رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به ظرفیت‌های راهبردی سواحل مکران برای استقرار صنایع کشور گفت: ضعف زیرساخت‌های ریلی و نبود برنامه‌ریزی یکپارچه در توسعه حمل‌ونقل، از مهمترین موانع انتقال صنایع به جنوب کشور است؛ موضوعی که با وجود مزایای اقتصادی، زیست‌محیطی و ترانزیتی، هنوز به مرحله اجرای مؤثر نرسیده است.
سیدطه‌حسین مدنی در گفت و گو با پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، با بیان اینکه توسعه صنعتی سواحل جنوبی کشور سال‌هاست در برنامه‌ها و مباحث توسعه‌ای مطرح می‌شود، اظهار کرد: با وجود طرح مکرر موضوع انتقال صنایع از مناطق مرکزی به جنوب، اقدامات انجام‌شده تاکنون نتوانسته است زمینه تحقق گسترده این سیاست را فراهم کند.
وی با اشاره به اهمیت انتخاب منطقه مناسب برای استقرار صنایع افزود: محدوده مکران، از جاسک در استان هرمزگان تا چابهار در استان سیستان و بلوچستان، به دلیل مجاورت با اقیانوس هند و موقعیت جغرافیایی راهبردی خود، ظرفیت قابل‌توجهی برای توسعه فعالیت‌های صنعتی و بهره‌گیری از مزایای تجارت و حمل‌ونقل دریایی دارد.
مدنی با تأکید بر اینکه انتقال صنایع به این منطقه نباید صرفاً به‌عنوان جابه‌جایی محل استقرار واحدهای تولیدی در نظر گرفته شود، تصریح کرد: تحقق این سیاست می‌تواند آثار گسترده‌ای بر اقتصاد و زیرساخت‌های کشور داشته باشد. تقویت جایگاه ایران در ترانزیت بین‌المللی، به‌ویژه در مسیر کریدور شمال ـ جنوب، کاهش فشار بر شبکه جاده‌ای، محدود شدن خسارت‌های ناشی از حمل‌ونقل جاده‌ای و کاهش تلفات انسانی از جمله نتایج مورد انتظار این رویکرد است.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند ادامه داد: استقرار صنایع در سواحل جنوبی می‌تواند هزینه‌های انتقال آب به مناطق مرکزی را نیز کاهش دهد و از طریق تغییر الگوی توزیع فعالیت‌های اقتصادی و تقاضای انرژی، به مدیریت بهتر ناترازی برق کمک کند. با این حال، بهره‌مندی از چنین مزایایی به فراهم شدن مقدمات لازم برای انتقال و فعالیت اقتصادی صنایع وابسته است.
وی یکی از مهمترین موانع تحقق این برنامه را وضعیت نامناسب حمل‌ونقل ریلی دانست و گفت: زمانی که قرار است صنایع از مناطق مرکزی به سواحل جنوبی منتقل شوند یا واحدهای تولیدی جدیدی در این مناطق شکل بگیرند، باید امکان جابه‌جایی مقرون‌به‌صرفه مواد اولیه و محصولات فراهم باشد. در شرایط کنونی، ضعف شبکه ریلی باعث شده است هزینه‌های لجستیکی همچنان بالا بماند و مزیت‌های اقتصادی استقرار صنایع در جنوب به‌اندازه کافی برای سرمایه‌گذاران جذاب نباشد.
مدنی با اشاره به سهم پایین راه‌آهن در جابه‌جایی بار کشور خاطرنشان کرد: در حال حاضر کمتر از ۱۰ درصد بارهای کشور از طریق شبکه ریلی منتقل می‌شود. این وضعیت نشان می‌دهد که حمل‌ونقل ریلی هنوز نتوانسته است جایگاه متناسبی در نظام جابه‌جایی کالا پیدا کند؛ مسئله‌ای که در برنامه‌ریزی برای انتقال صنایع به مناطق دور از مراکز فعلی تولید، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
وی با تشریح وضعیت خطوط ریلی در محدوده مکران بیان کرد: در امتداد شرقی ـ غربی این منطقه، شبکه ریلی توسعه‌یافته‌ای وجود ندارد و اتصال ریلی مناسبی به سمت شرق استان هرمزگان و چابهار ایجاد نشده است. در استان سیستان و بلوچستان نیز خط ریلی موجود در محدوده خاش، در فاصله‌ای حدود ۶۰۰ کیلومتری از بندر چابهار، پایان می‌یابد؛ در حالی که تکمیل مسیر تا چابهار سال‌هاست به‌عنوان یکی از برنامه‌های توسعه زیرساختی کشور مطرح است.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به موقعیت بندر چابهار در شبکه تجارت دریایی کشور گفت: این بندر به‌عنوان تنها بندر اقیانوسی ایران، از ظرفیت پهلوگیری کشتی‌های ۷۰ هزار تنی برخوردار است و می‌تواند در توسعه تجارت خارجی و اتصال کشور به مسیرهای بین‌المللی نقش مهمی ایفا کند. با این وجود، بهره‌گیری کامل از این ظرفیت مستلزم ایجاد ارتباط مؤثر میان بندر، شبکه ریلی و مراکز صنعتی است.
