اندیشکده فولاد و صنایع معدنی ایران معتقد است معادلات صنعت فولاد کشور طی سالهای اخیر در حال تغییر است و مزیت تاریخی دسترسی به انرژی ارزان، که طی دو دهه گذشته یکی از پایههای اصلی توسعه این صنعت محسوب میشد، اکنون به یکی از مهمترین عوامل محدودکننده تولید، سودآوری و رقابتپذیری تبدیل شده است.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، این اندیشکده با بررسی دادههای مربوط به بهای تمامشده شرکتهای فولادی و معدنی در سال مالی ۱۴۰۴ در مقایسه با سال ۱۴۰۳، استدلال میکند که افزایش هزینه برق و گاز، رشد هزینه کل انرژی و افزایش سهم انرژی در بهای تمامشده، نشانه تغییر ساختاری در اقتصاد صنعت فولاد است.
به اعتقاد اندیشکده فولاد و صنایع معدنی ایران، مسئله انرژی دیگر صرفاً یک متغیر هزینهای برای شرکتهای فولادی نیست، بلکه به یک ریسک راهبردی تبدیل شده است؛ ریسکی که میتواند بر مسیر سرمایهگذاری، توسعه ظرفیت، سودآوری و حتی ارزشگذاری شرکتها اثر بگذارد.
این اندیشکده یکی از مهمترین پیامهای دادههای موجود را سرعت رشد هزینههای انرژی در مقایسه با سایر اجزای بهای تمامشده میداند. به گفته این مجموعه، اگرچه هزینه مواد اولیه، دستمزد و هزینههای عمومی نیز در سالهای اخیر افزایش یافته، اما رشد هزینه برق و گاز در برخی شرکتها با فاصله قابلتوجهی از سایر اقلام پیشی گرفته است.
بر اساس تحلیل ارائهشده از اطلاعات شرکتهای بورسی، بهای تمامشده تولید در اکثر فولادسازان بین ۲۰ تا ۸۰ درصد افزایش یافته، در حالی که هزینه انرژی در برخی شرکتها بیش از دو برابر شده است. اندیشکده فولاد و صنایع معدنی ایران بر همین اساس استدلال میکند که ساختار هزینه صنعت فولاد در حال ورود به مرحلهای جدید است؛ مرحلهای که در آن انرژی میتواند در کنار مواد اولیه، به یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده قیمت تمامشده تبدیل شود.
به اعتقاد این اندیشکده، اگر در گذشته مزیت رقابتی فولاد ایران تا حد زیادی بر پایه دسترسی به سنگآهن و گاز ارزان شکل گرفته بود، افزایش هزینه انرژی اکنون در حال کاهش این مزیت و نزدیک کردن ساختار هزینه فولاد ایران به رقبای بینالمللی است.
اندیشکده فولاد و صنایع معدنی ایران در بخش دیگری از تحلیل خود به افزایش هزینه برق در شرکتهای فولادی اشاره کرده و میگوید دادهها از رشد قابلتوجه این هزینه در تقریباً تمامی شرکتها حکایت دارد. به گفته این مجموعه، در برخی شرکتها رشد هزینه برق کمتر از ۱۰ درصد بوده، اما در برخی دیگر افزایش بیش از ۱۰۰ درصد و حتی بیش از ۲۰۰ درصد نیز مشاهده شده است.
این اندیشکده معتقد است افزایش هزینه برق صرفاً ناشی از رشد تعرفه نیست و عواملی همچون افزایش خرید برق از بازار آزاد، کاهش سهمیه برق یارانهای، پرداخت هزینههای ترانزیت و انتقال و همچنین محدودیتهای تأمین برق در ماههای گرم سال در آن نقش دارند.
به استدلال این مجموعه، بخش مهمی از هزینه واقعی قطعی برق نیز معمولاً به صورت مستقیم در صورتهای مالی شرکتها منعکس نمیشود. توقف خطوط احیای مستقیم، کاهش نرخ بهرهبرداری، افت تولید، افزایش هزینههای سربار و هزینه راهاندازی مجدد تجهیزات از جمله پیامدهایی هستند که اثر خود را بیشتر در کاهش تولید و افت سودآوری نشان میدهند. از همین رو، اندیشکده فولاد و صنایع معدنی ایران بر این باور است که ریسک برق اکنون بیش از آنکه صرفاً یک ریسک هزینهای باشد، به یک ریسک تولید تبدیل شده است.
این اندیشکده درباره هزینه گاز نیز معتقد است مزیت تاریخی گاز طبیعی ارزان در صنعت فولاد ایران به سرعت در حال تضعیف شدن است. بر اساس اطلاعات مورد بررسی، در بسیاری از شرکتها هزینه گاز رشدهای نزدیک به ۱۰۰ درصد و حتی بیش از ۴۰۰ درصد را تجربه کرده است.
به اعتقاد این مجموعه، افزایش نرخ گاز تنها عامل این رشد نیست و محدودیتهای زمستانی، استفاده از سوخت جایگزین، افزایش هزینههای انتقال و کاهش دسترسی پایدار به شبکه گاز نیز در افزایش هزینهها مؤثر بودهاند.
اندیشکده فولاد و صنایع معدنی ایران تأکید میکند بیشترین فشار این تغییرات متوجه شرکتهایی است که وابستگی بالایی به فرآیند احیای مستقیم دارند؛ چرا که گاز طبیعی در این فرآیند نه تنها به عنوان سوخت، بلکه به عنوان ماده اولیه اصلی تولید آهن اسفنجی مورد استفاده قرار میگیرد. بنابراین هرگونه تغییر در قیمت یا محدودیت عرضه گاز میتواند مستقیماً هزینه تولید را افزایش داده و حاشیه سود این شرکتها را کاهش دهد.
