محمدحسن حیدریفر، پژوهشگر موسسه ماکا، در یادداشتی به بررسی صنعت تولید گوشت مرغ در ایران پرداخته و آن را یکی از ارکان کلیدی امنیت غذایی کشور معرفی کرده است. به اعتقاد او، امروزه مسئله امنیت غذایی یکی از مهمترین مسائلی است که کشورها با آن مواجه هستند و در ایران نیز تاکید بر خودکفایی در کشاورزی همواره در کلام رهبران انقلاب اسلامی وجود داشته که نشان بر اهمیت بخش کشاورزی، خودکفایی و استقلال است.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، حیدریفر استدلال میکند که یکی از مصادیق خودکفایی و استقلال در حوزه تامین مواد غذایی، تولید گوشت مرغ متناسب با نیاز جامعه است. وی با اشاره به گران شدن مواد غذایی دارای پروتئین در سالهای اخیر و عدم توانایی مردم در تامین این پروتئین، تأکید دارد که توجه اکثریت مردم برای رفع کمبود پروتئین به سمت گوشت مرغ و تخممرغ جلب شده و همین موضوع این محصول را به کالایی استراتژیک و حیاتی برای کشور تبدیل کرده است.
حیدریفر معتقد است که امنیت غذایی برای کشورهای در حال توسعه واژهای مهم و حیاتی محسوب میشود و مسئولین جامعه باید توجه خاص و ویژهای به آن داشته باشند. او امنیت غذایی را به معنای دسترسی همه مردم به غذای کافی و سالم در تمام اوقات، برای داشتن یک زندگی سالم و جسم پویا تعریف میکند و تأکید دارد که برای دستیابی به امنیت غذایی سه رکن اصلی موجود بودن غذا، دسترسی به غذا و پایداری در دریافت غذا لازم و ضروری است.
این پژوهشگر با اشاره به رابطه مستقیم امنیت غذایی با سفره جامعه و مردم، ادعا میکند که امنیت غذایی از امنیت دفاعی نیز مهمتر است. به باور او، گوشت مرغ یکی از مهمترین مواد غذایی در جهان است که در سبد غذایی اکثر افراد جامعه وجود دارد و ایران از نظر تولید گوشت مرغ جزء ۱۰ کشور برتر این صنعت در جهان محسوب میشود.
با این حال، حیدریفر هشدار میدهد که صنعت طیور ایران تا حد زیادی در زمینه تامین نهادهها وابسته است؛ بهگونهای که این وابستگی در بحث واکسن و دارو برای طیور به حدود ۷۰ درصد و در افزودنیهای ویتامینی و آنزیمها به تقریبا ۱۰۰ درصد میرسد که این موضوع امنیت غذایی کشور را بهطور جدی تهدید میکند.
حیدریفر در ادامه به بررسی ظرفیتهای ساختمانی و نیروی انسانی صنعت تولید گوشت مرغ پرداخته و بر اساس آخرین یافتههای آماری اعلام میکند که تعداد ۲۰,۵۲۰ مرغداری با فعالیت پرورش مرغ گوشتی در کشور وجود داشته که از این تعداد ۱۵,۳۲۲ واحد فعال و ۵,۱۹۸ واحد غیرفعال است. به گفته او، استانهای مازندران، اصفهان و خراسان رضوی بهترتیب بیشترین تعداد مرغداری را در بین سایر استانها به خود اختصاص دادهاند.
حیدریفر محاسبه میکند که با فرض فعال بودن تمامی مرغداریها و در کمترین حالت با ۳ دوره جوجهریزی در سال، مرغداران توانایی پرورش ۱.۲ میلیارد قطعه جوجه در سال را دارند و با برنامهریزی و مدیریت استاندارد در صورت ۶ دوره جوجهریزی، این ظرفیت قابلیت افزایش به تعداد ۲.۴ میلیارد قطعه و تولید ۴.۵ الی ۵ میلیون تن گوشت را خواهد داشت.
