با نزدیکشدن به فصلهای سرد سال، تأمین پایدار انرژی بار دیگر به یکی از مهمترین دغدغههای بخش تولید تبدیل شده است؛ موضوعی که در صنایع فولادی و معدنی تنها به کاهش میزان تولید محدود نمیشود و میتواند زنجیره تأمین، برنامه تعمیرات، لجستیک، تعهدات تجاری و حتی بازارهای صادراتی را تحت تأثیر قرار دهد.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، محمد ستودهنیک، کارشناس ارشد مهندسی صنایع و تحلیلگر زنجیره فولاد و صنایع معدنی، در یادداشتی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در مدیریت محدودیتهای انرژی، معتقد است مشکل اصلی صنعت تنها کمبود انرژی نیست، بلکه پیشبینیناپذیری محدودیتها نیز خسارت قابل توجهی به واحدهای تولیدی وارد میکند.
وی با اشاره به تجربه سالهای اخیر اظهار کرد: «صنعت بیش از آنکه از «محدودیت» آسیب ببیند، از «پیشبینیناپذیری» متضرر میشود.»
به گفته این تحلیلگر، قطعیهای ناگهانی برق و گاز میتواند چرخه عملیات تولید، برنامه تعمیرات و فرآیند تأمین و حملونقل را مختل کند. از این رو، مدیریت شرایط موجود نیازمند فاصله گرفتن از تصمیمهای واکنشی و حرکت به سمت برنامهریزی و راهبری پیشدستانه است.
مدیریت انرژی باید زنجیرهای باشد
ستودهنیک با تمرکز بر صنایع معدنی و فولادی، وابستگی میان حلقههای مختلف این زنجیره را مورد توجه قرار داده و بر ضرورت نگاه سیستمی به محدودیتهای انرژی تأکید کرده است.
وی معتقد است توقف ناگهانی یک واحد تولیدی میتواند آثار خود را به سایر بخشهای زنجیره تأمین و فروش منتقل کند. بنابراین، نحوه اعمال محدودیتها نباید صرفاً بر اساس میزان مصرف یک واحد تعیین شود، بلکه باید جایگاه آن واحد در کل زنجیره ارزش نیز مورد توجه قرار گیرد.
این رویکرد میتواند از توقف کامل فرآیندهای تولیدی و انتقال شوک از یک بخش به سایر حلقههای صنعت جلوگیری کند.
خسارت ناترازی انرژی فقط کاهش تولید نیست
یکی دیگر از محورهای مورد اشاره در این یادداشت، هزینههایی است که در محاسبات معمول خسارت انرژی کمتر دیده میشوند. بر این اساس، اندازهگیری زیان ناشی از قطعی انرژی صرفاً با محاسبه تناژ تولید از دسترفته نمیتواند تصویر کاملی از آثار ناترازی ارائه کند.
توقفهای مکرر میتواند هزینههای فنی، استهلاک تجهیزات، افت کیفیت محصولات و خواب سرمایه را افزایش دهد و در کنار آن، فرصتهای صادراتی صنایع را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
ستودهنیک همچنین بر اهمیت استمرار و قابلیت اتکای تحویل کالا در بازارهای صادراتی تأکید کرده است؛ چراکه اختلالهای ناگهانی در تولید میتواند توان بنگاهها برای عمل به تعهدات تجاری را کاهش دهد.
اعلام تقویم محدودیت انرژی
این کارشناس صنایع معدنی یکی از راهکارهای افزایش پیشبینیپذیری را اعلام سناریوهای احتمالی محدودیت انرژی پیش از آغاز فصل سرد میداند.
بر این اساس، دستگاههای متولی حوزه انرژی و صنعت میتوانند شرایط احتمالی را در قالب سناریوهای «ملایم، میانه و شدید» و در قالب یک تقویم احتمالی در اختیار صنایع قرار دهند. چنین اقدامی به واحدهای تولیدی امکان میدهد زمان تعمیرات، تأمین مواد اولیه و برنامه حملونقل خود را با شرایط شبکه انرژی هماهنگ کنند.
در این نگاه، صرفاً ارزان بودن انرژی مسئله اصلی نیست و قابلیت اطمینان آن نیز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا صنعت برای برنامهریزی به یک چشمانداز نسبتاً مشخص از میزان و زمان محدودیتها نیاز دارد.
«اتاق فرمان انرژی صنایع»؛ حرکت به سمت حکمرانی هوشمند
یکی از پیشنهادهای اصلی این یادداشت، تشکیل «اتاق فرمان انرژی صنایع» با مشارکت دستگاههای بالادستی و تشکلهای تخصصی است؛ سازوکاری که میتواند زمینه تصمیمگیری هماهنگتر درباره محدودیتهای انرژی را فراهم کند.
بر اساس این پیشنهاد، چنین اتاق فرمانی باید علاوه بر رصد لحظهای مصرف انرژی، اطلاعاتی مانند موجودی مواد اولیه و جریان حملونقل را نیز در تصمیمگیریها لحاظ کند تا سیاستگذاری از حالت جزیرهای خارج شود.
ستودهنیک در همین زمینه تأکید کرده است: «گزارشهای شفاف و تصمیمگیریِ دادهمحور، یگانه راهِ عبور از مدیریتِ بحران به سمتِ ثباتِ عملیاتی است.»
استفاده از دادههای لحظهای و ایجاد ارتباط میان اطلاعات تولید، مصرف انرژی، مواد اولیه و لجستیک، میتواند یکی از پایههای حرکت به سمت حکمرانی هوشمند در حوزه انرژی و صنعت باشد.
ثبات قوانین؛ شرط سرمایهگذاری صنایع در انرژی
در بخش دیگری از این یادداشت، ظرفیت صنایع بزرگ برای سرمایهگذاری در حوزههایی مانند بازیافت حرارت، بهینهسازی مصرف انرژی و احداث نیروگاههای خودتأمین مورد توجه قرار گرفته است.
با این حال، تحقق این سرمایهگذاریها به وجود ثبات در قوانین و مقررات وابسته دانسته شده است. بر همین اساس، دولت میتواند از طریق تسهیل صدور مجوزها و ایجاد اطمینان نسبت به منافع اقتصادی سرمایهگذاری، انگیزه صنایع برای مشارکت در کاهش ناترازی انرژی را افزایش دهد.
در مجموع، مسئله انرژی صنایع را نمیتوان تنها از منظر میزان تولید ازدسترفته بررسی کرد. پیشبینیپذیری محدودیتها، مدیریت زنجیرهای، تصمیمگیری مبتنی بر داده، هماهنگی میان دستگاهها و ایجاد مشوقهای پایدار، مجموعهای از اقداماتی هستند که میتوانند به افزایش تابآوری بخش تولید در برابر ناترازی انرژی کمک کنند.
انتهای پیام
