رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با تأکید بر اینکه شبکه حملونقل کشور باید متناسب با شرایط عادی و بحرانی بازطراحی شود، گفت: در شرایط عادی، معیار اصلی انتخاب مسیرهای حملونقل باید صرفه اقتصادی و کاهش هزینه تمامشده باشد، اما در شرایط جنگی و بحرانی، حفظ تداوم تأمین کالاهای اساسی و تابآوری زنجیره تأمین اهمیت بیشتری پیدا میکند و حتی ممکن است مسیری که در شرایط عادی توجیه اقتصادی ندارد، به گزینهای ضروری تبدیل شود.
سیدطه حسین مدنی در گفتوگو با پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، با اشاره به جایگاه حملونقل دریایی اظهار کرد: حملونقل دریایی یکی از قدیمیترین شیوههای جابهجایی کالا در جهان است و از گذشته امکان انتقال حجم بسیار زیادی از کالا را فراهم کرده است. مهمترین مزیت این شیوه، ظرفیت بالای حمل بار و هزینه پایینتر آن در مسیرهای طولانی است؛ چراکه دریا به صورت طبیعی بستر حرکت شناورها را فراهم میکند و برخلاف حملونقل زمینی، توسعه هر واحد از ظرفیت حمل الزاماً به معنای ایجاد زیرساختهای جدید نیست.
وی افزود: حملونقل زمینی به دلیل وابستگی به جاده و ریل، با محدودیتهای زیرساختی و هزینههای نگهداری بیشتری مواجه است. همچنین هرچه وزن بار افزایش پیدا کند، فشار بیشتری به ناوگان و زیرساخت وارد میشود، در حالی که محیط آبی امکان حمل بارهای بسیار سنگین را با محدودیت کمتر فراهم میکند. به همین دلیل، حملونقل دریایی همچنان یکی از ارکان اصلی تجارت جهانی محسوب میشود.
مدنی ادامه داد: هر یک از شیوههای حملونقل مزیت خاص خود را دارند. حملونقل هوایی از نظر سرعت بر سایر روشها برتری دارد، اما هزینه بالای آن باعث میشود بیشتر برای کالاهای با ارزش بالا یا محمولههایی که زمان انتقال آنها اهمیت ویژهای دارد مورد استفاده قرار گیرد. حملونقل جادهای نیز به دلیل انعطافپذیری و دسترسی گسترده، برای مسیرهای کوتاه و انتقال کالا از مراکز تولید به مراکز مصرف مناسبتر است و حملونقل ریلی نیز در مسیرهای طولانی زمینی بهرهوری بیشتری دارد.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با تأکید بر ضرورت طراحی یک شبکه ترکیبی حملونقل گفت: کشور نمیتواند تنها به یک شیوه حملونقل متکی باشد و لازم است ظرفیتهای دریایی، ریلی، جادهای و هوایی در کنار یکدیگر و متناسب با مزیتهای هر کدام مورد استفاده قرار گیرند.
وی با اشاره به تفاوت تصمیمگیری در شرایط عادی و بحرانی اظهار کرد: در شرایط عادی، طبیعی است که اقتصاد و هزینه تمامشده کالا معیار اصلی انتخاب مسیر باشد. فعال اقتصادی به دنبال مسیری است که کالا را با کمترین هزینه و بیشترین بهرهوری به بازار برساند، اما در شرایط جنگ، تحریم، ناامنی یا وقوع حوادث گسترده، مسئله تغییر میکند و تابآوری زنجیره تأمین به یک متغیر تعیینکننده تبدیل میشود.
مدنی افزود: ممکن است در شرایط عادی یک مسیر به دلیل کوتاهتر بودن یا هزینه کمتر، بهترین گزینه باشد، اما در زمان جنگ همان مسیر در معرض اختلال قرار گیرد. در چنین شرایطی، مسیر جایگزینی که در حالت عادی هزینه بیشتری دارد، میتواند به دلیل اطمینان بیشتر و احتمال پایینتر اختلال، ارزش راهبردی پیدا کند. این همان تفاوت میان «نگاه توسعهای» و «نگاه تابآوری» است.
