عبدالمجید زواری، پژوهشگر اندیشکده روابط بینالملل، در یادداشتی به بررسی کارکردها و پیامدهای هوش مصنوعی در روابط بینالملل و سیاست خارجی پرداخته است.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، او در ابتدای یادداشت خود معتقد است که هوش مصنوعی تخصصی، حوزهای میانرشتهای است که ریشه در علوم بسیاری همچون ریاضیات، عصبشناسی، روانشناسی و… دارد. به باور زواری، هوش مصنوعی مانند یک انسان میتواند در زمینههای گوناگونی همچون رایانه، علم مهندسی، علوم زیستشناسی و علوم سیاسی وارد شود. او تأکید میکند که سیاست خارجی نیز از جمله حوزههایی است که به نظر میرسد به زودی تحت تأثیر پیامدهای نوظهور هوش مصنوعی قرار خواهد گرفت و راهبردها و روابط بینالمللی را دستخوش تغییر خواهد کرد. به اعتقاد او، بسیاری از ابزارهای دیپلماسی سنتی را میتوان با هوش مصنوعی تطبیق داد تا بتوان واکنش بهتری به کنشهای دنیای اطراف نشان داد.
زواری با اشاره به اینکه درباره کارکرد هوش مصنوعی در حوزههای مختلف بسیار سخن گفته شده است، استدلال میکند که به گفته کارشناسان، هوش مصنوعی به زودی تمامی ارکان زندگی بشر را تحت تأثیر خود قرار میدهد. با این حال، به باور او، کاربرد هوش مصنوعی در حوزه سیاست و روابط بینالملل و پیامدهای آن بر معادلات قدرت، امنیت، ثبات، حاکمیت، تروریسم و… از جمله حوزههایی است که کمتر بدان پرداخته شده است؛ موضوعی که به مثابه شمشیر دو لبه میتواند در نقش پیشران قدرتمند تحولات آینده جهان ظاهر شود.
زواری برای روشنتر شدن موضوع، مثالهایی عینی ارائه میدهد و معتقد است که این قابلیت وجود دارد که دیپلماتها با استفاده از لنزها یا عینکهای واقعیت افزوده و یا حتی تراشههای ایمپلنت قابل کشت در مغز، بتوانند به سرعت هر زبانی را به زبان بومی خود ترجمه کنند و یا اطلاعات خود را به هر زبانی ارائه دهند. همچنین به باور او، اطلاعات مربوط به معاهدات و رویدادهای مربوط به مذاکرات و یا حتی تشخیص درستی یا دروغ بودن گفتار و یا حس طرف مقابل، از طریق سنسورهایی به راحتی برای دیپلمات قابل مشاهده خواهد بود.
به اعتقاد این پژوهشگر، نمونه دیگر کاربرد هوش مصنوعی در مسائل نظامی است که برخلاف روند فعلی تجهیزات که عمدتاً مبتنی بر سیستمهای خودکار هستند، در آینده تجهیزاتی مبتنی بر هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی به وجود خواهند آمد که مستقل از عامل انسانی نسبت به تغییرها و تهدیدهای احتمالی واکنش نشان میدهند. زواری هشدار میدهد که وقوع هر یک از این رویدادها به قدری عظیم است که پیامدهای شگرفی بر ساختار امنیت و تروریسم و مفاهیمی همچون جنگ و صلح و سلطه و معادلات قدرت خواهد گذاشت.
