طرح پزشک خانواده سالهاست بهعنوان یکی از مهمترین برنامههای تحول در نظام سلامت کشور مطرح شده و اگرچه در برخی روستاها و شهرهای منتخب بهصورت پایلوت اجرا شده، اما هنوز تا اجرای فراگیر آن فاصله وجود دارد. کارشناسان حوزه سلامت معتقدند اجرای کامل این برنامه میتواند ضمن کاهش هزینههای درمان، دسترسی مردم به خدمات پزشکی را بهبود بخشد، بار مراجعات غیرضروری به متخصصان را کاهش دهد و کیفیت مراقبتهای پیشگیرانه را ارتقا دهد.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، در شرایطی که هزینههای درمانی خانوارها افزایش یافته و مراجعه مستقیم به پزشکان متخصص به یکی از چالشهای نظام سلامت تبدیل شده است، بسیاری از پزشکان اجرای نظام پزشک خانواده را راهکاری برای ساماندهی خدمات درمانی میدانند. این برنامه با ایجاد نظام ارجاع، تلاش میکند نخستین سطح خدمات درمانی را به پزشکان عمومی بسپارد تا بیماران تنها در صورت نیاز به متخصصان ارجاع شوند.
دکتر نیری، پزشک عمومی، با تشریح مزایای این طرح گفت: «خانوادههای ایرانی براساس این طرح تحت پوشش یک خدمات رایگان قرار گرفته و توسط یک پزشک در منطقه خود مورد بررسی و معاینه قرار میگیرند.» وی افزود مراجعه به پزشکان متخصص و فوق تخصص «تنها با نظر پزشک خانواده صورت میگیرد» و همین موضوع موجب کاهش مراجعات غیرضروری، صرفهجویی در هزینههای مردم و دولت و توزیع عادلانهتر بیماران میان پزشکان خواهد شد.
وی نبود پزشک خانواده را یکی از ضعفهای نظام سلامت دانست و اظهار کرد: «در بسیاری از شهرها پزشک خانواده نداریم یا خیلی مناطق اصلا به گوششان چنین چیزی نخورده است.» به گفته این پزشک، در بسیاری از موارد خدمات درمانی صرفاً بر درمان علائم بیماری متمرکز است، در حالی که پزشک خانواده میتواند با شناخت سوابق بیمار، بیماریهای پنهان و مزمن را در مراحل اولیه شناسایی و روند درمان را تسهیل کند.
نیری با اشاره به وظایف پزشک خانواده نیز گفت: «یکی از وظایف اصلی او ارجاع بیمار به متخصص است.» به گفته وی، تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که این شیوه علاوه بر کاهش بار شبکه درمان، موجب صرفهجویی قابل توجه در زمان و هزینه بیماران میشود و از مراجعات غیرضروری جلوگیری میکند.
در ادامه، دکتر کافی، دیگر پزشک عمومی، پزشک خانواده را «یک پزشک سلامتنگر» توصیف کرد و گفت: «پزشک خانواده مستقیم با خانوادهها در ارتباط و تماس است و مراقب اولیه بهداشتی محسوب میشود.» وی افزود این پزشکان با اطلاع از سوابق پزشکی افراد، نقش یک مشاور امین را برای خانوادهها ایفا میکنند و علاوه بر سلامت جسم، وضعیت روانی آنان را نیز مورد توجه قرار میدهند.
به گفته کافی، انجام معاینات دورهای، پیگیری مستمر وضعیت سلامت شهروندان، تسهیل دسترسی به خدمات سطح اول و جلوگیری از مراجعات مکرر به مراکز درمانی، از مهمترین مزایای اجرای این برنامه به شمار میرود؛ موضوعی که میتواند نقش مهمی در پیشگیری از بیماریها و کاهش هزینههای درمان داشته باشد.
