حسین شاهمحمدی، پژوهشگر مؤسسه آیندهپژوهی راهبردی افق، در یادداشتی به بررسی ابعاد تأثیرگذار هوش مصنوعی بر حکمرانی، امنیت ملی و جایگاه جمهوری اسلامی ایران در این عرصه پرداخته است.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، به باور شاهمحمدی، هوش مصنوعی بهعنوان مجموعهای از سامانههای رایانهای که رفتارهای هوشمندانه از خود نشان میدهند یا بینشهای تازه خلق میکنند، میتواند سطح و درجه حکمرانی دولتها را دگرگون سازد. او استدلال میکند که این فناوری، همزمان که به دولتهای اقتدارگرا برای افزایش کنترلگری یاری میرساند، کشورهای فاقد زیرساخت را به ابزار دست دولتهای صاحبفناوری بدل میکند و در سوی دیگر، دولتهای دموکراتیک را با چالشهای تازهای در اداره جامعه روبهرو میسازد. وی تأکید دارد که هرچند هوش مصنوعی اختیار دولتها را در برخی حوزهها گسترش میدهد، اما همزمان امکان انحصار در فهم و ادراک جهان را از آنان میزداید.
شاهمحمدی هوش مصنوعی را توانایی سامانههای رایانهای در تقلید از کارکردهای شناختی انسان، از جمله یادگیری و حل مسئله، تعریف میکند. به نوشته او، این فناوری با بهرهگیری از یادگیری ماشینی، دانش مورد نیاز را گردآوری کرده و سپس با شبیهسازی منطق و استدلال انسانی، به توصیه یا تصمیمگیری میپردازد. او هشدار میدهد که هوش مصنوعی مولد، بهویژه در قلمرو انتشار اطلاعات ساختگی، افقهای تازهای از تهدید میگشاید؛ بهگونهای که تولید انبوه محتوای جعلی و قابلقبول، جنگ روانی را تسهیل کرده و آسیبپذیریهای نگرانکنندهای، خاصه برای جوامع آزاد، پدید میآورد.
به اعتقاد این پژوهشگر، با توجه به تأکید رهبر معظم انقلاب اسلامی بر پیگیری جدی هوش مصنوعی، پژوهش حاضر با هدف واکاوی فرصتها و تهدیدهای آینده این فناوری برای نظام امنیت ملی کشورها و بهطور خاص جمهوری اسلامی ایران، طراحی و اجرا شده است.
شاهمحمدی معتقد است که هماکنون انواع رباتهای مجهز به حسگرهای پیشرفته، کنترل از راه دور هوشمند و فناوریهای تعادلی، کاربرد گستردهای در حوزه امنیت یافتهاند. او هشت سطح کلیدی از قابلیتهای امنیتی هوش مصنوعی را برمیشمارد:
۱. شناسایی و مقابله با تهدیدات جدید – با کمک الگوریتمهای پیچیده، سیستمهای هوش مصنوعی میتوانند بدافزارهای نوظهور را پیش از ورود به سیستم شناسایی کنند.
۲. رباتهای نبرد سایبری – این فناوری به تمایز میان ترافیک انسانی و رباتهای خوب یا بد کمک میکند.
۳. پیشبینی خطر نقض – با تحلیل داراییهای فناوری اطلاعات، امکان تخصیص منابع به نقاط آسیبپذیرتر فراهم میشود.
۴. محافظت بهتر نقطه پایانی – برخلاف آنتیویروسهای امضامحور، هوش مصنوعی با ایجاد خطپایه رفتاری، رفتارهای غیرعادی را علامتگذاری میکند.
۵. یادگیری در طول زمان – شبکههای عصبی مصنوعی با تشخیص الگوهای ترافیکی، انحرافات امنیتی را شناسایی و برای بهبود آینده ذخیره میکنند.
۶. مدیریت دادههای فراوان – ماهیت خودکار هوش مصنوعی، کشف تهدیدهای پنهانشده در انبوه دادهها را ممکن میسازد.
۷. کاهش فرآیندهای تکراری – این فناوری، کارهای خستهکننده امنیت سایبری را بهطور منظم انجام داده و شکافهای شبکه را تحلیل میکند.
۸. ایمنسازی احراز هویت – با بهکارگیری تشخیص چهره، اثرانگشت و کپچا، از ورود غیرمجاز جلوگیری میکند.
شاهمحمدی بر این باور است که سیستم دفاعی قدرتمند، پیششرط بنیادین امنیت است و هوش مصنوعی بهدلیل فراگیری سریع، کنارگذاشتنی نیست. او استدلال میکند که هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی، با افزایش دقت تسلیحات متعارف و ارائه روشهای نوین هدفگیری، گزینههای استراتژیک و تاکتیکی بازیگران را دگرگون میکنند. به نوشته او، تسلیحات سایبری مجهز به هوش مصنوعی میتوانند بدون آگاهی انسان، از نقاط ضعف نرمافزاری نفوذ کنند؛ ازاینرو، منطق استراتژیک بلندمدت باید بهگونهای تعدیل شود که از اقدامات بازگشتناپذیر و شتابزده جلوگیری گردد. وی در پایان این بخش تأکید میکند که برتری در این حوزه، مزیت رقابتی ویژهای به کشور میبخشد و کشورهای عقبمانده را از منافع سیاسی، اقتصادی و نظامی محروم میسازد.
به استدلال شاهمحمدی، جمهوری اسلامی ایران برای همگامی با تحولات جهانی در هوش مصنوعی، ناگزیر از بازنگری در سیاستهای کلان خود، بهویژه در حوزههای امنیتی، نظامی و تسلیحاتی است. هرچند او پیشرفتهای کشور در جنگ الکترونیک، مهندسی معکوس و نوسازی تجهیزات را ارج مینهد، اما معتقد است که هوش مصنوعی، نسلی کاملاً نوین از جنگافزارها را پدید خواهد آورد که تا نابودی کامل هدف، تعقیب را ادامه میدهند و مقابله با آنها جز با فناوری هوش مصنوعی میسر نیست. ازاینرو، او بر ضرورت شکلگیری بینشی نوین در صنایع نظامی تأکید دارد تا بازسازی این صنایع در جهت تولید تسلیحات هوشمند و خودران با حداقل دخالت انسانی سامان یابد.
شاهمحمدی در جمعبندی یادداشت خود، هوش مصنوعی را یکی از پیشرانهای کلیدی آینده بشر میداند و پژوهش خود را گامی در جهت شناسایی فرصتها و تهدیدهای این فناوری برای امنیت ملی، بهویژه برای جمهوری اسلامی ایران، معرفی میکند. او با برشمردن هشت سطح کارکرد امنیتی هوش مصنوعی، اذعان دارد که این فناوری همچون دیگر دستاوردها، هم تهدیدزا و هم فرصتآفرین است. در پایان، او پیشنهاد میدهد که با طراحی سازوکارهای قانونی و اجرایی مناسب، میتوان بستر بهرهگیری حداکثری از هوش مصنوعی را برای افزایش قدرت ملی و تحقق اهداف انقلاب اسلامی در سطح منطقه و جهان فراهم آورد.
انتهای پیام
