به باور محمود محسنی، رئیس انیستیوی بینالمللی ماهیان خاویاری، روز جهانی خاویار که هر ساله در ۱۸ ژوئیه گرامی داشته میشود، فراتر از یک مناسبت تجاری برای بزرگداشت یک محصول لوکس است.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، وی این روز را بستری مناسب برای بازنگری در یکی از حساسترین چالشهای حکمرانی منابع آبزی جهان میداند؛ چالشی که در آن حفاظت از تنوع زیستی، توسعه اقتصادی، امنیت غذایی و تجارت بینالمللی به شکلی کمنظیر به یکدیگر گره خوردهاند. از نگاه این کارشناس، حکمرانی هوشمند تنها راهکار عبور از بحرانهای پیش روی این صنعت کهن و ارزشمند است.
محمود محسنی با اشاره به قدمت ۲۰۰ میلیون ساله تاسماهیان، آنها را به عنوان کهنترین مهرهداران زنده کره زمین معرفی میکند و بر لزوم نگاه ویژه به این میراث ارزشمند تأکید دارد. وی هشدار میدهد که ویژگیهایی نظیر بلوغ دیررس، طول عمر زیاد، مهاجرتهای طولانی برای تخمریزی و نرخ پایین زادآوری، این گونهها را در برابر فشارهای انسانی به شدت آسیبپذیر ساخته است. به گونهای که امروزه تمامی گونههای آنها تحت نظارت کنوانسیون تجارت بینالمللی گونههای در معرض خطر (CITES) قرار دارند.
رئیس انیستیوی بینالمللی ماهیان خاویاری بر این باور است که کاهش جمعیت تاسماهیان را نباید تنها به صید بیرویه نسبت داد. به گفته محسنی، «تخریب زیستگاههای تخمریزی، احداث سدها، کاهش حقابههای زیستمحیطی، آلودگیهای ورودی و پیامدهای تغییر اقلیم، فشارهای همافزایی را بر این گونهها تحمیل کردهاند». از این رو، وی حفاظت از تاسماهیان را بخشی جداییناپذیر از سیاست جامع مدیریت حوضههای آبریز میداند و بر ضرورت حکمرانی هوشمند در سطح کلان زیستمحیطی تأکید میکند.
محمود محسنی در ادامه یادداشت خود، به تحول ساختاری صنعت جهانی خاویار در سه دهه اخیر اشاره میکند و آن را یکی از مهمترین دستاوردهای مدیریت نوین در این عرصه میداند. به گفته وی، کاهش ذخایر طبیعی، تولیدکنندگان را ناگزیر به حرکت از صید ذخایر وحشی به سمت آبزیپروری پایدار سوق داده است. ایشان با استناد به آمارهای معتبر بینالمللی اعلام میکند که میزان کل تولید خاویار جهان در سال ۲۰۲۴ میلادی به حدود ۷۰۰ تن رسیده که حکایت از رشد بیش از ۱۰ برابری طی ۲۵ سال دارد.
رئیس انیستیوی بینالمللی با اشاره به گزارش مؤسسهٔ Global Info Research، پیشبینی میکند که بازار جهانی خاویار تا سال ۲۰۳۳ با نرخ رشد سالانه مرکب ۸.۵ درصد به ارزش ۱.۲ میلیارد دلاری برسد. اما نکته کلیدی از نگاه محسنی، گذار این صنعت از تکمحصولی به زیستصنعت است. به باور وی، «امروزه صنعت تاسماهیان دیگر تنها صنعت تولید خاویار نیست، بلکه یک زیست صنعت محسوب میشود که علاوهبر خاویار، تولید گوشت، چرم، روغن، کلاژن، پپتیدهای زیستفعال و فرآوردههای دارویی را نیز در بر میگیرد». این تنوع محصول، اقتصاد این صنعت را از وابستگی صرف به خاویار خارج ساخته و ارزشافزوده بالایی ایجاد کرده است؛ اتفاقی که بدون اتکا به حکمرانی هوشمند در زنجیره تولید و فرآوری ممکن نبوده است.
رئیس انیستیوی بینالمللی ماهیان خاویاری، با نگاهی به جایگاه ایران در این صنعت، بر این باور است که پرورش تاسماهیان برای کشورمان فراتر از یک فعالیت اقتصادی، بخشی از میراث زیستی و هویت ملی محسوب میشود. وی دریای خزر را به عنوان زیستگاه تاریخی و اصیل گونههای ارزشمند تاسماهیان معرفی میکند که جایگاهی بیبدیل در بازارهای جهانی دارد و نام خاویار ایران، نماد کیفیت و اصالت آن است.
