رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند، با اشاره به مزیت‌های اقتصادی حمل‌ونقل ریلی نسبت به جاده‌ای، مصرف کمتر سوخت، کاهش هزینه‌های جابه‌جایی بار و افزایش بهره‌وری را از مهمترین دلایل ضرورت توسعه راه‌آهن دانست و گفت: با وجود اهداف تعیین‌شده برای افزایش سهم حمل‌ونقل ریلی در جابه‌جایی بار کشور، همچنان فاصله قابل توجهی میان سیاست‌های مصوب و عملکرد این بخش وجود دارد.
سیدطه‌حسین مدنی در گفت و گو با پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، گفت: حمل‌ونقل یکی از زیرساخت‌های اساسی اقتصاد هر کشور به شمار می‌رود و عملکرد مناسب آن می‌تواند بر هزینه‌های تولید، توزیع کالا، تجارت و رقابت‌پذیری صنایع اثر بگذارد. در این میان، حمل‌ونقل ریلی به دلیل ظرفیت بالای جابه‌جایی بار و بهره‌وری بیشتر در مسیرهای طولانی، جایگاه ویژه‌ای در نظام لجستیکی کشورها دارد؛ با این حال، در ایران بخش عمده‌ای از جابه‌جایی کالا همچنان از طریق جاده انجام می‌شود.
مدنی با اشاره به ضرورت ایجاد توازن میان حمل‌ونقل ریلی و جاده‌ای، به تکالیف قانونی در این زمینه اشاره کرد و افزود: در برنامه ششم توسعه هدف‌گذاری شده بود که سهم راه‌آهن از جابه‌جایی بار کشور به ۳۰ درصد برسد، اما این سهم در پایان برنامه از هشت درصد فراتر نرفت.
وی درباره مزیت اقتصادی حمل‌ونقل ریلی گفت: یکی از مهمترین تفاوت‌های این شیوه با حمل‌ونقل جاده‌ای، میزان مصرف سوخت برای جابه‌جایی بار است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که مصرف گازوئیل برای انتقال هر تن بار با کامیون، حدود ۹.۵ برابر حمل همان میزان بار با قطار است. این میزان تفاوت می‌تواند در مقیاس ملی، آثار اقتصادی قابل توجهی به همراه داشته باشد.
مدنی خاطرنشان کرد: اگر سهم حمل‌ونقل ریلی از جابه‌جایی بار کشور مطابق هدف تعیین‌شده در برنامه ششم توسعه به ۳۰ درصد می‌رسید، امکان صرفه‌جویی حدود یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون لیتر گازوئیل وجود داشت. این میزان صرفه‌جویی علاوه بر کاهش مصرف منابع انرژی، می‌توانست از نظر اقتصادی نیز به نفع کشور باشد و با کاهش نیاز به تأمین سوخت، فشار بر منابع ارزی را کمتر کند.
وی با اشاره به فاصله میان ظرفیت‌های حمل‌ونقل ریلی و عملکرد موجود، بر ضرورت بازنگری در سیاست‌گذاری این بخش تأکید کرد و گفت: از این منظر، توسعه راه‌آهن صرفاً به معنای افزایش طول خطوط ریلی نیست، بلکه باید مجموعه‌ای از عوامل شامل کیفیت زیرساخت‌ها، دسترسی صنایع به شبکه ریلی، وضعیت ناوگان و چگونگی مدیریت این بخش به صورت هم‌زمان مورد بررسی قرار گیرد.
مدنی در تشریح مشکلات موجود، به نبود تناسب میان توسعه زیرساخت‌ها و نیاز واقعی حمل‌ونقل اشاره و خاطرنشان کرد: حدود پنج هزار کیلومتر از مجموع ۱۵ هزار کیلومتر خطوط ریلی کشور با توجیه اقتصادی و فنی مناسبی ایجاد نشده یا بلااستفاده مانده است. همچنین ایجاد خطوط دوخطه در مسیرهایی که تقاضای کافی برای جابه‌جایی بار و مسافر ندارند، می‌تواند موجب هدررفت منابع سرمایه‌گذاری شود.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند همچنین با اشاره به وضعیت ناوگان ریلی، کمبود لکوموتیوهای آماده‌به‌کار و ضعف در نگهداری و بهره‌برداری از تجهیزات موجود را از چالش‌های این بخش دانست و گفت: میانگین تعداد لکوموتیوهای آماده‌به‌کار روزانه از ۶۳ درصد در سال ۱۳۹۶ به ۵۵ درصد در سال ۱۴۰۰ کاهش یافته بود؛ موضوعی که می‌تواند قابلیت اطمینان شبکه ریلی و توان جابه‌جایی بار را تحت تأثیر قرار دهد.
مدنی با تأکید بر ضرورت اصلاح ساختارهای مدیریتی، بر اهمیت تعامل مؤثر دولت، بخش حاکمیتی راه‌آهن و بخش خصوصی تأکید کرد و گفت: توسعه مشارکت عمومی و خصوصی، حمایت هدفمند از سرمایه‌گذاران، اصلاح سازوکارهای اقتصادی و فراهم کردن زمینه حضور فعال‌تر شرکت‌های غیردولتی می‌تواند به بهبود بهره‌وری و استفاده بهتر از ظرفیت‌های موجود کمک کند.
مدنی در ادامه خاطرنشان کرد: البته توسعه حمل‌ونقل ریلی به معنای کنار گذاشتن حمل‌ونقل جاده‌ای نیست. حمل‌ونقل ریلی برای مسیرهای طولانی خشکی و جاده برای مسیرهای کوتاه و انتقال کالا از مراکز تولید به مراکز مصرف مناسب‌تر است. بر این اساس، استفاده از هر شیوه حمل‌ونقل باید متناسب با ویژگی‌های مسیر، نوع کالا، هزینه و ظرفیت زیرساخت‌ها صورت گیرد. از سوی دیگر، تقویت شبکه ریلی می‌تواند در افزایش تاب‌آوری زنجیره تأمین نیز مؤثر باشد.
مدنی با اشاره به اهمیت لجستیک در تأمین کالاهای اساسی و دارو، بر ضرورت توجه به پایداری مسیرهای حمل‌ونقل در شرایط بحرانی تأکید کرده و گفت: وجود شبکه‌ای متنوع و هماهنگ از مسیرهای ریلی، جاده‌ای، دریایی و هوایی می‌تواند امکان انتخاب مسیرهای جایگزین را در زمان بروز اختلال فراهم کند.
وی در پایان اظهار کرد: بر این اساس، افزایش سهم راه‌آهن در جابه‌جایی بار کشور نیازمند عبور از رویکرد صرفاً عمرانی و توجه هم‌زمان به اقتصاد حمل‌ونقل، اصلاح مدیریت، تأمین ناوگان و اتصال مراکز صنعتی و تجاری به شبکه ریلی است؛ مجموعه اقداماتی که می‌تواند ضمن کاهش مصرف سوخت و هزینه‌های لجستیکی، زمینه استفاده کارآمدتر از منابع کشور را فراهم کند.
انتهای پیام
