علیاکبر حقدوست، پژوهشگر پژوهشکده آیندهپژوهی در سلامت، در یادداشتی به بررسی عدالت فضایی در توزیع خدمات بهداشتی و درمانی شهر کرمان پرداخته است.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، حقدوست معتقد است که عدالت در سلامت، یکی از مهمترین و بااولویتترین موضوعات جهان به شمار میرود و به معنای نبود تفاوتهای سیستماتیک در یک یا چند جنبه از وضعیت سلامت مردم یا گروههای جمعیتی از نظر اجتماعی، جغرافیایی و ویژگیهای جمعیتی است.
به باور او، وجود نابرابری فضایی بین مناطق مختلف شهری، یکی از سنجههای مهم ارزیابی نظام سلامت شهری محسوب میشود. حقدوست استدلال میکند که امروزه برای بهبود وضعیت سلامت مردم و کاهش نابرابریهای حوزه سلامت، لازم است به شهرها و برنامهریزی شهری توجه ویژهای شود. او تأکید میکند که این مسئله مستلزم توجه جدی از حیث شناسایی و رفع آن دسته نابرابریهایی است که قابلاجتناب، غیرقابلپذیرش و غیرمنصفانه باشند و ارائه خدمات سلامت را تحتالشعاع قرار دهند.
حقدوست با اشاره به معیارهای عدالت در ارائه خدمت میگوید که توزیع یکسان خدمات بر اساس استانداردهای خدمترسانی و نیازها و اولویتهای ساکنین مناطق مختلف، یکی از معیارهای برقراری عدالت در ارائه خدمت است.
به گفته او، خدمات بهداشتی و درمانی از جمله مهمترین خدمات هستند که با توجه به سیر صعودی رشد بیماریها و ناهنجاریهای مرتبط با شهرنشینی، در زمره مهمترین خدماتی است که باید متناسب با نیاز و جمعیت شهرها مورد توجه واقع شوند. حقدوست تصریح میکند که وجود نابرابری فضایی بین مناطق مختلف شهرها به عنوان یکی از عوامل مهم ارزیابی نظام سلامت شهری محسوب میشود.
این پژوهشگر با اشاره به وضعیت شهر کرمان میگوید که در حال حاضر خدمات بهداشتی و درمانی در این شهر توسط بخشهای مختلف خصوصی و دولتی ارائه میشود. به گفته او، بررسی نحوه توزیع مکانی و فضایی مراکز ارائهدهنده خدمت در یک نگاه کلی، بیانگر توزیع نامتوازن خدمات در سطح شهر است.
حقدوست هشدار میدهد که عدم توزیع مناسب مراکز ارائهدهنده خدمات سلامت و تراکم بیش از حد در برخی مناطق شهر، منجر به ایجاد آسیبهای بسیاری شده است. از همین رو، او هدف پژوهش خود را بهبود وضعیت سلامت مردم و کاهش نابرابریهای حوزه سلامت بر اساس تجربه علمی و بهرهگیری از راهکارهای مشابه در سطح کشور و جهان معرفی میکند.
حقدوست برای بررسی دقیق وضعیت، شهر کرمان را به پنج منطقه تقسیم کرده است: محدوده تقریبی مرکز شهر (منطقه ۱)، محدوده تقریبی شمال شرقی (منطقه ۲)، محدوده تقریبی شمال غربی (منطقه ۳)، محدوده تقریبی جنوب غربی (منطقه ۴) و محدوده تقریبی جنوب شرقی (منطقه ۵).
او وضعیت پراکندگی هفت شاخص خدمات سلامت شامل بیمارستانها، تختهای بیمارستانی، مطبها، داروخانهها، درمانگاههای عمومی و مراکز خدمات جامع سلامت را مورد بررسی قرار داده است و به نتایج زیر دست یافته است:
نتیجه اول:
حقدوست استدلال میکند که مقایسه وضعیت توزیع بیمارستانها، تختهای بیمارستانی، مطبها و داروخانهها از لحاظ میزان تحقق عدالت فضایی در پنج منطقه کرمان نشان میدهد که حوزههای واقع در قسمتهای مرکز شهر در وضعیت بهتری از نظر دسترسی قرار دارند، اما محدودههای واقع در قسمتهای جنوبی از وضعیت مناسبی برخوردار نیستند.