او با اشاره به آمارهای سال ۱۴۰۴ تأکید میکند که تداوم این جایگاه راهبردی به وضوح قابل مشاهده است. به گفته محسنی، «تولید خاویار کشور به ۲۰.۵۱۱ کیلوگرم و تولید گوشت تاسماهیان به ۹.۵۴۹ تن رسید» که حاصل فعالیت ۳۴۷ واحد تولیدی و پرورشی در ۲۳ استان کشور است. این حجم از تولید، نشاندهنده گسترش ظرفیتهای تولیدی در سطح ملی است.
با این حال، رئیس انیستیوی بینالمللی نسبت به تداوم رویکرد صرفاً تولیدمحور هشدار میدهد و بر لزوم گذار به حکمرانی زنجیره ارزش (Value Chain Governance) تأکید میکند.
وی با اشاره به اهداف راهبردی سازمان شیلات ایران در برنامه هفتم توسعه برای ارتقای ظرفیت تولید به ۲۰ هزار تن گوشت ماهی و ۱۴۰ تن خاویار پرورشی تا پایان سال ۱۴۰۷، چهار مؤلفه کلیدی را برای رقابت آینده ترسیم میکند: پایداری زیستمحیطی، قابلیت ردیابی محصول، استانداردهای بینالمللی کیفیت و نوآوری فناورانه. از نگاه محسنی، تحقق این اهداف در گرو حکمرانی هوشمند و نظارت مؤثر بر کل زنجیره ارزش است.
محمود محسنی در ادامه یادداشت خود، نقشه راهی چهارضلعی برای توسعه صنعت تاسماهیان در ایران ترسیم میکند که به باور وی، شرط لازم برای تداوم جایگاه رقابتی کشور در بازارهای جهانی است:
۱. حفاظت و بازسازی: حفاظت از ذخایر طبیعی دریای خزر و حفظ تنوع ژنتیکی جمعیتهای مولد با تکیه بر بانکهای ژنی و مراکز تکثیر
۲. توسعه فناوری: ارتقای فناوریهای تکثیر، تغذیه، بهداشت و فیزیولوژی تولیدمثل
۳. صنایع تبدیلی: سرمایهگذاری در فرآوری و استخراج محصولات جانبی با ارزش افزوده بالا
۴. دیپلماسی و استاندارد: توسعه نظامهای ردیابی، گواهینامههای کیفیت و گسترش همکاریهای منطقهای میان کشورهای حاشیه خزر
از نگاه این کارشناس ، تمامی این محورها در سایه حکمرانی هوشمند و نظارت نظاممند بر زنجیره تأمین قابلیت تحقق خواهند داشت.
رئیس انیستیوی بینالمللی ماهیان خاویاری با نگاهی آیندهنگرانه، صنعت تاسماهیان را نمونهای موفق از پیوند میان حفاظت و توسعه در چارچوب اقتصاد آبی (Blue Economy) معرفی میکند. وی به صراحت دیدگاه سنتی را که حفاظت را محدودکننده تولید میداند، رد کرده و با استناد به شواهد علمی تأکید میکند که سرمایهگذاری در احیای ذخایر طبیعی و پژوهشهای بنیادین، در بلندمدت موجب افزایش پایداری تولید، کاهش ریسک سرمایهگذاری و ارتقای ارزش برند میشود. به باور محسنی، این رویکرد دقیقاً همان مسیری است که حکمرانی هوشمند بر آن تأکید دارد؛ مدیریتی که در آن سودآوری اقتصادی، پایداری زیستمحیطی و مسئولیتپذیری اجتماعی همزمان دنبال میشوند.
محمود محسنی در بخش پایانی یادداشت خود، روز جهانی خاویار را یادآور این حقیقت میداند که آینده این صنعت نه در افزایش فشار بر منابع طبیعی، بلکه در توسعه دانشبنیان و مدیریت اکوسیستمی نهفته است. وی با ابراز امیدواری از اینکه ایران با اتکا به علم و حکمرانی هوشمند بتواند علاوه بر حفظ جایگاه تاریخی خود، به بازیگری پیشرو در اقتصاد دانشبنیان خاویار جهان تبدیل شود، تأکید میکند که این مسیر، ضامن پایداری برند خاویار ایران و الگویی برای همافزایی حفاظت و توسعه پایدار خواهد بود.
انتهای پیام
