یک عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی انرژی دانشگاه صنعتی شریف با هشدار نسبت به وضعیت موجود، بخش انرژی را «پاشنه آشیل کشور» توصیف میکند؛ بخشی که به گفته او، پیامدهای آن تنها به خاموشی یا کمبود سوخت محدود نمیشود.
انرژی؛ ریشه ناترازیهای اقتصادی و اجتماعی
این استاد دانشگاه تصریح میکند: امروز بخش انرژی به پاشنه آشیل کشور تبدیل شده است، ناترازی انرژی، ناترازی اقتصادی، آلودگی محیطزیست، بیکاری و حتی نارضایتی اجتماعی را به دنبال داشته است.
به گفته او، شدت مصرف و انتشار انرژی در ایران حتی در مقایسه با کشورهای مشابه نیز بالاست و این مسئله ریشه در ساختار اقتصادی، قیمتگذاری انرژی، فناوریهای فرسوده و الگوهای مصرف دارد. وی تأکید میکند: حدود ۳۰ درصد از انرژی مصرفی کشور در سمت عرضه… و نزدیک به ۷۰ درصد مصرف نیز مربوط به سمت تقاضاست.
این آمار نشان میدهد اصلاح وضعیت تنها با تمرکز بر تولید ممکن نیست و باید به اصلاح رفتار مصرف نیز پرداخت.
قیمت انرژی؛ شرط لازم اما ناکافی
این استاد دانشگاه نقش قیمت را مهم میداند اما کافی نمیداند. به گفته او: واقعیسازی قیمت انرژی در بخشهایی که توان تحمل آن وجود دارد، میتواند منطق صرفهجویی را… نهادینه کند، اما قیمت بهتنهایی برای اصلاح الگوی مصرف کافی نیست.
او بر ترکیب سیاستهای قیمتی و غیرقیمتی تأکید دارد؛ از توسعه حملونقل عمومی گرفته تا تولید خودروهای کممصرف و ایجاد زیرساخت انتخاب برای مردم. به باور وی، بدون ایجاد انگیزه اقتصادی، صرفهجویی فراگیر نخواهد شد.
بازار بهینهسازی انرژی؛ راهکاری بدون شوک قیمتی
در میان پیشنهادها، ایده «بازار بهینهسازی انرژی» بهعنوان یک مسیر تدریجی مطرح میشود. او توضیح میدهد: یکی از راهکارهای نوآورانه، ایجاد بازار بهینهسازی انرژی است؛ بهگونهای که مصرفکنندهای که انرژی صرفهجویی کرده، بتواند میزان صرفهجوییشده را به مصرفکننده دیگری بفروشد.
در این مدل، شرکتهای خدمات انرژی (ESCO) بدون دریافت هزینه اولیه، پروژههای بهینهسازی را اجرا میکنند و از محل صرفهجویی ایجادشده منتفع میشوند؛ مدلی که به گفته او «یک بازی برد-برد» برای دولت، مصرفکننده و سرمایهگذار است.
نقش هوش مصنوعی در مدیریت مصرف
فناوری نیز در این مسیر نقش کلیدی دارد. این استاد دانشگاه با اشاره به توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی در دانشگاه صنعتی شریف میگوید: هوش مصنوعی… میتواند تصمیمهایی اتخاذ کند که مصرف انرژی را به حالت بهینه نزدیک کند.
او توضیح میدهد که سیستمهای هوشمند میتوانند بهصورت لحظهای شرایط محیطی را تحلیل و تنظیمات بهینه را اعمال کنند؛ کاری که از عهده مدیریت انسانی خارج است. این رویکرد، مصداقی از حکمرانی هوشمند در حوزه انرژی است؛ حکمرانیای که مبتنی بر داده، فناوری و تحلیل سیستمی عمل میکند.
انرژی و آلودگی هوا؛ یک رابطه مستقیم
به گفته این عضو هیئت علمی نزدیک به ۸۰ درصد انتشار گازهای گلخانهای کشور از بخش انرژی ناشی میشود.
وی تأکید میکند که بیش از ۹۰ درصد آلایندههای محلی نیز به احتراق سوخت بازمیگردد؛ از نیروگاهها تا خودروها و موتورخانهها. بنابراین مدیریت مصرف انرژی، نهفقط یک سیاست اقتصادی، بلکه یک ضرورت زیستمحیطی است.
گذار انرژی؛ از تجدیدپذیرها تا هیدروژن
این استاد دانشگاه معتقد است گذار انرژی یک پروژه تکگزینهای نیست. به گفته او: راهبردهای جهانی گذار انرژی مجموعهای بههمپیوسته از بهینهسازی، برقیسازی، توسعه تجدیدپذیرها و ذخیرهسازی انرژی است.
وی هیدروژن را یکی از گزینههای کلیدی آینده میداند و تصریح میکند: هیدروژن میتواند یکی از ستونهای اصلی گذار انرژی و کربنزدایی صنایع باشد.
با این حال، تأکید میکند که انتخاب سبد انرژی باید متناسب با شرایط اقلیمی، اقتصادی و زیرساختی کشور انجام شود.
دولت و تنظیمگری؛ عبور از مداخله مستقیم
در جمعبندی، این کارشناس حوزه انرژی نقش دولت را نه در مداخله مستقیم، بلکه در تنظیمگری میداند. او میگوید: نقش اصلی دولت، تنظیمگری و تضمین منافع عمومی جامعه است.
به باور او، هر جا که امکان واگذاری به بخش خصوصی وجود دارد، باید از ظرفیت بازار استفاده کرد و همزمان از اقشار آسیبپذیر حمایت هدفمند انجام داد؛ رویکردی که با اصول حکمرانی هوشمند همراستا است.
گزارش حاضر نشان میدهد بحران انرژی در ایران صرفاً یک مسئله فنی نیست، بلکه چالشی اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی است. اصلاح قیمتها، ایجاد بازار بهینهسازی، توسعه فناوریهای هوشمند، حرکت به سمت تجدیدپذیرها و هیدروژن، و بازتعریف نقش دولت در چارچوب حکمرانی هوشمند، مجموعهای از اقداماتی است که میتواند مسیر عبور از ناترازی را هموار کند.
انتهای پیام
