فاطمه فهیمی، پژوهشگر مرکز تحلیل راهبردی و بین‌الملل، با بررسی بیانیه‌های منتشرشده پس از دیدار شی جین‌پینگ و دونالد ترامپ، معتقد است تفاوت در نحوه صورت‌بندی مواضع چین و آمریکا درباره ایران، نکات قابل‌توجهی را درباره میزان و نوع توافق دو طرف آشکار می‌کند.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، فهیمی با اشاره به اینکه پس از دیدار شی و ترامپ، وزارت خارجه چین بیانیه‌ای با عنوان «هشت دستاورد و تفاهم» منتشر کرد، توضیح می‌دهد که کاخ سفید نیز متن دیگری درباره دستاوردهای این دیدار منتشر کرده که در برخی بندها با متن چینی مشترک است. به گفته وی، هر دو متن بندی درباره ایران دارند که با وجود تفاوت در نحوه صورت‌بندی، نشان می‌دهد طرفین در دو موضوع با یکدیگر توافق داشته‌اند؛ نخست مخالفت با دسترسی ایران به سلاح هسته‌ای و دوم مخالفت با اخذ عوارض از آبراه‌های بین‌المللی.
وی در بررسی نخستین نکته، به تفاوت میان نحوه بیان دو طرف درباره موضوع سلاح هسته‌ای اشاره می‌کند و می‌گوید متن آمریکایی، عدم دسترسی ایران به سلاح هسته‌ای را به‌صورت مطلق بیان کرده و تأکید دارد که ایران «هرگز» نباید به آن دست یابد. فهیمی در مقابل، با اشاره به متن چینی معتقد است این موضع در بیانیه پکن به تعهد پیشین ایران مرتبط شده است؛ به این معنا که در متن چینی آمده است «ایران باید به تعهد خود مبنی بر عدم توسعه سلاح‌های هسته‌ای عمل کند».
به باور این پژوهشگر، این صورت‌بندی با مواضع قبلی چین مشابه است و نکته مهم آن است که چین این موضوع را نه به‌عنوان یک تعهد جدید، بلکه در چارچوب تعهد قبلی ایران صورت‌بندی کرده است.
فهیمی در ادامه به موضوع مخالفت با اخذ عوارض از آبراه‌های بین‌المللی می‌پردازد و معتقد است موضع چین در این زمینه نیز باید در امتداد مواضع قبلی این کشور و تعهدات پیشین ایران مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به مواضع قبلی چین می‌گوید پکن پیش از این «عبور بدون مانع» از تنگه هرمز را خواستار شده بود. از سوی دیگر، مقامات وزارت خارجه ایران نیز پیش‌تر اعلام کرده بودند: «خواستار دریافت عوارض برای عبور از تنگه هرمز نیستیم». فهیمی بر همین اساس معتقد است همراهی چین با آمریکا در این بند را نیز می‌توان در امتداد تعهدات قبلی ایران فهم کرد.
بااین‌حال، وی تأکید می‌کند که عمومیت این بند و اختصاص نیافتن آن به ایران یا تنگه هرمز، نشان می‌دهد چین و آمریکا نگرانی‌های دیگری را نیز در این حوزه مدنظر داشته‌اند. به این ترتیب، از نگاه فهیمی، نباید این بخش از بیانیه را صرفاً به مسئله ایران و تنگه هرمز محدود کرد.
این پژوهشگر در ادامه، تفاوت موضع جدید درباره تنگه هرمز با روایت آمریکا از دیدار قبلی شی و ترامپ را مهم‌ترین نکته در این زمینه می‌داند.
فهیمی توضیح می‌دهد که در اردیبهشت، بیانیه آمریکایی مدعی بود دو طرف درباره سه موضوع مرتبط با ایران توافق کرده‌اند که علاوه بر دو مورد فوق، «بازگشایی تنگه هرمز» نیز یکی از آنها بود. به گفته وی، چین در آن زمان چنین توافقی را تأیید نکرد و مواضع بعدی این کشور درباره ایران نیز روایت متفاوتی داشت.
وی با اشاره به حذف این بند از بیانیه آمریکایی و تصریح چین بر روایت خود، استدلال می‌کند که پکن خواسته است موضعش روشن‌تر باشد. به باور فهیمی، این تصریح باعث می‌شود فشار ناشی از روایت همراهی چین با آمریکا بر ایران کاهش یابد.
فهیمی همچنین معتقد است درخواست‌های قبلی چین برای بازگشایی تنگه هرمز، در کنار مخالفت این کشور با طرح آن به‌عنوان خواسته‌ای مشترک با آمریکا، نشان می‌دهد چین میان خواسته خود و عمل در سازوکار آمریکایی تفاوت جدی قائل است.
این پژوهشگر مرکز تحلیل راهبردی و بین‌الملل در بخش دیگری از یادداشت خود به اظهارات پرودو، سفیر آمریکا در چین، درباره موضع پکن در قبال ایران اشاره می‌کند. به گفته وی، پرودو اعلام کرده است که واشنگتن برای پکن روشن کرده که کمک مستقیم و غیرمستقیم به ایران را غیرقابل قبول می‌داند و چین نیز اطمینان داده است که چنین کاری نمی‌کند.
فهیمی درباره این اظهارات معتقد است این عبارت، در وهله نخست تداوم انکار انجام چنین کمکی از سوی چین است، نه تصریح به تعهد برای توقف آن در آینده. بااین‌حال، به گفته وی، پرودو این اطمینان را تعهد توصیف می‌کند.
وی در ادامه با مقایسه این ادعا با ادعای مشابه ترامپ پس از دیدار قبلی با شی، خاطرنشان می‌کند که این موضوع در بیانیه‌های رسمی دو طرف نیز منعکس نشده است. از همین رو، فهیمی معتقد است درباره اینکه آیا این اطمینان را می‌توان یک تعهد رسمی و صریح چین تلقی کرد، می‌توان تردید کرد.
فهیمی در مجموع با بررسی دو بیانیه منتشرشده پس از دیدار شی و ترامپ و همچنین اظهارات مقامات آمریکایی، بر تفاوت میان روایت واشنگتن و پکن درباره برخی موضوعات مرتبط با ایران تأکید دارد. از نگاه وی، اگرچه دو طرف در برخی اصول و موضوعات کلی دارای مواضع مشترک هستند، نحوه صورت‌بندی این موضوعات در دو بیانیه، تفاوت‌های مهمی دارد و به‌ویژه در موضوع تنگه هرمز، روایت چین با روایت قبلی آمریکا یکسان نیست.
انتهای پیام
