رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند، با اشاره به تفاوت اساسی مدیریت زنجیره تأمین در شرایط عادی و بحرانی، خواستار بازنگری در الگوی واردات، تنوعبخشی به مسیرهای حملونقل و تدوین اطلس جامع حمل و نقل و لجستیک کشور شد و هشدار داد که وابستگی به یک کریدور مشخص، امنیت غذایی و دسترسی مردم به کالاهای اساسی را با مخاطره جدی مواجه میکند.
سیدطه حسین مدنی در گفت و گو با پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، با بیان اینکه تأمین امنیت غذایی بدون وجود یک زنجیره تأمین پایدار، کارآمد و مقاوم امکانپذیر نیست، خاطرنشان کرد: هرگونه اختلال در لجستیک و مسیرهای حملونقل، فارغ از اینکه این اختلال ناشی از جنگ، تحریم، بلایای طبیعی یا حتی یک بحران اقتصادی باشد، بهسرعت در دسترسی مردم به مواد غذایی و دارو نمایان میشود. بههمین دلیل، حوزه لجستیک را باید یکی از ارکان اصلی و غیرقابلانکار ایمنی مواد غذایی بهشمار آورد.
مدنی با اشاره به ضرورت متفاوت دیدن مدیریت زنجیره تأمین در شرایط عادی و بحرانی، اظهار کرد: در شرایط عادی، تصمیمگیریها باید بر پایه صرفه اقتصادی، بهینهسازی هزینهها و افزایش بهرهوری شکل بگیرد؛ اما در شرایط بحران اعم از جنگ، تحریمهای همهجانبه یا شیوع یک بیماری فراگیر، تابآوری و امنیت تأمین کالاهای اساسی در اولویت نخست قرار میگیرد و ملاحظات اقتصادی باید تا حد قابلتوجهی فروتر از ملاحظات امنیتی قرار گیرند.
وی تأکید کرد: این تمایز نباید منحصر به زمان وقوع جنگ باشد و لازم است کشور همواره برای شرایط اضطراری برنامهریزی داشته باشد و سناریوهای مختلف را از پیش طراحی کرده باشد چون غافلگیری در حوزه تأمین مواد غذایی، هزینههای جبرانناپذیری بر جای میگذارد که هیچیک از ابزارهای اقتصادی قادر به جبران آن نیستند.
وی با اشاره به برتری حملونقل دریایی در تجارت جهانی از نظر حجم، هزینه و مقیاسپذیری، گفت: هیچ کشوری نباید تنها بر یک شیوه حملونقل یا یک مسیر مشخص تکیه کند و توسعه پایدار و مقاوم زنجیره تأمین، نیازمند استفاده ترکیبی و هوشمندانه از حملونقل دریایی، ریلی، جادهای و هوایی است.
مدنی تصریح کرد: وابستگی افراطی به یک کریدور یا یک بندر خاص، نه تنها ریسکپذیری کشور را در مواجهه با بحرانهای منطقهای افزایش میدهد، بلکه قدرت چانهزنی ایران را در معادلات بینالمللی کاهش میدهد.
مدنی افزایش سهم کریدورهای شمالی از جمله مسیرهای منتهی به دریای خزر و روسیه و همچنین مسیرهای منطقهای شرقی و غربی را در شرایط فعلی، یک ضرورت انکارناپذیر دانست و افزود: این امر نیازمند اولویتبندی دقیق کالاهای راهبردی و اساسی، تنوعبخشی به مبادی تأمین از کشورهای همسو و دوست، و توجه ویژه به محدودیتهای زیرساختی بنادر، ناوگان حملونقل و شبکههای ریلی و جادهای است.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند خاطرنشان کرد: ادامه روند فعلی و اتکای صرف به یک یا دو مسیر مشخص، زنجیره تأمین کشور را در برابر کوچکترین تنشهای ژئوپلیتیکی شکننده میکند و هزینههای سرسامآوری را به اقتصاد و معیشت مردم تحمیل خواهد کرد. بنابراین در شرایط بحران باید کریدورهایی در اولویت قرار گیرند که از کشورهای همسو و دارای روابط راهبردی با ایران عبور کرده و توان تأمین پایدار نیازهای اساسی کشور را داشته باشند، حتی اگر این مسیرها از نظر هزینههای مالی، اندکی گرانتر از مسیرهای رقیب تمام شوند.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با انتقاد از الگوی فعلی واردات که عمدتاً معطوف به کشورهای دوردست و مسیرهای طولانی و پرهزینه است، خواستار بازنگری اساسی در این رویه شد و گفت: در بسیاری از موارد، میتوان برخی کالاهای اساسی و راهبردی را از کشورهای همسایه و منطقه با هزینه کمتر، مسیر کوتاهتر، زمان حمل کمتر و ریسک سیاسی پایینتر تأمین کرد. اما متأسفانه ساختار فعلی واردات، چندان به این ظرفیتهای مغفولمانده توجهی ندارد.
وی افزود: دولت باید با ارائه اطلاعات دقیق و بهروز از وضعیت بنادر، مسیرهای حملونقل، هزینهها، زمانهای ترانزیت و همچنین کشورهای تأمینکننده، تسهیل دسترسی به دادهها، ایجاد شفافیت اطلاعاتی و رفع موانع اداری و گمرکی، زمینه تصمیمگیری بهینه و آگاهانه فعالان اقتصادی و بخش خصوصی را فراهم کند.
مدنی با انتقاد از فقدان یک نقشه راه جامع در حوزه حملونقل و لجستیک، بر ضرورت تدوین «اطلس جامع حملونقل و لجستیک کشور» و همچنین «اطلس تجارت ایران» تأکید ویژهای کرد و این دو سند راهبردی را از نیازهای فوری و حیاتی کشور برشمرد.
وی توضیح داد: این اطلسها باید شامل اطلاعات کامل از ظرفیتهای بنادر، وضعیت ناوگان زمینی، هوایی و دریایی، کریدورهای فعال و بالقوه، کشورهای هدف و مبدأ تأمین، و همچنین تحلیل ریسکهای ژئوپلیتیکی هر مسیر باشد تا فعالان اقتصادی بتوانند با دیدی باز و مبتنی بر داده، بهترین تصمیمها را اتخاذ کنند.
وی با بیان اینکه توسعه کریدورهای جایگزین، تنوعبخشی به مسیرهای تأمین، تقویت زیرساختهای ریلی و بندری، افزایش تابآوری ناوگان حملونقل و بازنگری در اولویتبندی کالاهای وارداتی، علاوه بر آثار مثبت اقتصادی نظیر کاهش هزینهها و افزایش بهرهوری، نقشی حیاتی و بیبدیل در امنیت غذایی کشور و پایداری دسترسی مردم به کالاهای اساسی دارد، تصریح کرد: امنیت غذایی تنها به تولید داخل خلاصه نمیشود؛ بلکه زنجیرهای به همپیوسته از تأمین تا توزیع است که حلقه لجستیک در آن، از حساسترین و کلیدیترین حلقهها محسوب میشود. غفلت از این حلقه، تمام زحمات حوزه کشاورزی و تولید را بیاثر میکند.
انتهای پیام
