سیدطه‌حسین مدنی رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با بیان اینکه امنیت غذایی به معنی دسترسی همه افراد جامعه در تمام اوقات به مواد غذایی کافی برای داشتن یک زندگی سالم است، گفت: حفاظت از اراضی کشاورزی رکن اصلی تأمین امنیت غذایی است و در این راستا و در منظومه حکمرانی هوشمند، می‌توان از تجربه کشورهای جهان در این راستا بهره گرفت.

مدنی در ادامه یکی از تجربیات جهانی در حفظ اراضی کشاورزی و تأمین امنیت غذایی را سیاست‌ تجمیع اراضی عنوان و تصریح کرد: در این زمینه، اقداماتی که توسط آمریکا، روسیه، کانادا و آرژانتین انجام شده است می‌تواند به عنوان معیاری برای تجمیع و تضمین امنیت غذایی در نظر گرفته شود.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند ادامه داد: مثلاً آمریکا طی یک دوره زمانی 120 ساله از سال 1900 تا 2020 توانست میانگین مساحت مزرعه را از 60 هکتار به بیش از 440 هکتار برساند.

مدنی با بیان اینکه میانگین مساحت مزرعه در روسیه طی دوره‌های مختلف دستخوش تغییر شده است، گفت:  میانگین مساحت مزرعه در دوره شوروی در قالب مزارع دولتی حدوداً 600 هکتار بود. با فروپاشی شوروی در سال 1990 و تقسیم مزارع دولتی به مزارع کوچک خصوصی، تا سال 2000 میلادی میانگین مساحت مزارع نصف شد و به 300 هکتار کاهش یافت. به تدریج و از سال 2010 به بعد با ظهور کمپانی‌های کشاورزی در این کشور، میانگین مزارع به 450 هکتار افزایش پیدا کرد و با تسلط مزارع صنعتی و ادامه روند تجمیع، میانگین مساحت مزرعه در این کشور به 1700 هکتار رسیده است.

وی به اقدامات صورت گرفته در کانادا برای تجمیع اراضی اشاره و تصریح کرد: میانگین مساحت مزرعه در این کشور تا سال 1950 حدود 150 هکتار بود. با آغاز سیاست‌های تجمیع اراضی، میانگین مساحت در سال 1970 به 250 و در دهه 1990 به 400 هکتار رسید. امروز میانگین مساحت مزرعه در کانادا حدود 850 هکتار است.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند ادامه داد: در آرژانتین نیز تا سال 1960 نوع کشاورزی در این کشور بر مبنای نظام ارباب-رعیتی و به صورت سنتی بود. در این دهه میانگین مساحت مزرعه در حد 500 هکتار بود. از سال 1980 کشاورزی صنعتی در این کشور آغاز و همزمان میانگین مساحت زمین‌های زراعی به 800 هکتار افزایش یافت. این کشور در سال 2000 سیاست کشت گسترده سویا و ذرت تراریخته را در پیش گرفت و میانگین مساحت مزارع را به 1500 هکتار افزایش داد. پس از اوج رشد مزارع بزرگ در سال 2015، این رقم به 2000 هکتار و با سلطه کامل شرکت‌های کشاورزی در سال 2024، میانگین هر مزرعه در آرژانتین به بیش از 2500 هکتار رسیده است.

وی در ادامه به وضعیت مزارع در ایران اشاره و تصریح کرد: اگرچه بسیاری از کشورها، برای تولید پایدار کشاورزی و حفظ امنیت غذایی، سیاست تجمیع اراضی کشاورزی را اجرا کرده‌اند؛ اما در ایران میانگین مساحت مزرعه به طور مداوم در حال کاهش است. بخش زیادی از این چالش به دلیل فقدان حکمرانی هوشمند در کشاورزی و بی بهره ماندن این بخش از یک راهبرد اساسی است.

 

وی با اشاره به آماری که درباره میانگین مساحت مزرعه در ایران وجود دارد، گفت: امروز مساحت 70 درصد اراضی کشاورزی به کمتر از پنج هکتار رسیده و با روند کنونی، طی 10 سال آینده مساحت 90 درصد این اراضی به زیر سه هکتار خواهد رسید.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند خاطرنشان کرد: خرد شدن اراضی برابر با از دست رفتن مزیت کشاورزی و ایجاد زمینه برای تغییر کاربری و در نتیجه به خطر افتادن امنیت غذایی است.

مدنی با بیان اینکه خرد شدن اراضی در ایران نگران کننده است، گفت: از سال 1367 تا 1402 جمعیت ایران 67 درصد بیشتر شده اما سهم اراضی کشاورزی از کل اراضی کشور فقط 14 درصد رشد داشته است. به بیان دیگر، با افزایش 37 میلیون نفری جمعیت، نیاز به غذای سالم و کافی چه از نظر کمی (kgr) و چه از نظر کیفی (kCal) و مواد مغذی بیشتر شده اما در این مدت از 164 میلیون هکتار کل اراضی کشور سهم اراضی کشاورزی تنها بین 18 تا 20 میلیون هکتار بوده است.

وی در پایان گفت: میانگین چند هزار و چند صد هکتاری وسعت مزرعه در کشورهای ذکر شده را با میانگین سه تا پنج هکتاری مزرعه در ایران مقایسه کنید. این اختلاف شدید، لزوم توجه به حکمرانی هوشمند در کشاورزی، اصلاح قوانین و فرآیندهای موجود در کشور و ترسیم یک راهبرد کاربردی برای جلوگیری از خرد شدن اراضی و تجمیع مزارع را گوشزد می‌کند.

انتهای پیام