زواری در ادامه یادداشت خود، با اشاره به اینکه در دهه اخیر، دستگاه سیاست خارجی اغلب کشورها از اینترنت به عنوان ابزاری در جهت تقویت دیپلماسی عمومی و یا به چالش کشیدن قوانین بینالمللی بهره بردهاند، تأکید میکند که ابتکارهایی همچون استفاده از رسانههای اجتماعی برای دیپلماسی عمومی، تنها بخش کوچکی از فعالیتهای نهادهای فعال در سیاست خارجی را پوشش میدهد. به باور او، با توجه به حساسیتهایی که در زمینه استفاده از هوش مصنوعی در سیاست خارجی وجود دارد، ابعاد مختلف این موضوع باید در سطوح مختلف بررسی شود:
زواری معتقد است که عالیترین سطح و نقش وزارت خارجه، سیاستگذاری است. به همین منظور، جهت استفاده از هوش مصنوعی در وزارت خارجه، این موضوع باید توسط بالاترین مقامات بررسی و ابعاد مختلف هوش مصنوعی در روابط بینالملل و چگونگی استفاده از این فناوری جهت پیگیری و بیشینهسازی منافع کشور تحلیل شود. به باور او، برای نمونه در بعد امنیت و اخلاق که با ملاحظاتی همراه است، باید این خط قرمزها به خوبی تعریف شوند و نمیتوان بدون انتخاب اهداف و تعیین مسیر از هوش مصنوعی بهره برد.
به اعتقاد زواری، یکی از کارکردهای اصلی دیپلماسی، ارتباط است. کشورها با دولتها، ملتها، سازمانهای غیردولتی و رسانههای سایر کشورها صحبت میکنند تا دیدگاههای خود را بیان کنند و یا ارزشها و علایق خود را ترویج کنند. به همین منظور، افزایش آگاهی درباره پیامدهای هوش مصنوعی در روابط بینالملل باید به عنوان بخش جدیدی از فعالیتهای ارتباطی در نظر گرفته شود.
زواری استدلال میکند که جاده طولانی هماهنگی بینالمللی برای سیاست هوش مصنوعی در گروههای رسمی و غیررسمی از متخصصین چندجانبه و در سطوح پایینتر سازمانهای معاهدات شروع شده است که ممکن است یک روز به تنظیم هنجار و حتی ایجاد قوانین بینالمللی کمک کند. البته به باور او، در کوتاهمدت دستیابی به توافق بعید است، اما ماهیت برخی تهدیدهای مرتبط با هوش مصنوعی آنقدر شدید هستند که نیازمند اقدامات بینالمللی هماهنگ و تعیین مجازاتهایی برای نقض هنجارهای جامعه بینالملل هستند.
زواری با اشاره به اینکه معمولاً در وزارتخانهها درک مناسبی از تسلیحات مبتنی بر هوش مصنوعی و چگونگی مقابله با آنها وجود ندارد، سه موضوع اصلی را مورد توجه کارگزاران سیاست خارجی برمیشمارد: ۱) تسلیحات هوش مصنوعی و تغییر موازنه قدرت؛ ۲) گسترش اقدامات تروریستی با استفاده از تسلیحات هوش مصنوعی ارزان؛ ۳) اشکال جدید مناقشات ناشی از دستکاری اطلاعات و دادهها.
او معتقد است که مسئولیت توسعه و اعمال این سیاستها بر عهده نهادهای بینالمللی مرتبط با امنیت جهانی است و اقداماتی که این نهادها باید در حوزه هوش مصنوعی به آن توجه کنند عبارتند از:
به باور زواری، اگرچه دولتها با سرمایهگذاریهای کلان برنامهریزی گستردهای برای آینده هوش مصنوعی انجام دادهاند، با این حال هیچ یک از آنها خطوط قرمزی را درباره چگونگی تطابق هوش مصنوعی با هنجارها و قوانین بینالمللی و حقوق بشر تعیین نکردهاند؛ بنابراین تدوین خط قرمزها و بایدها و نبایدهای مربوط به استفاده از هوش مصنوعی از جمله مباحثی است که در تلاشی بینالمللی باید انجام شود.
زواری استدلال میکند که سلاحهای مبتنی بر هوش مصنوعی این قابلیت را دارند که کشتار جمعی را افزایش دهند؛ بنابراین سازمانهای مردمنهاد و آموزشی باید با تمرکز بر ظرفیتهای دیپلماسی عمومی نسبت به لزوم توجه به مسائل اخلاقی و هنجارهای جهانی در زمینه استفاده از هوش مصنوعی اطلاعرسانی کنند.
