همزمان با افزایش بحران‌هایی مانند کمبود آب، ناترازی برق، آلودگی هوا و ترافیک سنگین در کلانشهرها، ضرورت تصمیم‌گیری سریع و دقیق بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود. کارشناسان معتقدند عبور از مدیریت سنتی و حرکت به سمت حکمرانی هوشمند می‌تواند راهکار اصلی کاهش خسارات و افزایش تاب‌آوری شهری باشد.

پیشرفت فناوری اطلاعات، به‌ویژه در حوزه داده‌های کلان و الگوریتم‌های یادگیری ماشین، امکان تولید حجم عظیمی از اطلاعات لحظه‌ای را از طریق حسگرهای شهری، اپلیکیشن‌های مسیریابی و شبکه‌های اجتماعی فراهم کرده است. این داده‌ها می‌توانند مبنای تصمیم‌گیری سریع، دقیق و پیش‌نگرانه برای مدیران شهری باشند.

داده‌های کلان چگونه مدیریت بحران را متحول می‌کنند؟

کارشناسان حوزه علوم اجتماعی محاسباتی تأکید دارند داده‌های کلان با چهار ویژگی حجم، تنوع، سرعت و درستی، ظرفیت ایجاد تحول در سیاست‌گذاری عمومی را دارند.

معین کاظمی، تحلیلگر علوم اجتماعی محاسباتی، این فرایند را «جعبه‌ابزاری قدرتمند برای گذار از مدیریت سنتی به حکمرانی هوشمند توصیف کرده و سه سطح واکنش سریع، افکارسنجی پیشینی و دیالوگ مستمر را مسیر تحول مدیریت شهری می‌داند.

به گفته او، در بحران‌هایی مانند قطعی برق، رصد لحظه‌ای شبکه‌های اجتماعی می‌تواند نقشه‌ای دقیق از مناطق آسیب‌دیده ارائه دهد تا منابع امدادی و خدماتی هدفمندتر توزیع شوند.

پیش‌بینی بحران پیش از وقوع با هوش مصنوعی

یکی از مهم‌ترین مزایای استفاده از داده‌های کلان، امکان پیش‌بینی بحران پیش از وقوع است.

محمد اسکندری‌نسب، جامعه‌شناس و تحلیلگر اجتماعی، می‌گوید: الگوریتم‌های یادگیری ماشین می‌توانند با تحلیل داده‌ها، بحران‌های شهری را پیش از وقوع پیش‌بینی کنند.

این قابلیت می‌تواند در حوزه‌هایی مانند ترافیک، آلودگی هوا، سیلاب یا اختلالات خدمات شهری، زمان طلایی تصمیم‌گیری را در اختیار مدیران قرار دهد. برای نمونه، در تهران با ترکیب داده‌های آلودگی هوا، بارش و توپوگرافی، سامانه‌ای طراحی شده که اوج‌گیری آلودگی را ۴۸ ساعت زودتر پیش‌بینی می‌کند.

شهروندان؛ از دریافت‌کننده خدمات تا شریک حکمرانی

سطح پیشرفته‌تر حکمرانی هوشمند، تبدیل رابطه یک‌طرفه دولت و مردم به تعامل دوطرفه است. در این مدل، شهروندان تنها مصرف‌کننده خدمات نیستند، بلکه به ناظر، منتقد و شریک تصمیم‌سازی تبدیل می‌شوند.

بازخوردهای ثبت‌شده در شبکه‌های اجتماعی و اپلیکیشن‌ها، تصویری واقعی و بی‌واسطه از مطالبات جامعه ارائه می‌دهد. اگر این بازخوردها به‌درستی تحلیل شوند، می‌توانند منجر به اصلاح مستمر سیاست‌ها شوند.

موانع اجرای حکمرانی داده در ایران

با وجود مزایای گسترده، استفاده از کلان‌داده در شهرهای ایران با چالش‌های متعددی روبه‌روست. مهم‌ترین موانع شامل ضعف قوانین مربوط به حریم خصوصی، نبود چارچوب مشخص مالکیت داده، پراکندگی اطلاعات میان سازمان‌ها و نبود استاندارد مشترک تبادل داده است.

همچنین کارشناسان هشدار می‌دهند که داده‌ها ذاتاً بی‌طرف نیستند و در صورت تحلیل نادرست، ممکن است نابرابری‌های اجتماعی را بازتولید کنند.

سه اقدام ضروری برای شهرهای ایران

کارشناسان برای حرکت به سمت حکمرانی هوشمند سه اقدام کلیدی را ضروری می‌دانند:

ایجاد پایگاه کلان‌داده شهری برای اتصال اطلاعات اورژانس، ترافیک، هواشناسی و گزارش‌های مردمی

توسعه ابزارهای مشارکت مردمی در اپلیکیشن‌ها و شبکه‌های اجتماعی

شفاف‌سازی فرآیندها و ارائه بازخورد به شهروندان برای تقویت اعتماد عمومی

آینده مدیریت شهری در گرو حکمرانی هوشمند

تجربه‌های داخلی و جهانی نشان می‌دهد شهرهایی که تصمیم‌گیری مبتنی بر داده را در دستور کار قرار داده‌اند، در برابر بحران‌ها مقاوم‌تر عمل کرده‌اند. برای ایران نیز عبور از مدیریت سنتی و تکیه بر حکمرانی هوشمند می‌تواند زمینه‌ساز شهرهایی ایمن‌تر، کارآمدتر و پاسخگوتر باشد.

انتهای پیام