مدنی درباره وضعیت زیرساخت‌های ریلی در استان هرمزگان نیز اظهار کرد: مسیر ریلی دوخطه موجود به بندرعباس ختم می‌شود و امتداد مناسبی به سمت شرق استان و محدوده سواحل مکران ندارد. در نتیجه، بخش مهمی از ظرفیت‌های جغرافیایی و اقتصادی این منطقه همچنان از دسترسی مناسب به شبکه ریلی محروم است. تا زمانی که این شکاف زیرساختی برطرف نشود، نمی‌توان انتظار داشت انتقال گسترده صنایع به مکران با سرعت و صرفه اقتصادی مطلوب انجام شود.
وی ریشه بخشی از این مشکلات را در شیوه برنامه‌ریزی و اجرای پروژه‌های زیرساختی دانست و گفت: توسعه زیرساخت‌ها زمانی می‌تواند به رشد اقتصادی، افزایش بهره‌وری و ارتقای کیفیت زندگی منجر شود که بر پایه نگاهی جامع، هماهنگ و آینده‌نگر صورت گیرد. افزایش اعتبارات عمرانی یا اجرای پروژه‌های متعدد، به‌تنهایی تضمین‌کننده توسعه نیست؛ زیرا اگر ارتباط میان طرح‌ها و نیازهای واقعی کشور در نظر گرفته نشود، احتمال هدررفت منابع و اجرای پروژه‌های کم‌بازده افزایش می‌یابد.
مدنی با تأکید بر ضرورت پرهیز از تصمیم‌گیری‌های جزیره‌ای در بخش حمل‌ونقل افزود: توسعه زیرساخت‌های ریلی باید با توجه به نیازهای اقتصادی، ظرفیت‌های منطقه‌ای و اهداف کلان کشور انجام شود. ناهماهنگی در برنامه‌ریزی حمل‌ونقل، از یک سو به شکل‌گیری نامتوازن شبکه ریلی منجر شده و از سوی دیگر، مانع تأمین زیرساخت‌های موردنیاز در مناطق جنوبی شده است. در چنین شرایطی، یکی از پیش‌نیازهای اساسی انتقال صنایع به جنوب همچنان فراهم نشده باقی می‌ماند.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به نقش حکمرانی هوشمند در اصلاح این روند اظهار کرد: در یک الگوی توسعه کارآمد، زیرساخت‌ها نباید جدا از پیامدها و اهداف اقتصادی و اجتماعی آنها بررسی شوند. برای مثال، توسعه خطوط ریلی تنها یک پروژه عمرانی نیست، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز جابه‌جایی مراکز صنعتی، کاهش فشار بر منابع مناطق مرکزی، بهبود عملکرد کریدورهای ترانزیتی و استفاده بهتر از ظرفیت بنادر کشور باشد.
وی خاطرنشان کرد: هنگامی که چنین ارتباطاتی در فرایند تصمیم‌گیری لحاظ نشود، ممکن است پروژه‌های زیرساختی بدون توجه به آثار متقابل آنها بر سایر بخش‌ها اجرا شوند و فرصت ایجاد هم‌افزایی میان سرمایه‌گذاری‌ها از بین برود. در مقابل، حکمرانی هوشمند با در نظر گرفتن پیوند میان زیرساخت، صنعت، حمل‌ونقل، انرژی و محیط‌زیست می‌تواند به انتخاب اولویت‌های مناسب‌تر و افزایش اثربخشی منابع اختصاص‌یافته کمک کند.
مدنی در پایان تأکید کرد: انتقال صنایع به سواحل مکران زمانی می‌تواند به یک سیاست توسعه‌ای موفق تبدیل شود که هم‌زمان با برنامه‌ریزی برای استقرار واحدهای صنعتی، توسعه شبکه ریلی و اتصال مراکز تولیدی به بنادر نیز در دستور کار قرار گیرد. عبور از نگاه بخشی و حرکت به سمت برنامه‌ریزی هماهنگ، ضرورتی است که می‌تواند زمینه استفاده مؤثرتر از ظرفیت‌های جنوب کشور و افزایش بازدهی طرح‌های توسعه‌ای را فراهم کند.
انتهای پیام
