رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با تأکید بر ضرورت ساماندهی و یکپارچهسازی اراضی کشاورزی، خرد شدن زمینها را یکی از موانع مهم در مسیر توسعه پایدار، افزایش بهرهوری و اجرای سیاستهای بخش کشاورزی دانست و گفت: توسعه پایدار در حوزه کشاورزی در گرو ساماندهی و یکپارچهسازی اراضی کشاورزی قرار دارد، تنها زمانی میتوان به توسعه پایدار در حوزه کشاورزی فکر کرد که دولت بتواند با تسهیل گریهای خود مشوقی برای یکپارچهسازی اراضی کشاورزی و استفاده کشاورزان از فناوری روز این حوزه را فراهم آورد.
سید طه حسین مدنی در گفت و گو با پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، با اشاره به اهمیت ساختار زمینهای کشاورزی در سیاستگذاری این بخش، اظهار کرد: کوچک شدن مداوم قطعات کشاورزی، مدیریت تولید و اجرای برنامههای توسعهای را با دشواری مواجه میکند. هر اندازه تعداد مالکان یک سطح مشخص از زمین افزایش یابد، هماهنگی برای اجرای برنامههای کشاورزی، آموزش، تجهیز، استفاده از فناوری و حتی مدیریت منابع نیز پیچیدهتر خواهد شد.
وی افزود: هر چقدر قطعات زمینهای کشاورزی کوچکتر شود اجرای طرحهای توسعه محور در آینده نیز سختتر خواهد شد به عنوان مثال در قدیم تنها با یک یا چند مالک برای زمینهای کشاورزی با متراژ بالا بهمنظور ترویج، آموزش و تجهیز مواجه بودیم؛ ولی خرد شدن اراضی کشاورزی سبب شده تا اکنون در همان متراژ با تعداد کثیری از مالکان روبهرو باشیم که سلایق و علایق هرکدام نیز متفاوت است این مهم سبب شده تا اجرای برنامهها و سیاستهای دولت در زمینه کشاورزی با چالش مواجه شود.
تجربه کشورهای مختلف در یکپارچهسازی اراضی
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به تجربه برخی کشورهای توسعهیافته در حوزه کشاورزی، بر ضرورت توجه به سیاستهای موفق سایر کشورها تأکید کرد و گفت: بررسی تجربه کشورهایی مانند برزیل، روسیه، مکزیک، کانادا و… نشان میدهد که تثبیت اراضی و حرکت به سمت تجمیع و یکپارچهسازی، میتواند زمینه را برای بهرهگیری گستردهتر از فناوری و مدیریت بهتر منابع فراهم کند.
مدنی تصریح کرد: با نگاهی به تجربه این کشورها در حوزه کشاورزی میتوان دریافت که تمام این کشورها گامهای تقریباً مشابهی را در حوزه توسعه پایدار بخش کشاورزی برداشتهاند، این کشورها ابتدا با تثبیت زمینهای کشاورزی به سمت تجمیع و یکپارچهسازی آن حرکت کردهاند و سپس با استفاده از تکنولوژی و فناوری روز به دنبال مدیریت منابع و بهرهبرداری بیشتر از اراضی کشاورزی بودهاند.
وی ادامه داد: در صورت اجرای طرحهای مناسب برای تجمیع اراضی و حرکت به سمت بهرهبرداری صنعتی، ظرفیت تولید کشور افزایش خواهد یافت و حتی میتوان زمینه توسعه صادرات محصولات کشاورزی را فراهم کرد.
مشوقهای اقتصادی برای تجمیع زمینهای کشاورزی
مدنی یکی از راهکارهای مؤثر برای مقابله با خرد شدن اراضی را ایجاد مشوق برای مالکان دانست و اظهار کرد: سیاستگذار نباید صرفاً با رویکرد دستوری به دنبال تجمیع زمینها باشد، بلکه باید شرایطی ایجاد کند که خود مالکان و کشاورزان نیز از نظر اقتصادی، تجمیع زمینها را به نفع خود ببینند.