به اعتقاد این پژوهشگر، نهادهای مرتبط با سیاست بینالملل باید فوراً نسبت به تنظیم رژیم چندجانبه حقوقی برای کنترل تسلیحات مبتنی بر هوش مصنوعی اقدام کنند.
زواری معتقد است که شاید فناوری هوش مصنوعی تأثیرات ممکن بر توازن قدرت در حوزههای اقتصادی و ژئوپلیتیک را عمیقتر کرده باشد، اما برای آنکه به عدم توازن موجود بیشتر دامن نزند، باید هدف آن به روشنی مشخص شود. لذا ساخت چارچوبی به منظور مدیریت بهتر رشد سیستمهای هوش مصنوعی در آینده نزدیک موجب تقویت فرایند کاهش ریسکهای بلندمدتتر میشود.
به باور زواری، در بازه میانمدت تا درازمدت، کارشناسان هوش مصنوعی باید در کشورهای بسیاری حضور داشته باشند؛ همچنین نباید تنها در میان قشرهایی از مردم باشند که در اقلیت هستند. دولتهای جهان اگر بخواهند کشورشان در حوزه تخصصی هوش مصنوعی که اکنون به طور خاص در آمریکا و چین متمرکز شده، خودکفا شوند، باید در جهت توسعه و حفظ استعداد و تخصص بومی در زمینه هوش مصنوعی سرمایهگذاری کنند.
زواری استدلال میکند که شرکتها، بنیادها و دولتها باید با اهداف بشردوستانه وجوهی را صرف توسعه و بهکارگیری سیستمهای هوش مصنوعی کنند. به باور او، چنین سیستمهایی منافع چشمگیری برای بشر دارند؛ به طور مثال در مواقع اضطرار زمان پاسخگویی را کاهش میدهند. استفاده از هوش مصنوعی برای نیل به اهداف بشردوستانه منافع آنی برای بخش خصوصی ندارد، با این حال برای توسعه هوش مصنوعی در بستری غیرانتفاعی باید تلاشهای لازم صورت بگیرد.
به اعتقاد زواری، درک ظرفیتها و محدودیتهای سیستمهای هوش مصنوعی فقط کار متخصصین فنی نیست و باید به کیفیت آموزش و تعلیم در خصوص چیستی هوش مصنوعی توجه کرد و آن را گسترش داد. او تأکید دارد که پرداختن به این مسئله مهم که چه چیزهایی در تعریف هوش مصنوعی جایی ندارند، نیز الزامی است و در عین حال، درک اهداف مهم و اساسی سیاسی و اخلاقی باید جزو اولویتهای نخست توسعهدهندگان تکنولوژیها باشد.
زواری در جمعبندی یادداشت خود، تأکید میکند که کاربرد هوش مصنوعی در حوزه سیاست و روابط بینالملل و پیامدهای آن بر معادلات قدرت، امنیت، ثبات، حاکمیت، تروریسم و… از جمله حوزههایی است که کمتر بدان پرداخته شده است. از همین رو، پژوهش حاضر درصدد بود تا کارکردها و پیامدهای هوش مصنوعی در روابط بینالملل و سیاست خارجی را از ابعاد مختلف بررسی کند.
به باور او، استفاده از هوش مصنوعی در سیاست خارجی از ابعاد مختلفی همچون سیاستگذاری، دیپلماسی عمومی و اقدامات از طریق سازمانهای بینالمللی و معاهدات قابل بررسی است. برای جلوگیری از اثرات مخرب هوش مصنوعی در این حوزه، بایستی خط قرمزها در استفاده از هوش مصنوعی تدوین شده و به منظور استفاده اخلاقی از این علم و کنترل تسلیحات به وجود آمده، گامهایی برداشته شود.
زواری در پایان، برخی از راهکارهای به کارگیری هوش مصنوعی در روابط بینالملل را عبارت میداند از: حضور کارشناسان هوش مصنوعی در کشورهای مختلف، هزینهکرد شرکتها، بنیادها و دولتها به منظور توسعه و بهکارگیری سیستمهای هوش مصنوعی، و آموزش و تعلیم در خصوص چیستی هوش مصنوعی.
انتهای پیام