نتیجه دوم:
به گفته حقدوست، تمرکز مراکز اصلی ارائه خدمات سلامت در محدوده بسیار کوچکی از مرکز شهر باعث بروز ترافیک سنگین، شلوغی زیاد و ایجاد مسافرتهای بسیار زیاد بیماران سطح شهر برای دستیابی به خدمات درمانی سرپایی شده است. او با اشاره به آمارهای موجود میگوید که به طور تقریبی حدود ۳۰۰۰۰ سفر درونشهری در روز تنها جهت استفاده از خدمات مطبهای پزشکی انجام میگیرد.
نتیجه سوم:
حقدوست معتقد است که ترکیب مطبها و تخصصها با نظم مناسبی شکل نگرفته و یک بیمار برای دریافت خدمات جامع نیاز به مراجعه به چندین پزشک در جاهای مختلف شهر دارد که هیچ ارتباط مناسبی بین آنها نیست. به باور او، این گسست علاوه بر تحمیل هزینه و صرف وقت بسیار، باعث افت کیفیت خدمات نیز میشود؛ چراکه پزشکان در قالب یک شبکه به هم پیوسته با یکدیگر همکاری ندارند و لذا امکان تبادل نظر راحت و آسان بین آنها فراهم نیست.
حقدوست جهت توزیع متوازن خدمات و فضاهای درمانی در مناطق مختلف شهر کرمان، کلیات طرح آمایش خدمات سلامت را پیشنهاد کرده است.
به گفته او، در این طرح در هر منطقه حداقل یک کلینیک پزشکی جامع توصیه میشود. جایابی بهترین محل در مناطقی که هنوز از این مزیت بیبهره هستند و ترغیب پزشکان و افرادی که تمایل به سرمایهگذاری در ساخت این مجموعهها دارند، یکی از مهمترین اولویتهاست.
حقدوست مشخصات کلینیک جامع را اینگونه تعریف میکند: یک کلینیک جامع باید امکان استقرار حداقل ۵۰ پزشک را فراهم آورد و خدمات جانبی لازم از جمله داروخانه، آزمایشگاه، فیزیوتراپی و رادیولوژی را داشته باشد.
او معتقد است که در کنار این کلینیک مرکزی، میتوان کلینیکهای دیگر را با اندازههای کوچکتر و یا با تمرکز بر روی موضوعات تخصصیتر نیز بهرهبرداری کرد.
نویسنده یادداشت تأکید میکند که برای تحقق این نقشه، لازم است مشوقهای لازم برای ساخت و راهاندازی کلینیکها و ساختمان پزشکان از سوی شهرداری و سایر نهادهای ذیربط داده شود و در مقابل برای کلینیکها و ساختمان پزشکانی که در مراکز شهر متمرکز شدهاند، محدودیتهایی وضع شود که به تدریج سیاستهای تشویقی/ترغیبی و تهدیدی به بازتوزیع ارائه خدمات سلامت سرپایی منجر شود.
حقدوست در ادامه به کلینیکهای خاص و موضوعی تخصصی اشاره میکند و معتقد است که لازم است ابتدا با نگاه به آینده، لیست این کلینیکها تعیین شود و این در زمره مسئولیتهای دانشگاه علوم پزشکی با همکاری نظام پزشکی است.
به گفته او، منظور از کلینیکهای خاص و موضوعی، مجموعهای متحد و متمرکز است که برای گروه خاصی از بیماریها و بیماران ارائه خدمت میدهد. حقدوست پیشنهاد میکند که بعد از مشخص شدن این لیست، ترغیبها و تشویقهای لازم در نظر گرفته شده و با نگاه به ۵ منطقه جغرافیایی، مجوزهای تأسیس این کلینیکها داده شده و یا کلینیکهای موجود ترغیب شوند که به تدریج با کم و زیاد کردن متخصصین خود به سمت کلینیکهای تخصصی موضوعی سوق داده شوند.
