معاون وزیر ارتباطات و مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت با اشاره به گستردگی محدودیتهای خارجی علیه کاربران ایرانی گفت که حدود ۳۱ درصد از صدها هزار دامنه معروف و پربازدید جهان برای کاربران داخل کشور مسدود است؛ محدودیتهایی که به گفته وی، بخش عمده آن ناشی از تحریمهای مستقیم است.
به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، بهزاد اکبری در نشست خبری خود با اشاره به ابعاد کمتر دیدهشده محدودیتهای خارجی در فضای اینترنت اظهار داشت: «این موضوع بسیار کلیدی و قابل توجه است؛ متأسفانه در سالهای گذشته کمتر به ابعاد محدودیتهای خارجی پرداخته شده، در حالی که دامنه آن روزبهروز گستردهتر و تشدید شده است.»
وی با تشریح اقدامات انجامشده برای شناسایی میزان دسترسی کاربران ایرانی به خدمات اینترنتی افزود: «یکی از اولویتهای اصلی ما از آغاز فعالیت در شرکت ارتباطات زیرساخت، ارتقای رویتپذیری و شفافیت (Visibility) شبکه بود تا بتوانیم جریان دادهها و رخدادهای درون شبکه را بهصورت دقیق رصد کنیم. یکی از اهداف این اقدام، ارزیابی میزان مواجهه سایتهای مورد استفاده کاربران ایرانی با سد تحریمها بود.»
۳۱ درصد دامنههای جهانی روی کاربران ایرانی بسته است
اکبری تصریح کرد: «اکنون سامانهای پایشی در اختیار داریم که بهصورت ۲۴ ساعته و مداوم، صدها هزار دامنه از معروفترین و برترین دامنههای پربازدید جهان (Top Domains) را رصد میکند. یافتههای این پایش نشان میدهد که دقیقاً نزدیک به ۳۱ درصد (۳۰ ممیز چند دهم درصد) از این دامنهها بهروی کاربران ایرانی بسته است.»
مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت در توضیح عوامل مؤثر بر این محدودیتها گفت که بخش عمده انسدادها از تحریمهای مستقیم ناشی میشود و سهم اندکی نیز به آلودگی بدافزاری برخی تجهیزات کاربران مربوط است.
وی خاطرنشان کرد: «غالب پلتفرمهای بزرگ بینالمللی، از تمام رابطهای برنامهنویسی گوگل (Google APIs) گرفته تا سرویسهای نامآشنای هوش مصنوعی نظیر چتجیپیتی (ChatGPT) و گروک (Grok)، برای کاربران داخل کشور مسدود هستند.»
اکبری افزود بسیاری از پلتفرمهای غیرآمریکایی نیز به دلیل نگرانی از تبعات تحریمهای آمریکا، درخواستهای ارسالشده از IPهای ایران را رد میکنند و خدمات خود را در دسترس کاربران ایرانی قرار نمیدهند.
فشار همزمان محدودیتهای خارجی و داخلی
معاون وزیر ارتباطات با اشاره به تأثیر همزمان محدودیتهای خارجی و داخلی بر تجربه کاربران اظهار داشت: «وقتی این حجم از تحریمهای خارجی را در کنار محدودیتها و سیاستهای داخلی قرار میدهیم، رقم مسدودسازیها برای جامعه ایران به شکل چشمگیری افزایش مییابد.»
وی ادامه داد: «کاربر ایرانی حتی اگر به دنبال پلتفرمهای حساس یا محدودشده نباشد و تنها قصد انجام یک فعالیت عادی را داشته باشد، با بنبست روبهرو میشود؛ چه یک توسعهدهنده نرمافزار (Developer) و برنامهنویس باشد، چه یک پژوهشگر و چه یک شهروند عادی که میخواهد از سرویسهای معمول بینالمللی بهره بگیرد، با سد تحریمها مواجه است.»
وی همچنین گفت بسیاری از این خدمات از نوع B2C هستند و مورد نیاز محققان، تولیدکنندگان و کسبوکارها قرار دارند، اما دسترسی کاربران ایرانی به آنها سلب شده است.
انتقاد از محدودیت دسترسی به خدمات دیجیتال
رئیس هیئتمدیره شرکت ارتباطات زیرساخت با انتقاد از رویکرد کشورهای مدعی آزادی اطلاعات اظهار داشت: «کشورهایی که دم از دسترسی آزاد به اطلاعات و خدمات دیجیتال میزنند و شعار حمایت از ملت ایران سر میدهند، در عمل ۳۰ درصد خدمات وب جهان را بر روی مردم کشورمان بستهاند؛ رفتاری که با هیچکدام از ادعاهای آنها توجیهپذیر نیست و از نظر ما کاملاً محکوم است.»
