رئیس فراکسیون هوش مصنوعی مجلس شورای اسلامی با تأکید بر ضرورت ایجاد زیرساختهای منسجم دادهای اعلام کرد که بدون شکلگیری بسترهای جدی در این حوزه، توسعه هوش مصنوعی در کشور به نتیجه عملی نخواهد رسید. او تصریح کرد: بدون ایجاد زیرساختهای منسجم در حوزه داده، بحث هوش مصنوعی صرفاً در سطح شعار باقی میماند.
عبور از شعار به برنامه عملی در حوزه داده
در نشست تخصصی «حکمرانی داده برای حکمرانی دادهمحور» که با حضور مدیران حاکمیتی، نخبگان علمی و نمایندگان مجلس برگزار شد، بر لزوم رویکرد فعال ایران در مواجهه با فناوریهای نوین تأکید شد. رئیس فراکسیون هوش مصنوعی مجلس گفت: دنیا امروز با تدبیر و برنامهریزی دقیق در حوزه هوش مصنوعی پیش میرود و ما نیز باید … با ورود صحیح و حکمرانی مناسب، از فرصتهای این فناوری برای پیشرفت کشور بهرهمند شویم.
او با اشاره به ظرفیتهای فناوریهای نوظهور افزود: بیتردید فناوریهای نوظهور، بهویژه هوش مصنوعی، مولد فرصتهای تازه برای کشور هستند؛ مشروط بر اینکه حکمرانی دقیق و دادهمحور بر این حوزه حاکم شود.
در این چارچوب، مفهوم حکمرانی هوشمند بهعنوان مدلی مبتنی بر داده و تحلیل، بهعنوان پیشنیاز حل مسائل پیچیده کشور مطرح شد؛ مدلی که تصمیمسازی را از برداشتهای ذهنی به تحلیلهای دقیق آماری منتقل میکند.
تجربههای جهانی و زنگ خطر سوءاستفاده از هوش مصنوعی
در این نشست همچنین به ابعاد تهدیدآمیز استفاده نادرست از فناوری اشاره شد. رئیس فراکسیون هوش مصنوعی با بیان اینکه «مدیریت اخلاقی و انسانی این فناوری در سطح جهانی دچار چالش جدی است»، خاطرنشان کرد در جنگ اخیر ۱۲ روزه، از هوش مصنوعی برای شناسایی و هدفگیری گسترده استفاده شده است؛ موضوعی که اهمیت تنظیمگری و حکمرانی دقیق این فناوری را دوچندان میکند.
بازارگاه داده؛ زیرساخت کلیدی توسعه اقتصاد دیجیتال
از مهمترین محورهای مطرحشده، ایجاد «بازارگاه داده» بود. به گفته رئیس فراکسیون، «بدون دسترسی گسترده و امن به کلاندادهها، سخن گفتن از توسعه هوش مصنوعی موضوعیتی ندارد.» او تأکید کرد بازارگاه داده میتواند بستر تبادل امن اطلاعات میان دولت، دانشگاه و بخش خصوصی را فراهم کند و همزمان حریم خصوصی و امنیت ملی را حفظ کند.
در طرح ملی هوش مصنوعی که در مجلس در حال بررسی است، ایجاد شورای ملی راهبری، صندوق توسعه و سازمان ملی هوش مصنوعی بهعنوان ارکان اصلی توسعه پایدار این حوزه پیشبینی شده است.
مشکل اصلی؛ اجرای قوانین، نه کمبود قانون
در ادامه نشست، یکی از اعضای کمیسیون برنامه و بودجه مجلس تأکید کرد که چالش کشور در حوزه داده، نبود قانون نیست بلکه ضعف در اجراست. او تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران در زمینه قانونگذاری مرتبط با داده و حکمرانی دیجیتال از خلأ قانونی رنج نمیبرد، بلکه مشکل اصلی در عدم اجرای قوانین موجود و مقاومت برخی ذینفعان در برابر شفافیت دادهها است.
وی با اشاره به برنامه هفتم توسعه افزود طبق برآوردها طی پنج سال آینده باید بیش از ۵۰۰ هزار نیروی متخصص در حوزه اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی تربیت شود و بستر دسترسی عمومی به داده نیز تسهیل گردد.
خسارتهای نبود داده دقیق در اقتصاد انرژی
نمونهای از پیامدهای نبود داده دقیق در حوزه انرژی مطرح شد. این نماینده مجلس اعلام کرد در بررسیهای صورتگرفته مشخص شده است که میان نفت استخراجشده و نفت بارگیریشده برای صادرات، اختلاف آماری سه تا پنج درصدی وجود دارد؛ اختلافی که به گفته او «حدود دو و نیم میلیارد دلار تفاوت در محاسبات سالانه» ایجاد میکند و ناشی از نبود سامانه دقیق اندازهگیری است.
الگوی تصمیمگیری دادهمحور در کشورهای پیشرفته
در اشاره به تجربههای بینالمللی، عنوان شد که در برخی کشورهای اروپایی تصمیمات حوزه سلامت بر پایه تحلیل دادههای دقیق اتخاذ میشود؛ بهگونهای که با تحلیل آماری بیماران و اجرای غربالگری هدفمند، امکان کاهش میلیاردها دلار از هزینههای عمومی فراهم شده است.
این عضو کمیسیون برنامه و بودجه تأکید کرد: اگر بخواهیم حکمرانی هوشمند و عادلانه داشته باشیم، باید هم در قانونگذاری و هم در اجرا، داده و تحلیل را مبنا قرار دهیم.
مسیر تحقق حکمرانی دادهمحور
جمعبندی مباحث این نشست نشان میدهد تحقق حکمرانی هوشمند در کشور، وابسته به سه محور اساسی است: ایجاد زیرساختهای منسجم داده، اجرای دقیق قوانین موجود و توسعه بازارگاههای امن تبادل اطلاعات. تنها در این صورت میتوان مسیر قرار گرفتن ایران در میان کشورهای پیشرو حوزه هوش مصنوعی را هموار کرد و تصمیمگیریهای ملی را بر پایه واقعیتهای آماری و تحلیلهای علمی استوار ساخت.
انتهای پیام