وی تأکید کرد: اگر زمینهای خرد را به جای تشویق برای تجمیع و یکپارچهسازی اراضی کشاورزی به دریافت سند ششدانگ سوق دهیم در آینده یکپارچهسازی اراضی غیرممکن خواهد بود؛ بنابراین وزارت جهاد کشاورزی به جای دامنزدن به خرد شدن اراضی کشاورزی باید با در نظر گرفتن مشوقهایی سبب شود تا مالکان خودشان برای تجمیع اراضی کشاورزی اقدام کنند.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند افزود: این مشوقها میتواند از جنس تسهیلات بانکی، حمایت از روشهای نوین کشاورزی و آبیاری، دسترسی به تجهیزات و فناوریهای جدید، تأمین بذر و نهال مرغوب، خرید تضمینی محصولات، اصلاح الگوی کشت و ارائه خدمات علمی، مشاورهای و آموزشی باشد.
مدنی افزود: مجموعه این حمایتها میتواند تجمیع اراضی را از یک سیاست صرفاً اداری به یک انتخاب اقتصادی برای کشاورزان تبدیل کند؛ انتخابی که در نهایت به افزایش بهرهوری و کاهش هزینههای تولید منجر خواهد شد.
سنددار شدن زمینهای خرد و چالش تغییر کاربری
مدنی در بخش دیگری از اظهارات خود نسبت به پیامدهای سنددار شدن اراضی خرد بدون توجه همزمان به موضوع تجمیع هشدار داد و با تأکید بر اینکه اصل اجرای طرحهایی مانند کاداستر و شناسنامهدار شدن اراضی قابل دفاع است، گفت: اجرای این طرحها باید با سایر سیاستهای حوزه زمین و کشاورزی هماهنگ باشد.
وی تصریح کرد: کسی منکر مطلوب بودن اجرای طرحهایی همچون کاداستر و شناسنامهدار شدن اراضی کشاورزی و جانمایی آن نیست؛ اما از بین بردن یک چالش با به وجود آمدن چالشهای دیگر قابل توجیه نیست.
مدنی گفت: یکی از نگرانیهای اصلی آن است که سنددار شدن قطعات کوچک، در شرایطی که زمین از نظر اقتصادی برای فعالیت کشاورزی توجیه کافی ندارد، بتواند زمینه را برای افزایش درخواستهای تغییر کاربری فراهم کند. بخش قابل توجهی از تغییر کاربریها، ویلاسازی و زمینخواری در اراضی خرد و کممتراژ رخ میدهد.
تجمیع اراضی و امنیت غذایی
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند در پایان، موضوع تجمیع اراضی را فراتر از یک مسئله مرتبط با مدیریت زمین دانست و آن را به امنیت غذایی کشور دانست و گفت: ایران همزمان با محدودیت منابع آبی، شرایط اقلیمی دشوار، تحریمها و چالش تأمین برخی نهادههای کشاورزی مواجه است و در چنین شرایطی، کوچکتر شدن زمینها میتواند توان سیاستگذاری و مدیریت تولید را کاهش دهد.
مدنی اظهار کرد: در حال حاضر کشور ما در حوزه امنیت غذایی و همچنین بخش کشاورزی با چالشهای بسیاری روبهرو است با نگاهی به شرایط کنونی کشور میتوان دریافت که وجود تحریمهای گسترده در کنار شرایط اقلیمی و چالشهایی که در تأمین منابع آبی کشاورزان داریم سبب شده تا چند سال گذشته با دغدغههای جدی در زمینه تولید دانههای روغنی یا نهاده دامی داشته باشیم؛ بنابراین اجرای طرحهایی که مالکان اراضی کشاورزی را به خرد شدن و کوچکتر شدن زمینهای کشاورزی تشویق میکند، نهتنها مشکلی از مشکلات حاکمیت را کم نمیکند؛ بلکه چالش حاکمیت در بحث تأمین امنیت غذایی و دستیابی به توسعه پایدار کشاورزی را جدیتر خواهد کرد.
انتهای پیام