اکبری اضافه کرد که قرار گرفتن محدودیتهای خارجی در کنار سیاستهای محدودکننده داخلی، کاربران را به سمت استفاده از ابزارهای دور زدن محدودیتها سوق داده است؛ مسئلهای که به گفته وی، مخاطرات و چالشهای امنیتی جدیدی ایجاد میکند.
وی همچنین به مسدود بودن شماری از پلتفرمهای بازی آنلاین برای کودکان و نوجوانان اشاره کرد و گفت حتی در مواردی که خانوادهها و کودکان ایرانی حاضر به پرداخت هزینه ارزی و حق اشتراک این خدمات هستند، امکان دسترسی به آنها وجود ندارد.
ظرفیت پهنای باند توسعه یافته؛ ترافیک در حال بازیابی است
مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت در بخش دیگری از سخنان خود با تفکیک میان ظرفیت پهنای باند و میزان ترافیک عبوری، گفت ترافیک شبکه پس از رخدادهای دیماه با افت مواجه شده، اما ظرفیت پهنای باند متناسب با تقاضا توسعه یافته است.
وی تشریح کرد: «از آغاز دوره فعالیت در دولت تا پیش از رویدادهای دیماه، بیش از ۵۰ درصد رشد ترافیک در شبکه کشور رقم خورد و متناسب با آن، ظرفیت بینالملل نیز ارتقا یافت. ما در بخش ظرفیت فنی با هیچ کمبودی روبهرو نیستیم؛ هرچند تمامی تسویهحسابهای ما در بخش بینالملل بهصورت ارزی انجام میشود و با توجه به نوسانات نرخ ارز شرایط مالی سختی داریم، اما با بهرهگیری از درآمد حاصل از فروش ترانزیت داده، توسعه ظرفیت بینالملل را بهصورت مداوم پیش بردهایم.»
اکبری درباره روند بازگشت ترافیک نیز گفت: «در حال حاضر روند بازیابی آغاز شده و حدود ۹۰ درصد از حجم ترافیک بینالملل گذشته برقرار است.» به گفته وی، حدود یک ترابیت بر ثانیه از ترافیک در دوره جنگ و محدودیتها به مسیرهای غیررسمی منتقل شده و هنوز به مسیرهای رسمی بازنگشته است.
آسیب به کابلهای ارتباطی ایران و قطر و عمان
معاون وزیر ارتباطات همچنین از آسیب دیدن بخشی از زیرساختهای ارتباطی کشور در پی تحولات منطقهای خبر داد و اظهار داشت که فیبر نوری ارتباطی میان ایران و قطر در جریان تنشها و جنگ قطع شده و بخشی از ظرفیت ارتباطی کشور را موقتاً از مدار خارج کرده است.
وی افزود: «همچنین یکی از خطوط فیبر میان ایران و عمان به دنبال اصابت و آسیبدیدگی ایستگاه ارتباطی ما در جاسک از مدار عملیاتی خارج شد. علاوه بر این، آخرین لینک فیبر نوری فعال در حوزه خلیج فارس نیز در روز جمعه دچار قطعی شد.»
اکبری تأکید کرد ظرفیتهای از دسترفته از طریق مسیرهای جایگزین احیا شدهاند و کشور از نظر ظرفیت پهنای باند بینالملل با کمبود مواجه نیست.
شکاف جدی میان شبکه موبایل و ثابت
رئیس هیئتمدیره شرکت ارتباطات زیرساخت همچنین از وجود شکافهای فنی در شبکههای موبایل و ثابت خبر داد. وی گفت میزان تأخیر شبکه موبایل در ساعات غیرپیک حدود ۳۵ میلیثانیه است، اما در ساعات اوج مصرف بهطور میانگین به ۹۵ میلیثانیه میرسد.
اکبری درباره شبکه ثابت نیز گفت: «ما هنوز در کشور بیش از ۷ میلیون پورت ADSL داریم که کیفیت لینک آنها در بهترین حالت تنها به ۱۶ مگابیت میرسد.»
وی با اشاره به ناترازی میان شبکه ثابت و سیار افزود که در سطح بینالمللی حدود ۷۰ درصد استفاده از اینترنت روی شبکه ثابت و ۳۰ درصد روی شبکه سیار است، اما در ایران به دلیل عقبماندگی تاریخی توسعه شبکه ثابت، این نسبت معکوس شده و بیش از ۷۰ درصد ترافیک بر دوش شبکه موبایل قرار دارد.
