یک عضو شورای عالی جامعه حسابداران رسمی با اشاره به چالشهای موجود در نظام توزیع یارانه سوخت، بر ضرورت تقویت نظارت و حسابرسی مستقل بر زنجیره تأمین و توزیع این حامل انرژی تأکید کرد و گفت: «برای حفظ منابع عمومی، باید از مدل «یارانه توزیعشده» به سمت «یارانه حسابرسیشده» حرکت کرد.»
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، غلامرضا شجری، حسابدار رسمی و عضو شورای عالی جامعه حسابداران رسمی، در یادداشتی با بررسی وضعیت یارانه سوخت در شرایط اقتصادی پرتنش کشور، تأکید کرد که حمایت دولت از سوخت، بهویژه در دورههای بحرانی، فینفسه قابل دفاع است؛ اما نحوه مدیریت این حمایت میتواند تعیینکننده میزان اثربخشی یا هدررفت منابع عمومی باشد.
شجری با اشاره به نقش حیاتی سوخت در اقتصاد کشور اظهار کرد که سوخت تنها یک کالای مصرفی نیست و بخشهایی مانند حملونقل، تولید، امنیت غذایی و نظم اجتماعی به آن وابسته هستند. از این منظر، سیاستهای حمایتی دولت برای جلوگیری از افزایش ناگهانی هزینههای زندگی و کنترل آثار تورمی قابل توجیه است، اما این حمایت باید با سازوکارهای دقیق نظارتی همراه شود.
وی هشدار داد که در صورت نبود کنترل مؤثر، یارانه میتواند به جای ایفای نقش حمایتی، زمینه ایجاد نشت منابع و گسترش فعالیتهای غیررسمی را فراهم کند. به گفته این عضو شورای عالی جامعه حسابداران رسمی، تجربه کشورهای مختلف نیز نشان میدهد که مداخله دولت در بازار انرژی در دورههای بحرانی امری رایج است، اما موفقیت این سیاستها به هدفمند بودن، موقتی بودن و قابلیت سنجش و حسابرسی آنها وابسته است.
یکی از مهمترین چالشهای موجود در ایران، به گفته شجری، اختلاف قیمت سوخت با کشورهای همسایه است؛ عاملی که انگیزه اقتصادی برای قاچاق را تقویت میکند. در چنین شرایطی، بخشی از سوختی که با هدف حمایت از تولید، حملونقل عمومی و معیشت خانوار تخصیص مییابد، ممکن است از مسیر اصلی خود خارج شده و به منبع درآمد شبکههای غیررسمی تبدیل شود.
شجری در تشریح ضعف موجود در این حوزه گفت: «ما سامانه کم نداریم، داده کم نداریم، کد و کارت و شناسه هم کم نداریم، آنچه کم داریم «رسیدگی مستقل» به کارآمدی این سامانهها و پیوند آنها با یکدیگر است.»
این دیدگاه، ضرورت حرکت به سمت حکمرانی هوشمند در حوزه مدیریت منابع و یارانهها را برجسته میکند؛ رویکردی که در آن صرفاً جمعآوری داده و ایجاد سامانههای متعدد هدف نیست، بلکه اطلاعات موجود باید برای شناسایی انحراف، کنترل فرآیندها و ارزیابی عملکرد مورد استفاده قرار گیرد.
عضو شورای عالی جامعه حسابداران رسمی با بیان اینکه وجود سامانه بهتنهایی به معنای نظارت مؤثر نیست، تصریح کرد: «سامانه اگر حساب پس ندهد، فقط انبار داده است، نه ابزار حکمرانی.»
از نگاه شجری، این مسئله تنها به حوزه سوخت محدود نمیشود و در سایر نظامهای یارانهای کشور نیز میتوان نشانههایی از همین چالش را مشاهده کرد. به همین دلیل، ایجاد یک نظام منسجم برای تطبیق دادهها، بررسی عملکرد و شناسایی انحرافات میتواند نقش مهمی در صیانت از منابع عمومی داشته باشد.
وی حسابرسی عملیاتی را یکی از ابزارهای مهم برای تحقق این هدف دانست و توضیح داد که حسابرس در این فرآیند قرار نیست درباره سیاست اجتماعی دولت قضاوت کند، بلکه باید میزان کارآمدی سازوکار اجرایی، کنترلهای داخلی، صحت دادهها و انحراف منابع از اهداف تعیینشده را بررسی کند.
شجری تأکید کرد که زیرساختهای لازم برای چنین نظارتی تا حد زیادی وجود دارد و سامانه هوشمند سوخت، کارتهای سوخت، اطلاعات بارنامه، دادههای حملونقل و اطلاعات مخازن میتوانند مبنای ایجاد یک نظام کنترل دقیقتر باشند. با این حال، این دادهها زمانی ارزش حکمرانی پیدا میکنند که به فرآیندهای مستقل حسابرسی و تحلیل متصل شوند.
بر همین اساس، مواردی مانند اختلاف میان موجودی واقعی و میزان فروش ثبتشده، الگوهای غیرعادی تراکنشها، فروش خارج از الگوی معمول و انحراف سوخت تخصیصیافته به ناوگان یا مصرفکنندگان عمده، از جمله موضوعاتی هستند که میتوانند در چارچوب حسابرسی عملیاتی بررسی شوند.
در شرایطی که اقتصاد ایران با فشارهای متعدد مواجه است، شجری معتقد است اصلاح نظام یارانه سوخت نباید صرفاً به بحث افزایش یا کاهش قیمت محدود شود. به باور او، حذف شتابزده یارانه بدون تکمیل سازوکارهای نظارتی میتواند مسئله را از یک بخش به بخش دیگر منتقل کند، بدون آنکه منشأ اتلاف منابع برطرف شود.
وی بر این باور است که در شرایط جنگی یا شبهجنگی، اصل حمایت از مصرف ضروری باید حفظ شود، اما نحوه تخصیص یارانه باید هدفمندتر شود؛ بهگونهای که حمایت اصلی متوجه حملونقل عمومی، تولید ضروری و معیشت خانوار باشد و منابع یارانهای در اختیار شبکههای سوداگر قرار نگیرد.
شجری در پایان با طرح این پرسش که چه نهادی باید بر نحوه مصرف یارانه نظارت و رسیدگی کند، بر نقش حسابرسی مستقل در افزایش شفافیت و اعتماد عمومی تأکید کرد. وی معتقد است که افزایش تعداد سامانهها یا صدور بخشنامههای جدید، بدون نظارت مؤثر بر نحوه اجرای سیاستها، نمیتواند بهتنهایی مانع هدررفت منابع شود.
او در جمعبندی دیدگاه خود تأکید کرد: «اگر قرار است یارانه سوخت در ایران بماند، باید از حالت «یارانه توزیع شده» به «یارانه حسابرسی شده» عبور کند.»
بر این اساس، پیوند میان دادههای موجود، سامانههای هوشمند و حسابرسی مستقل میتواند یکی از مسیرهای تقویت حکمرانی هوشمند در حوزه انرژی باشد؛ مسیری که هدف آن نه صرفاً تغییر شیوه پرداخت یارانه، بلکه افزایش شفافیت، کاهش نشت منابع و اطمینان از رسیدن حمایتهای دولتی به جامعه هدف است.
انتهای پیام