این اندیشکده افزایش سهم انرژی در بهای تمامشده را یکی دیگر از نشانههای تغییر ساختار هزینه صنعت فولاد میداند و معتقد است این تحول دو پیام مهم دارد؛ نخست اینکه حساسیت سودآوری شرکتها نسبت به تغییرات تعرفه انرژی افزایش یافته و دوم اینکه مدیریت مصرف انرژی از یک موضوع صرفاً عملیاتی به یک عامل مؤثر در رقابتپذیری تبدیل شده است.
به استدلال این مجموعه، شرکتهایی که از فناوریهای کممصرف، تجهیزات بهینه، نیروگاه اختصاصی یا قراردادهای بلندمدت تأمین انرژی برخوردار هستند، میتوانند انعطافپذیری بیشتری در برابر شوکهای قیمتی داشته باشند.
اندیشکده فولاد و صنایع معدنی ایران همچنین معتقد است شدت تأثیر بحران انرژی بر همه شرکتهای فولادی یکسان نیست. تفاوت در فناوری تولید، موقعیت جغرافیایی، ساختار زنجیره ارزش، ظرفیت نیروگاههای اختصاصی، میزان وابستگی به شبکه برق و گاز و بهرهوری تجهیزات از جمله عواملی هستند که میتوانند میزان آسیبپذیری شرکتها را تغییر دهند.
این اندیشکده استدلال میکند شرکتهایی که زنجیره کامل تولید از گندله تا فولادسازی را در اختیار دارند، به دلیل تعدد فرآیندهای انرژیبر ممکن است فشار بیشتری را تحمل کنند؛ در مقابل، شرکتهایی که تنها در بخشی از زنجیره فعالیت دارند یا زیرساختهای تولید برق را توسعه دادهاند، میتوانند آسیبپذیری متفاوتی داشته باشند.
به اعتقاد این مجموعه، همین تفاوتها نشان میدهد که در آینده، مقایسه شرکتهای فولادی صرفاً بر اساس ظرفیت تولید یا حجم فروش معیار کافی برای تحلیل نخواهد بود و شاخصهایی مانند شدت مصرف انرژی و امنیت تأمین انرژی نیز باید مورد توجه قرار گیرند.
در بخش دیگری از این تحلیل، اندیشکده فولاد و صنایع معدنی ایران به پیامدهای اقتصادی تداوم بحران انرژی پرداخته و معتقد است افزایش هزینه انرژی تنها به رشد بهای تمامشده محدود نخواهد شد. به گفته این مجموعه، نخستین پیامد، کاهش حاشیه سود شرکتهاست؛ زیرا در شرایط رکود تقاضا و رقابت صادراتی، امکان انتقال کامل افزایش هزینهها به بازار محدود خواهد بود.
این اندیشکده دومین پیامد را کاهش ظرفیت و ضریب بهرهبرداری تولید میداند. به اعتقاد این مجموعه، محدودیت برق در تابستان و کمبود گاز در زمستان باعث میشود ظرفیت اسمی کارخانهها هر سال کمتر مورد استفاده قرار گیرد و هزینههای ثابت بر حجم کمتری از تولید سرشکن شود.
همچنین اندیشکده فولاد و صنایع معدنی ایران کاهش مزیت رقابتی را سومین پیامد مهم این روند ارزیابی میکند. این مجموعه معتقد است فولاد ایران سالها با اتکا به دسترسی به انرژی ارزان توانسته است در بازارهای جهانی رقابت کند، اما افزایش هزینه انرژی به تدریج فاصله قیمت تمامشده تولیدکنندگان داخلی با رقبای منطقهای و جهانی را کاهش میدهد و این مسئله میتواند در بلندمدت بر سهم ایران از بازارهای صادراتی اثرگذار باشد.
در جمعبندی، این اندیشکده استدلال میکند که معادلات صنعت فولاد در حال تغییر است. اگر در گذشته رقابت شرکتها بیشتر بر محور ظرفیت تولید، دسترسی به سنگآهن و توسعه خطوط تولید شکل میگرفت، اکنون توانایی مدیریت انرژی به یکی از عوامل مهم تمایز میان شرکتها تبدیل شده است.
به اعتقاد اندیشکده فولاد و صنایع معدنی ایران، رشد همزمان هزینه برق، گاز و مجموع انرژی، افزایش سهم انرژی در بهای تمامشده و محدودیتهای مستمر در تأمین برق و گاز نشان میدهد که چالش انرژی دیگر مسئلهای صرفاً مقطعی یا فصلی نیست و به یکی از مهمترین ریسکهای راهبردی صنعت فولاد تبدیل شده است.
این مجموعه در نهایت معتقد است ارزیابی شرکتهای فولادی در آینده تنها بر مبنای ظرفیت اسمی، حجم فروش یا دسترسی به مواد اولیه کافی نخواهد بود و شاخصهایی مانند افزایش بهرهوری انرژی، شدت مصرف انرژی، امنیت تأمین برق و گاز، برخورداری از نیروگاه اختصاصی، بهرهوری فرآیندها و توان مدیریت ریسک انرژی، اهمیت بیشتری در تحلیل بنیادی این شرکتها پیدا خواهند کرد.
انتهای پیام