این پژوهشگر با استناد به آمار، تأکید میکند که از نظر ساختمان و تجهیزات مرغداری و ظرفیت پرورش، به اندازه کافی و بیش از نیاز فعلی کشور ساختمان و تجهیزات موجود بوده و در حال حاضر یک چهارم ظرفیت مرغداریهای کشور غیرفعال است. همچنین تعداد کارکنان شاغل در مرغداریهای پرورش مرغ گوشتی در سال ۹۶ برابر با ۵۸,۳۳۰ نفر گزارش شده است.
حیدریفر در ادامه به محصولات جانبی گوشت مرغ اشاره کرده و معتقد است که این محصولات ظرفیت بالایی برای ایجاد ارزشافزوده و اشتغال دارند. به گفته او، سوسیس و کالباس، پودر گوشت و پر (که از ضایعات سفید و قرمز تولید میشود)، محتویات داخل بدن مرغ (دل، جگر، سنگدان و پای مرغ) و قطعهبندی اجزای مرغ از جمله این محصولات هستند.
وی با اشاره به اینکه جگر کمترین قیمت و دل بیشترین قیمت را در بین این محصولات دارند، تأکید میکند که این محصولات در حال حاضر وارد سفره قشر کمدرآمد جامعه شده و همچنین شرکتهای پروتئینی و برندهای ثبت شده با تولید قطعههای سرخ شده، پخته شده، شنیسل و جوجهکبابی، تنوع زیادی را روانه بازار کردهاند.
حیدریفر در بخش دیگری از یادداشت خود به چشمانداز تولید، صادرات و واردات پرداخته و اعلام میکند که برزیل، آمریکا و اتحادیه اروپا در رتبههای اول تا سوم در صادرات گوشت مرغ قرار دارند. به باور او، حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد گوشت وارداتی جهان مصرف و نیاز کشورهای خاورمیانه است و از این نظر موقعیت خوبی برای ایران وجود دارد تا نیاز این کشورها را با تصاحب بازارشان برطرف کند، اما رسیدن به این مرحله نیازمند برنامهریزی و مدیریت و رفع موانع تولید است.
این پژوهشگر با استناد به آمار، میزان صادرات گوشت مرغ از ایران تا انتهای سال ۹۹ را حدود ۳۸ هزار تن و به مبلغ ۵۱ میلیون دلار اعلام میکند که این عدد در سال ۹۸ حدود ۱۷ هزار تن و مبلغ ۱۸ میلیون دلار بوده است. صادرات امعاء و احشاء نیز در همین مدت در سال ۹۹ برابر با ۳ هزار تن و مبلغ ۳ میلیون دلار و در سال ۹۸ برابر با ۴۵۰ تن و مبلغ ۶۵۰ هزار دلار بوده است.
حیدریفر همچنین به آمار واردات اشاره کرده و میگوید میزان واردات گوشت مرغ در سال ۹۹ برابر با ۴۰ تن و ۸۰ هزار دلار و در سال ۹۸ برابر با ۱,۵۲۰ تن و مبلغ ۲.۷۳ میلیون دلار بوده است. وی با اشاره به سهماهه اول سال ۱۴۰۱، واردات حدود ۲۰ هزار تن گوشت مرغ با ارزش ۳۵.۸ میلیون دلار را گزارش میکند که در اوایل سال ۱۴۰۰ دولت مجوز مقطعی برای واردات ۱۲۰ هزار تن گوشت مرغ را با ارز ترجیحی صادر کرده بود.
حیدریفر در مهمترین بخش یادداشت خود، به بررسی چالشهای موجود در زنجیره تولید گوشت مرغ پرداخته و آنها را در سه حوزه اصلی دستهبندی میکند:
۱. کارخانجات خوراک دام و طیور
به اعتقاد این پژوهشگر، یکی از اصلیترین راهها برای رسیدن به ضریب تبدیل مناسب و افزایش بازدهی پرورش کشور، کمک گرفتن از کارخانجات خوراک دام و طیور است. حیدریفر چالشهای این بخش را شامل «کاهش و کمبود نقدینگی در کارخانهداران»، «عدم اجرای طرح ملی خوراک دام آماده توسط مرغداران» و «اعتماد نداشتن پرورشدهندگان به این کارخانهها» برمیشمارد.
