود: «جهاد علمی، به معنای علمآموزی و پژوهش هدفمند است» و اگر پژوهشها به رفع نیازهای واقعی جامعه منجر نشوند، نمیتوان آن را مصداق جهاد علمی دانست.
رئیس دانشگاه جامع علمیکاربردی اصفهان دومین رکن این منظومه فکری را روحیه تلاش و مجاهدت علمی عنوان کرد و گفت: «جهاد علمی به معنای عبور از مرزهای شناختهشده، پذیرش ریسک شکست و تسلیم نشدن در برابر موانع است.» وی تأکید کرد پژوهشگر و دانشجو باید برای دستیابی به حقیقت یا توسعه فناوری بومی، با پشتکار مسیر تحقیق را ادامه دهند و ناکامیها مانع حرکت آنان نشود.
وی خودباوری را سومین رکن جهاد علمی دانست و اظهار کرد: این نگاه پاسخی به تفکر «ما نمیتوانیم» است؛ تفکری که در مقاطع مختلف مانعی برای شکوفایی ظرفیتهای داخلی بوده است.
مالکی با اشاره به تجربههای مختلف کشور در حوزه فناوری افزود رهبر شهید همواره بر توانمندی نیروی انسانی ایران تأکید داشتند و معتقد بودند کشور نباید در انتظار انتقال فناوری از دیگران بماند. به گفته وی، تجربه دوران کرونا نیز نشان داد اتکا به ظرفیتهای داخلی تا چه اندازه میتواند در عبور از بحرانها تعیینکننده باشد.
وی چهارمین رکن جهاد علمی را اخلاقمداری و تعهد دانست و گفت: «ایشان همواره تخصص را در کنار تعهد مطرح میکردند.» به اعتقاد مالکی، از این منظر دانشمند متعهد کسی است که علم خود را در مسیر حفظ منافع ملی و ارزشهای دینی به کار گیرد و از ظرفیت علمی برای تقویت اقتدار کشور استفاده کند.
رئیس دانشگاه جامع علمیکاربردی اصفهان با اشاره به نقش جهاد علمی در توسعه کشور خاطرنشان کرد: «جهاد علمی از نگاه رهبر شهید، موتور محرکهای است که چرخهای اقتصاد، امنیت، فرهنگ و سیاست کشور را به حرکت درمیآورد.» وی افزود بدون این موتور، دستیابی به پیشرفت همهجانبه امکانپذیر نخواهد بود و کشور در برابر چالشهای داخلی و خارجی آسیبپذیر میشود.
به گفته وی، توسعه اقتصاد دانشبنیان نیز بدون سرمایهگذاری در علم و فناوری محقق نخواهد شد. مالکی تصریح کرد عبور از اقتصاد متکی بر منابع طبیعی، نیازمند نوآوری، فناوری و نیروی انسانی متخصص است و جهاد علمی زمینه خلق ارزش افزوده و کاهش وابستگی اقتصادی را فراهم میکند.
وی همچنین با اشاره به تهدیدهای نوین علیه کشور اظهار کرد بخش مهمی از این تهدیدها در حوزه فناوری شکل میگیرد و مقابله با آنها نیازمند توسعه توان علمی و فناورانه است. به گفته مالکی، حملات سایبری، جنگ نرم و تحریمهای فناورانه نشان میدهد جهاد علمی تنها یک ضرورت علمی نیست، بلکه بهطور مستقیم با امنیت و استقلال کشور ارتباط دارد.
رئیس دانشگاه جامع علمیکاربردی اصفهان با اشاره به بیانیه گام دوم انقلاب نیز گفت شکلگیری جامعه علمی تنها وظیفه دانشگاهها نیست و فرهنگسازی علمی باید از مدارس و سایر نهادهای آموزشی آغاز شود. وی افزود رهبر شهید همواره بر این نکته تأکید داشتند که اگر جوانان به سمت علم حرکت نکنند و نخبگان در حل مسائل جامعه نقشآفرین نباشند، زمینه انحطاط فکری جامعه فراهم خواهد شد.
از نگاه این استاد دانشگاه، تحقق پیشرفت همهجانبه بدون جهاد علمی امکانپذیر نیست و علم و فناوری باید بهعنوان یک موضوع راهبردی در کانون سیاستگذاری کشور قرار گیرد. وی با اشاره به اینکه رهبر شهید، جهاد علمی را «موتور محرکه اقتصاد، امنیت، فرهنگ و سیاست» میدانستند، گفت: «اگر این جهاد محقق نشود، کشور بیتردید در برابر چالشهای داخلی آسیبپذیر خواهد بود و دستیابی به پیشرفت همهجانبه بهتقریب ناممکن میشود.»