وی تصریح کرد: در شرایط جنگی باید مسیرهایی در اولویت قرار گیرند که از کشورهای همسو عبور میکنند، احتمال اختلال در آنها کمتر است و قابلیت تأمین کالاهای ضروری کشور را دارند. البته این مسیرها باید پیش از وقوع بحران ایجاد و زیرساختهای آنها آماده شده باشد؛ زیرا نمیتوان در زمان بحران، یک مسیر جایگزین را از صفر ایجاد کرد.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به ظرفیت کشورهای منطقه گفت: بخشی از کالاهای اساسی و نهادههای مورد نیاز کشور میتواند از کشورهای همسایه و منطقه تأمین شود. در شرایط محدودیت ظرفیت حملونقل نیز باید اولویت با کالاهای راهبردی باشد و منابع موجود به جای انتقال کالاهای غیرضروری، برای تأمین اقلامی اختصاص پیدا کند که اختلال در دسترسی به آنها میتواند سلامت، کشاورزی، تولید و امنیت غذایی کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
وی ادامه داد: انتخاب مسیر تأمین نیز باید بر اساس مجموعهای از شاخصها انجام شود و تنها قیمت خرید کالا ملاک قرار نگیرد. هزینه حمل، ظرفیت بنادر و گمرکات، وضعیت جادهها و خطوط ریلی، ظرفیت ناوگان، ریسک سیاسی و احتمال اختلال در مسیر باید همزمان مورد بررسی قرار گیرد.
مدنی با اشاره به ظرفیت کریدورهای شمالی گفت: افزایش سهم این مسیرها امکانپذیر است، اما نباید صرفاً با نگاه تبلیغاتی درباره آنها تصمیمگیری کرد. محدودیت ظرفیت بنادر دریای خزر، تناژ شناورها و توان بارگیری و تخلیه بنادر باید در محاسبات لحاظ شود و پس از بررسی تمام هزینهها و محدودیتها مشخص شود که کدام مسیر برای هر کالا مناسبتر است.
وی تأکید کرد: دولت در این میان باید نقش تسهیلگر داشته باشد. اگر اطلاعات دقیق درباره ظرفیتها، هزینهها، مسیرها و محدودیتها در اختیار فعالان اقتصادی قرار گیرد، تجار به صورت طبیعی به سمت گزینههای اقتصادیتر و کمریسکتر حرکت خواهند کرد. ایجاد بانکهای داده قابل اتکا و افزایش شفافیت میتواند نقش مهمی در اصلاح الگوهای سنتی واردات داشته باشد.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند خاطرنشان کرد: کشور به یک اطلس جامع حملونقل و لجستیک نیاز دارد تا دستگاههایی مانند وزارت راه و شهرسازی، سازمان برنامه و بودجه، وزارت امور خارجه و سایر نهادهای مرتبط، بر اساس یک نقشه راه مشترک حرکت کنند. چنین اطلس و نقشه راهی باید هم در شرایط عادی به انتخاب اقتصادیترین مسیرها کمک کند و هم در شرایط جنگی، مسیرهای تابآور و جایگزین را مشخص کرده باشد.
مدنی در پایان گفت: هدف در شرایط عادی باید کاهش هزینه و افزایش بهرهوری باشد، اما در شرایط جنگی نمیتوان صرفه اقتصادی را تنها معیار تصمیمگیری قرار داد؛ در چنین وضعیتی حفظ جریان کالاهای اساسی، کاهش وابستگی به مسیرهای پرریسک و تضمین تداوم تأمین باید در اولویت قرار گیرد. به بیان دیگر، در زمان آرامش باید حملونقل را با منطق اقتصاد طراحی کرد و در زمان بحران، با منطق تابآوری.
انتهای پیام
