ورود هوش مصنوعی به مدیریت زنجیرههای تأمین، الگوی سنتی جابهجایی کالا و خدمات را در حال تغییر قرار داده است؛ تغییری که با افزایش سرعت تبادل اطلاعات، بهبود بهرهوری، پیشبینی اختلالات و کاهش ضایعات همراه شده و میتواند زمینه حرکت ایران به سمت حکمرانی هوشمند در حوزه لجستیک را فراهم کند.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، «لجستیک هوشمند» در واقع تلفیقی از زیرساختهای سنتی لجستیک با فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، سنسورها، فناوری اطلاعات و تحلیل داده است. در این مدل، اطلاعات مربوط به مراحل مختلف زنجیره تأمین به صورت لحظهای در اختیار مدیران و سایر ذینفعان قرار میگیرد و امکان تصمیمگیری سریعتر و دقیقتر فراهم میشود.
سعید توکلیان، کارشناس ارشد مدیریت صنعتی و مشاور یکی از بنگاههای بزرگ تهیه و توزیع کالا، درباره کارکرد این مدل مدیریتی گفت: «لجستیک هوشمند، با خودکارسازی(اتوماسیون) فرایندها موجب شناسایی سریع، پردازش اطلاعات، تجزیه و تحلیل، تصمیمگیری، کنترل فرآیند (با نیروی انسانی کمتر و سریعتر) شده است.»
یکی از مهمترین تفاوتهای لجستیک هوشمند با شیوههای سنتی، امکان پیشبینی رویدادها پیش از وقوع آنهاست. در این مدل، اطلاعات مربوط به تقاضا، ظرفیت حملونقل، موجودی کالا و وضعیت مسیرها میتواند توسط سامانههای هوشمند تحلیل شود و پیش از ایجاد اختلال، اقدامات لازم صورت گیرد.
توکلیان در این زمینه توضیح داد که حتی پیش از ثبت سفارش مشتری میتوان برخی مسائل مرتبط با حملونقل را پیشبینی کرد و برای آنها راهکار در نظر گرفت؛ برای نمونه، وسیله نقلیه مورد نیاز برای جابهجایی کالا را از قبل رزرو کرد.
این قابلیت در رویدادهای بزرگ و پرتراکم اهمیت بیشتری پیدا میکند. راهپیمایی اربعین یکی از نمونههایی است که میلیونها نفر به صورت همزمان تقاضای حملونقل و دریافت کالا و خدمات را در یک محدوده جغرافیایی افزایش میدهند.
توکلیان گفت: «لجستیک هوشمند در رویدادهایی نظیر راهپیمایی اربعین که میلیونها نفر ناگهان به تقاضای حمل و نقل و تأمین کالاهای مورد نیاز در یک نقطه جغرافیایی افزوده میشوند، بسیار کارآمد است.»
در چنین شرایطی، هوش مصنوعی میتواند به مدیران زنجیره تأمین نشان دهد هر بخش به چه میزان کالا، مواد اولیه یا تجهیزات نیاز دارد و کدام حلقه با کمبود یا افت بهرهوری مواجه است. شناسایی زودهنگام این مشکلات، امکان انجام اقدامات پیشگیرانه و جلوگیری از تأخیرهای گسترده را فراهم میکند.
هوش مصنوعی وارد انبارها شد
کاربرد هوش مصنوعی در لجستیک تنها به حملونقل محدود نمیشود و صنعت انبارداری نیز در حال بهرهگیری از این فناوری است. سامانههای هوشمند میتوانند به مدیران کمک کنند فضای انبار را متناسب با نوع و حجم کالاها ساماندهی کنند و از ظرفیت موجود بیشترین استفاده را ببرند.
از سوی دیگر، تحلیل دادههای مربوط به فرآیندهای مختلف میتواند نقاط ضعف و خطا را شناسایی کند. نتیجه این فرآیند، کاهش ضایعات و افزایش بهرهوری در حلقههای مختلف زنجیره تأمین خواهد بود.