با وجود این مزایا، اجرای پزشک خانواده همچنان با چالشهای متعددی روبهرو است. علی عمارلو، پزشک عمومی، با اشاره به اینکه این طرح تاکنون تنها در برخی مناطق کشور اجرا شده است، کمبود پزشک عمومی، نبود منابع مالی پایدار، ضعف همکاری بیمهها و مشکلات زیرساختی را از مهمترین موانع اجرای سراسری این برنامه عنوان کرد.
وی درباره نگاههای متفاوت به این طرح نیز گفت: «برخی این طرح را ناجی نظام سلامت میدانند و برخی آن را ناکارآمد و غیراثربخش تلقی میکنند.» به اعتقاد وی، پزشک خانواده علاوه بر موانع ساختاری، با مقاومت فرهنگی نیز مواجه است؛ زیرا بخش قابل توجهی از مردم ترجیح میدهند مستقیماً به پزشکان متخصص مراجعه کنند و اعتماد کمتری به خدمات پزشکان عمومی دارند.
عمارلو با تأکید بر ضرورت اصلاح این روند افزود: «فرهنگ تخصصگرایی جامعه تمایل دارد که خدمات را از گروه پزشکان متخصص و فوق تخصص بگیرد» و همین موضوع اجرای کامل نظام ارجاع را با دشواری مواجه کرده است.
وی همچنین خاطرنشان کرد اجرای موفق پزشک خانواده نیازمند منابع مالی پایدار، افزایش تعداد پزشکان عمومی، تقویت زیرساختهای نظارتی و توسعه نظام ارجاع است تا این برنامه بتواند در سراسر کشور بهصورت یکپارچه اجرا شود.
این پزشک عمومی با اشاره به آثار اجرای صحیح طرح پزشک خانواده گفت: «اگر طرح پزشکی خانواده به درستی و کامل اجرا شود، مصرف آنتیبیوتیکها و داروهای غیرضروری کاهش پیدا میکند، همچنین هزینه درمان بیماری مزمن مثل دیابت و فشار خون کاهش پیدا میکند.» به گفته وی، اجرای نظام ارجاع همچنین مراجعات غیرضروری به متخصصان را کاهش خواهد داد و مدیریت منابع نظام سلامت را بهبود میبخشد.
عمارلو مشارکت مردم را یکی از مهمترین عوامل موفقیت این برنامه دانست و تصریح کرد: «هیچ برنامهای بدون مشارکت واقعی مردم اجرا نمیشود.» وی معتقد است تاکنون آموزش کافی درباره مزایای پزشک خانواده به مردم ارائه نشده و این برنامه بیش از آنکه به یک مطالبه عمومی تبدیل شود، در سطح یک مطالبه دولتی باقی مانده است.
کارشناسان معتقدند موفقیت پزشک خانواده تنها به افزایش تعداد پزشکان یا تأمین منابع مالی محدود نمیشود، بلکه نیازمند اصلاح شیوه مدیریت نظام سلامت است. در این میان، حکمرانی هوشمند میتواند با استفاده از پرونده الکترونیک سلامت، نظام ارجاع هوشمند، تبادل داده میان مراکز درمانی، نظارت مستمر بر کیفیت خدمات و تصمیمگیری مبتنی بر داده، زمینه اجرای مؤثرتر این طرح را فراهم کند. چنین رویکردی علاوه بر کاهش هزینههای درمان، موجب ارتقای عدالت در دسترسی به خدمات سلامت و افزایش رضایت مردم خواهد شد.
به باور متخصصان، اگر زیرساختهای لازم، فرهنگسازی عمومی، مشارکت مردم و حکمرانی هوشمند در کنار یکدیگر قرار گیرند، طرح پزشک خانواده میتواند به یکی از مهمترین اصلاحات نظام سلامت کشور تبدیل شود؛ اصلاحی که علاوه بر کاهش پرداخت از جیب مردم، کیفیت خدمات درمانی و پیشگیرانه را نیز به شکل محسوسی ارتقا خواهد داد.
انتهای پیام