نهایتاً، حقدوست بر این باور است که در این نقشه آمایش باید حتماً فضا و امکانات و جایگاه خاصی برای یک شهرک سلامت نیز دیده شود و تلاش شود متناسب با نیازهای استان و حتی با نگاه رو به آینده و برای جذب توریسم درمانی، شهرکی با استانداردهای بسیار بالا و مجهز و البته در وسعت و گسترهای مناسب طراحی و اجرا شود.
حقدوست برای تحقق اهداف بیانشده و اجرایی نمودن برنامه در جهت ساماندهی مدل ارائه خدمات سلامت در سطح شهر کرمان، پیشنهادهای زیر را مطرح میکند:
پیشنهاد اول – تشکیل کمیته هماهنگکننده:
به گفته حقدوست، تشکیل کمیتهای متشکل از نمایندگان تمامی سازمانهای ذینفع شامل دانشگاه علوم پزشکی، نظام پزشکی، شهرداری، فرمانداری/استانداری و چند متخصص خبره در این زمینه به عنوان اعضای حقیقی به منظور هدایت بخشی تصمیمات مرتبط با صدور مجوزها و پیشنهاد در خصوص ممنوعیتها و مشوقهای لازم برای توزیع متوازن خدمات، امکانات و فضاهای درمانی ضروری است.
پیشنهاد دوم – حمایت از سرمایهگذاری در مناطق کمبرخوردار:
حقدوست استدلال میکند که حمایتطلبی برای ترغیب، تشویق و هدایت سرمایهگذاران (اعم از صنایع و خیرین) به توسعه امکانات و زیرساختهای درمانی به مناطق شهری با نیاز بالاتر بر اساس تراکم مراکز از طریق ساختارهای جلب مشارکت خیرین در درون دانشگاه علوم پزشکی یا خارج آن، یکی از راهکارهای کلیدی است.
پیشنهاد سوم – مناسبسازی فضاهای درمانی:
پژوهشگر تأکید ویژهای بر مناسبسازی فضاهای درمانی دارد و معتقد است که باید بر اساس نیازهای گروههای توانیاب (سالمندان، معلولان، کودکان، زنان باردار و…) و فضای کافی برای پارکینگ و عبور و مرور وسایل نقلیه موتوری، طراحی این فضاها انجام شود.
حقدوست در جمعبندی یادداشت خود تأکید میکند که در حال حاضر خدمات بهداشتی و درمانی در شهر کرمان توسط بخشهای مختلف خصوصی و دولتی ارائه میشود.
به گفته او، بررسی نحوه توزیع مکانی و فضایی مراکز ارائهدهنده خدمت در یک نگاه کلی، بیانگر توزیع نامتوازن خدمات در سطح شهر است.
حقدوست معتقد است که این عدم توزیع مناسب، منجر به ایجاد آسیبهای بسیاری همچون بروز ترافیک سنگین و افزایش سفرهای درونشهری و عدم برخورداری از حداقل استانداردهای طراحی فضای ارائه خدمات شده است.
او خاطرنشان میکند که به منظور رفع این مشکلات، این پژوهش کلیات طرح آمایش خدمات سلامت را ارائه کرده است. در پایان، حقدوست تأکید میکند که برای تحقق اهداف بیانشده و اجرایی کردن برنامه، پیشنهادهایی همچون تشکیل کمیتهای متشکل از نمایندگان تمامی سازمانهای ذینفع به منظور هدایت بخشی تصمیمات مرتبط با صدور مجوزها و پیشنهاد در خصوص ممنوعیتها و مشوقهای لازم برای توزیع متوازن خدمات، امکانات و فضاهای درمانی ارائه شده است.
انتهای پیام