۲. کشتارگاهها
حیدریفر با اشاره به طرح ارتقای کیفیت بهداشتی گوشت مرغ، آن را طرحی مفید در جهت تحویل غذای سالم به افراد جامعه میداند، اما معتقد است که پیشنیازهایی برای اجرا لازم دارد که یکی از آنها هماهنگی با کشتارگاههاست. به گفته او، چالشهای کشتارگاهها شامل «نبود آمار دقیق و مورد اعتماد از میزان جوجهریزی در ماه» ، «عدم اتصال سامانه کشتارگاهها با سامانه بازارگاه و سماصط» و «وجود دلالان و واسطهها» است.
۳. واکسن
حیدریفر با ابراز نگرانی از خروج سالانه ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون یورو ارز برای تامین دارو و واکسن، چالشهای این حوزه را «عدم حمایت دولت از تولیدکنندگان داخلی» ، «وجود خودتحریمی در زنجیره تامین مواد اولیه از طریق معطل ماندن این مواد در گمرک کشور» و «واکسنهای بیکیفیت وارداتی از کشورهای روسیه و چین» برمیشمارد.
حیدریفر در پاسخ به چالشهای مطرحشده، راهکارهایی را نیز ارائه کرده است که برخی از آنها عبارتند از:
اول، تدوین استانداردهای اجباری برای جیره تولیدشده در کارخانهها و وضع جریمههای سنگین برای کارخانههایی که استانداردها را رعایت نکرده و خوراک بیکیفیت به مرغدار تحویل میدهند.
دوم، ثبت آمار کشتارگاهها در یک سامانه مشترک و تطبیق آن با میزان جوجهریزی سامانه سماصط و میزان نهاده تحویلی سامانه بازارگاه. حیدریفر تأکید میکند که در صورت مغایرت این آمار، باید با پرورشدهندگان متخلف برخوردهای لازم صورت گرفته و از به وجود آمدن مشکلات فراوان عدم شفافیت بازار مرغ جلوگیری شود.
سوم، تکیه بر توان داخلی در تولید واکسن. حیدریفر با اشاره به موسسه سرمسازی رازی که از نظر اهمیت و درجه علمی به عنوان یک رفرنس در جهان شناخته میشود، معتقد است که این موسسه میتواند نیاز کشور را در زمینه واکسن تامین کند. به گفته او، مزیت واکسنهای تولید داخل در این است که بذر این واکسنها از سویههای جهشیافته داخلی گرفته میشود که با شرایط ژنتیکی و محیطی ایران منطبق است و آنتیبادیهای تولیدشده میتوانند بهصورت هدفمند بر عامل بیماری اثر کنند، در حالی که واکسنهای خارجی ممکن است سویههای دیگری از بیماری باشند.
حیدریفر در جمعبندی یادداشت خود تأکید میکند که مرغ یکی از مهمترین مواد غذایی در جهان است که در سبد غذایی اکثر افراد جامعه وجود دارد و ایران از نظر تولید گوشت مرغ جزء ۱۰ کشور برتر این صنعت در جهان است. با این حال، او هشدار میدهد که وابستگی زیاد کشور در تامین نهادهها، امنیت غذایی را تهدید میکند.
این پژوهشگر در پایان یادآور میشود که حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد گوشت وارداتی جهان مصرف و نیاز کشورهای خاورمیانه است و از این نظر موقعیت خوبی برای ایران وجود دارد تا نیاز این کشورها را با تصاحب بازارشان برطرف کند، اما رسیدن به این مرحله نیازمند برنامهریزی و مدیریت و رفع موانع تولید است. به گفته او، برخی از چالشهای تولید مرغ در ایران عبارتند از: کاهش و کمبود نقدینگی در کارخانهداران، عدم اتصال سامانه کشتارگاهها با سامانه بازارگاه و سماصط و عدم حمایت دولت از تولیدکنندگان داخلی. حیدریفر در نهایت بر تولید واکسن در داخل کشور به عنوان یکی از مهمترین راهکارهای رفع این چالشها تأکید میکند.
انتهای پیام