علیرضا صالحی، مدیر یکی از شرکتهای بزرگ حملونقل بار، نیز با اشاره به استفاده از نرمافزارهای هوشمند در این حوزه گفت: «اکنون نرم افزارهای هوشمندی در مدیریت جابجایی کالا مورد استفاده قرار میگیرند که فرآیند پایش مسیر تبادل کالا را آسان کردهاند.»
به گفته وی، این نرمافزارها علاوه بر کمک به برنامهریزی و کنترل فرآیند، میتوانند مسیر مناسب حرکت ناوگان و حتی استراحتگاههای مناسب رانندگان را پیشنهاد دهند.
صالحی معتقد است استفاده از این ابزارها موجب افزایش حجم تولید خدمات و در نهایت افزایش سودآوری شده است.
مقاومت لجستیک سنتی در برابر هوشمندسازی
با وجود ظرفیتهای فناوری، بخشی از صنعت حملونقل ایران همچنان با روشهای سنتی اداره میشود. یکی از موانع مهم در این مسیر، نگرانی برخی مدیران و صاحبان کسبوکارها نسبت به اشتراکگذاری اطلاعات با سامانههای هوشمند است.
صالحی در این باره گفت برخی مدیران شرکتهای بزرگ حملونقل و صاحبان انبارها از بارگذاری اطلاعات خود در سامانههای هوشمند واهمه دارند؛ چرا که معتقدند افشای این اطلاعات ممکن است مزیت رقابتی آنها را از بین ببرد.
به گفته وی، بخش قابل توجهی از نظام حملونقل کالا و مسافر در ایران همچنان سنتی اداره میشود و فعالان این حوزه در بسیاری موارد به جای استفاده از داده برای پیشبینی ظرفیتها و نیازهای آینده، منتظر شکلگیری یک رویداد یا تقاضای مشخص میمانند.
دولت به دنبال اصلاح مقررات لجستیک هوشمند
در کنار توسعه فناوری، اصلاح مقررات نیز به عنوان یکی از پیشنیازهای گسترش لجستیک هوشمند مورد توجه قرار گرفته است.
محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهوری، در جلسه ستاد ساماندهی و راهبری فضای مجازی بر ضرورت رفع موانع مقرراتی اقتصاد دیجیتال تأکید کرده و دستور داده است مقررات مرتبط با توسعه لجستیک هوشمند در زنجیرههای تأمین ظرف دو تا سه ماه اصلاح شود.
وی همچنین بر ارتقای امنیت سایبری، حمایت از نخبگان و فعالان زیستبوم فضای مجازی و افزایش هماهنگی دستگاههای اجرایی تأکید کرده است.
عارف با اشاره به آثار اقتصادی هوشمندسازی لجستیک گفت: «تحقق لجستیک هوشمند به کاهش هزینههای توزیع کالا کمک میکند؛ بخشی از گرانی کالاها ناشی از هزینههای حملونقل است.»
از نگاه دولت، کاهش هزینههای حملونقل میتواند مستقیماً بر هزینه نهایی کالا اثر بگذارد و به همین دلیل اصلاح مقررات و فراهم کردن بستر توسعه فناوری در این بخش، بخشی از سیاستهای اقتصاد دیجیتال محسوب میشود.
در ادامه این مسیر، طرح «شهر لجستیک هوشمند» نیز به عنوان یکی از زیرساختهای توسعه زنجیره تأمین و اقتصاد دیجیتال با مشارکت بخش خصوصی مطرح شده است.
این طرح صرفاً به معنای ایجاد یک مجموعه انبارداری نیست، بلکه مجموعهای از زیرساختها و خدمات یکپارچه را در بر میگیرد که دریافت، نگهداری، بستهبندی، آمادهسازی و ارسال کالا را برای فعالان اقتصادی تسهیل میکند.
سید رضا حسینی، یکی از کارشناسان وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، با اشاره به گسترش تجارت الکترونیک، ایجاد زیرساختهای مشترک لجستیکی را گام بعدی توسعه اقتصاد دیجیتال دانست.