وی افزود که از این منظر، جهاد علمی انتخابی ویژه نخبگان نیست، بلکه ضرورتی برای بقا و پیشرفت کشور به شمار میرود و مسئولیت جامعه علمی را از سطح فردی به سطحی ملی ارتقا میدهد. به گفته مالکی، کشوری که در عرصه علم و فناوری عقب بماند، علاوه بر اقتصاد و صنعت، در سیاست خارجی نیز استقلال خود را از دست خواهد داد و به همین دلیل باید از جایگاه مصرفکننده فناوری به تولیدکننده آن تبدیل شود.
رئیس دانشگاه جامع علمیکاربردی اصفهان با اشاره به نقش اقتصاد دانشبنیان در توسعه کشور اظهار کرد: «جهاد علمی یعنی بتوانیم از طریق دانش، ارزش افزوده خلق کنیم و به جایگاهی برسیم که وابستگی ما به منابع طبیعی کاهش یابد.» وی تأکید کرد بدون توسعه علم و فناوری، تولید محصولات پیشرفته و تحقق اقتصاد مقاومتی نیز ممکن نخواهد بود.
وی همچنین با اشاره به تهدیدهای نوین علیه کشور گفت حملات سایبری، جنگ نرم و تحریمهای فناورانه نشان دادهاند که اقتدار ملی بیش از گذشته به توان علمی وابسته است. مالکی افزود: «جهاد علمی، توسعه فناوریهای دفاعی، سایبری و امنیتی برای مقابله با این تهدیدها را ضروری میداند» و کشوری که در فناوریهای راهبردی به خودکفایی نرسیده باشد، در شرایط بحرانی آسیبپذیر خواهد بود.
به گفته وی، شکلگیری تمدن نوین اسلامی نیز بدون توسعه فرهنگ علمآموزی امکانپذیر نیست. او با اشاره به بیانیه گام دوم انقلاب تصریح کرد که جهاد علمی نباید تنها بر عهده دانشگاهیان باشد، بلکه «علمآموزی عمومی، فرهنگسازی علمی و تربیت نسل دانشپژوه» باید به مطالبهای فراگیر در جامعه تبدیل شود.
مالکی در ادامه، تحقق جهاد علمی را مستلزم اصلاح ساختار حکمرانی علم دانست و اظهار کرد: «از منظر ایشان، تحقق جهاد علمی مستلزم استقرار حکمرانی هوشمند است.» وی توضیح داد که در این الگو، دولت باید از نقش مجری فاصله بگیرد و به جایگاه تسهیلگر و حامی نخبگان ارتقا یابد تا مسیر توسعه علمی هموار شود.
وی همچنین بر ضرورت حکمرانی هوشمند مبتنی بر داده و شفافیت تأکید کرد و گفت: «تأکید بر حکمرانی داده و شفافیت نیز از جمله موضوعات مهمی است که رسانهها باید با جدیت بیشتری به آن بپردازند.» به اعتقاد او، دسترسی آزادتر پژوهشگران به دادهها میتواند از تکرار تحقیقات جلوگیری کرده و سرعت تولید علم را افزایش دهد.
رئیس دانشگاه جامع علمیکاربردی اصفهان، بوروکراسی پیچیده، تصمیمگیریهای کند، ارزیابی کمّی پژوهشها، بیثباتی سیاستها و شکاف میان دانشگاه و صنعت را از مهمترین موانع جهاد علمی برشمرد و افزود که برای عبور از این چالشها باید نظام ارزیابی پژوهش از «تولید مقاله» به «تولید اثر» تغییر کند و برنامهریزی بلندمدت جایگزین تصمیمهای مقطعی شود.
وی در ادامه با اشاره به تبدیل پیشرفت علمی به یک گفتمان ملی در اندیشه رهبر شهید گفت این هدف با سه اقدام محقق میشود؛ «عاطفیسازی علم»، «عادیسازی پیشرفت» و «مسئولیتپذیری همگانی». به گفته او، زمانی که جامعه پیشرفت علمی را یک مطالبه عمومی بداند، مسیر توسعه کشور نیز هموارتر خواهد شد.
مالکی همچنین درباره نقش دانشگاهها در حل مسائل کشور اظهار کرد: «دانشگاه باید با اتکا به نبوغ علمی خود، راهحلهایی ارائه کند که صنعت و بازار کار هنوز به آنها نیندیشیدهاند.» وی معتقد است در صورت شکلگیری تعامل سازنده میان دانشگاه، صنعت و دولت، دانشگاهها میتوانند به موتور محرک پیشرفت همهجانبه کشور تبدیل شوند.
انتهای پیام