چرخه معیوب VPN و افت کیفیت اینترنت
اکبری استفاده گسترده از ابزارهای VPN را یکی دیگر از پیامدهای محدودیتهای اینترنتی دانست و از شکلگیری یک «چرخه معیوب» سخن گفت.
وی گفت: «به دلیل وجود محدودیتهای داخلی و سیاستهای اعمال شده، کاربران ایرانی بهاجبار به استفاده از ابزارهای VPN روی آوردهاند. این موضوع باعث شده است که از یک سو کیفیت سرویس بهشدت آسیب ببیند و از سوی دیگر، فرآیند سوئیچینگ (جابهجایی) بین آیپیهای مختلف، بهویژه در VPNهای رایگان، بسیار زیاد شود.»
وی افزود مقابله حداکثری با این ابزارها به دلیل اشتراک برخی IPها میان خدمات قانونی و غیررسمی امکانپذیر نیست و محدودسازی شدید میتواند به هزاران سرویس دیگر نیز آسیب بزند.
هشدار درباره امنیت سایبری و گواهیهای SSL
معاون وزیر ارتباطات در بخش دیگری از سخنان خود از حجم بالای رخدادهای امنیتی در شبکه کشور خبر داد و گفت: «ما روزانه با حجم عظیمی از رخدادهای امنیتی روبهرو هستیم. بهطور میانگین روزانه ۱۵۰ تا ۱۸۰ هزار رخداد امنیتی از خارج به داخل و بین ۲۵۰ تا ۳۰۰ هزار رخداد از داخل به داخل ثبت میشود.»
وی همچنین با اشاره به وضعیت شبکه داخلی تصریح کرد: «حجم بسیار بالای رخدادهای “داخل به داخل” نشان میدهد که متأسفانه شبکه ما یک “شبکه آلوده” است.»
اکبری در ادامه درباره تهدیدهای مرتبط با گواهیهای امنیتی SSL نیز هشدار داد و گفت: «چالش ابطال گواهیها، بهویژه از سوی مراجع صدور گواهی اروپایی و آمریکایی، یک تهدید واقعی است. کسبوکارهای ایرانی برای در امان ماندن از این بحران باید از وابستگی به یک گواهی واحد (Single CA) خارج شوند؛ آنها موظفند با معماری دقیق چندگانه، راهکارهای توزیع بار (Load Balancing) را پیادهسازی کرده و به سمت استفاده از مراجع بینالمللی غیرآمریکایی و غیراروپایی بروند تا کاربرانشان دچار انقطاع سرویس نشوند.»
ضرورت تغییر نگاه به حکمرانی فضای مجازی
اکبری در پاسخ به پرسشهایی درباره رفع فیلترینگ، با تأکید بر چندلایه بودن فرآیند تصمیمگیری در این حوزه، خواستار تغییر رویکرد نسبت به حکمرانی فضای مجازی شد.
وی با انتقاد از ناکارآمدی سیاستهای فعلی گفت: «موضع رسمی ما این است که سیاستهای اعمالشده فعلی کارآمد نبوده و این عدم کارآمدی با قاطعیت قابل اثبات است.»
وی همچنین تأکید کرد: «زمان آن فرارسیده است که نوع نگاه و گفتمانمان را در حوزه حکمرانی فضای مجازی به طور اساسی متحول کنیم.»
در چنین شرایطی، بازنگری در شیوه سیاستگذاری، توسعه زیرساختهای ارتباطی، افزایش کیفیت دسترسی و حرکت به سمت حکمرانی هوشمند میتواند از محورهای مهم آینده مدیریت فضای مجازی کشور باشد.
افزایش استفاده از اینترنت ماهوارهای در ایران
معاون وزیر ارتباطات در پایان درباره وضعیت استارلینک نیز گفت استفاده از این سرویس در ماههای گذشته در ایران افزایش یافته است.
وی اظهار داشت: «به صورت تخمینی سهم ترافیک استارلینک در ترافیک ایران حدودا ۱ ترابیت بر ثانیه است.»
اکبری افزود: «اگرچه تعداد ترمینالهای فعال استارلینک در ایران افزایش یافته و استفاده از این سرویس در ماههای گذشته بهویژه در ایام جنگ بیشتر شده است اما برآورد فعلی از سهم آن در مجموع ترافیک اینترنت کشور همچنان پایین است و آمار دقیق کاربران ایرانی نیز در اختیار نهادهای داخلی نیست.»
انتهای پیام