بر اساس این مدل، مراکز لجستیکی در نقاط مختلف به یکدیگر متصل میشوند تا مدیریت جریان کالا، کاهش زمان تحویل، بهینهسازی حملونقل و کاهش هزینههای زنجیره تأمین امکانپذیر شود.
اجرای مرحلهای این طرح میتواند در صورت تحقق، علاوه بر کاهش هزینههای لجستیکی، به افزایش بهرهوری زنجیره تأمین، توسعه تجارت الکترونیک، کاهش مصرف سوخت، ایجاد اشتغال و ارتقای کیفیت خدمات توزیع کالا منجر شود.
احسان چیتساز، معاون سیاستگذاری و برنامهریزی توسعه اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز استفاده از هوش مصنوعی در فرآیندهای لجستیکی را از الزامات افزایش قدرت رقابتپذیری اقتصاد ایران دانسته است.
وی با طرح مفهوم «بازدارندگی توسعهای» معتقد است ایران باید در کنار توسعه زیرساختهای دیجیتال و شرکتهای دانشبنیان، از ظرفیت هوش مصنوعی برای تقویت اقتصاد و افزایش تابآوری استفاده کند.
چیتساز گفت: «ایران باید از مرحله بازدارندگی صرفاً دفاعی عبور کرده و با اتکا به هوش مصنوعی، اقتصاد دیجیتال، حکمرانی هوشمند و سرمایه انسانی، امنیت را به پیشران توسعه اقتصادی تبدیل کند.»
به گفته وی، آینده قدرت اقتصادی جهان بیش از گذشته به فناوریهای هوش مصنوعی وابسته است و کشورهایی که صرفاً مصرفکننده این فناوری باشند، در بلندمدت بخشی از قدرت تصمیمگیری و استقلال خود را از دست خواهند داد.
وی در همین زمینه تأکید کرد: «مصرفکننده هوش مصنوعی بودن، مزیت نیست؛ توسعه دهنده لایههای هوش مصنوعی بودن مزیت است.»
از این منظر، هوشمندسازی لجستیک تنها به معنای استفاده از چند نرمافزار یا تجهیز انبارها به فناوریهای جدید نیست، بلکه بخشی از یک تحول گستردهتر در مدیریت منابع، داده و زیرساختهای اقتصادی محسوب میشود.
پایان مدیریت سنتی زنجیره تأمین؟
مجموع این تحولات نشان میدهد زنجیره تأمین در حال عبور از مدلی است که در آن تصمیمها عمدتاً بر اساس تجربه، اطلاعات محدود و واکنش به اتفاقات اتخاذ میشوند. در مدل هوشمند، دادههای لحظهای، تحلیل پیشبینانه و هوش مصنوعی به مدیران کمک میکنند پیش از ایجاد بحران، نقاط آسیبپذیر را شناسایی و برای آنها راهکار طراحی کنند.
از مدیریت انبار و انتخاب مسیر ناوگان گرفته تا تأمین کالا در رویدادهای بزرگی مانند اربعین، هوش مصنوعی میتواند حلقههای مختلف زنجیره تأمین را به یکدیگر متصل کند و تصویری جامعتر از وضعیت عرضه، تقاضا و ظرفیتهای موجود در اختیار مدیران قرار دهد.
در این میان، توسعه حکمرانی هوشمند در حوزه لجستیک نیازمند سه ضلع اصلی است: زیرساخت و داده، اصلاح مقررات و آمادگی بنگاهها برای پذیرش فناوری. بدون اعتماد به سامانههای هوشمند، دسترسی مناسب به داده و همکاری فعال بخش خصوصی و دستگاههای اجرایی، گذار از لجستیک سنتی به لجستیک هوشمند با کندی مواجه خواهد شد.
در نهایت، لجستیک هوشمند میتواند از یک ابزار برای مدیریت بهتر حملونقل و انبارداری فراتر رفته و به بخشی از زیرساخت حکمرانی اقتصادی کشور تبدیل شود؛ زیرساختی که کاهش هزینهها، افزایش بهرهوری، پیشبینی بحرانها و تقویت تابآوری زنجیرههای تأمین را به صورت همزمان دنبال میکند.
انتهای پیام
