رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند گفت: وزارت راه و شهرسازی به دلیل وسعت و گستره نهادی و عملکردی، نقش بسیار مهمی در زندگی روزمره همه مردم کشور دارد. این ساختار وسیع، طی سالهای اخیر با وجود برخی تجارب مثبت، با یک توسعه نامتوازن داخلی و در نتیجه ضعف عملکردی مواجه شده و لازم است بسیاری از فرآیندها در این نهاد به صورت علمی و در چارچوب حکمرانی هوشمند اصلاح شود.
«حکمرانی هوشمند» در وزارتخانهها به چه معناست؟
سیدطهحسین مدنی افزود: پیش از ورود دقیق به این موضوع، لازم است تعریفی از حکمرانی هوشمند و ارتباط آن با اصلاح فرآیندها در نهادها ارائه کرد. در واقع حکمرانی هوشمند یک الگوی چند بعدی در اداره عمومی است که از فناوریهای دیجیتال دادهها و فرآیندهای مشارکتی برای بهبود تصمیمگیری دولت و ارائه خدمات عمومی استفاده میکند. در ادبیات علمی این مفهوم به معنی تکامل دولت الکترونیک سنتی به سوی مدلی مشارکتی و تطبیقپذیر است. به بیان دیگر حکمرانی هوشمند یعنی استفاده از فناوری و نوآوری برای تسهیل و پشتیبانی از تصمیمگیری و برنامهریزی بهبود یافته در درون نهادهای دولتی با هدف ارتقای فرآیندهای دموکراتیک و خدمات عمومی.
وی ادامه داد: حال با این تعریف، بیایید به زنجیره حصول حکمرانی هوشمند(از حکمرانی الکترونیک به حکمرانی دیجیتال به حکمرانی هوشمند) در وزارت راه و شهرسازی بپردازیم.
مدنی خاطرنشان کرد: در این نهاد، حکمرانی الکترونیک به معنی حذف کاغذ و مراجعه حضوری، حکمرانی دیجیتال به معنای رفع ایرادها و کوتاهتر کردن فرآیندها و سریعتر شدن حصول نتیجه و حکمرانی هوشمند هم به معنای حذف کامل خطاهای گذشته و استفاده از ابزارهایی چون هوش مصنوعی و واگذاری کارکردهای تجاری به بخشخصوصی در راستای کاهش هزینهها، کسب درآمد مالیاتی و کوچک شدن دولت است.
ضرورت استفاده از تجارب بیرونی و درونی برای تحقق حکمرانی هوشمند در وزارت راه و شهرسازی
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند افزود: برای نیل به این هدف در وزارت راه و شهرسازی، نمیتوان از تجربه سایر وزارتخانهها غافل شد. این موضوع را میتوان در قالب همافزایی در نظر گرفت. به عنوان نمونه ممکن است یکی از بخشهای وزارت راه و شهرسازی، در بهرهگیری از فناوری اطلاعات و ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی دچار عقبماندگی باشد و در همان حال وزارت ارتباطات در این مقوله پیشرو باشد. اینجا اصول حکمرانی هوشمند ایجاب میکند تا از تجربه نهاد پیشرو در بهبود وضعیت نهاد عقبمانده برای ایجاد توازن بهره گرفته شود. البته این اقدام شاید در نگاه اول ساده باشد اما پیچیدگی و بیگانه بودن برخی ساختارهای ما با حکمرانی هوشمند، حتی ممکن است همین اقدام ساده را مستلزم ورود شخص ریاست جمهوری یا معاونان وی کند. همین همافزایی در داخل وزارت راه و شهرسازی و میان معاونتها، شرکتها و سازمانهای آن هم موضوعیت دارد که البته حصول آن سادهتر از همافزایی بین نهادی است.
تجارب مثبت در وزارت راه و شهرسازی
مدنی گفت: تامین کشتی و حمل و نقل دریایی توسط سازمان بنادر و دریانوردی به رغم تحریمهای شدید، بهبود دسترسی به بلیت در بستر وب طی سالهای اخیر توسط سازمان هواپیمایی، نظم راهآهن و نرخ بسیار پایین لغو سفر و تأخیر، عملکرد مطلوب سازمان ملی زمین و مسکن در راستای شفافیت و شناسایی زمینهای دولتی، برنامه توسعه افقی شهرها و پخش کردن تراکم جمعیت توسط سازمان عمران، بازطراحی نقشههای هادی توسط بنیاد مسکن، تعیین محدوده روستاها و بعضا کمک به خانهدار شدن روستاییان برای جلوگیری از مهاجرت به شهرها از جمله تجارب مثبت نهادهای وزارت راه و شهرسازی است که میتواند به عنوان الگوهای کلی برای حصول حکمرانی هوشمند در این وزارتخانه در نظر گرفت.
نواقص عملکردی در وزارت راه و شهرسازی
وی ادامه داد: با وجود این تجارب و عملکردهای مثبت، اما بخشهای مختلف وزارت راه و شهرسازی با مسائلی روبهرو هستند که لازم است با همان نوع نگاهی که به آن اشاره شد مورد بازبینی و اصلاح قرار گیرد. عدم تناسب در استفاده از بنادر کشور، تکیه 90 درصدی به حمل و نقل جادهای و غفلت از حمل و نقل ریلی، اجرای پروژههای زیرساختی بدون اولویتبندی درست، نبود شفافیت در سازمان هواپیمایی برای قیمتگذاری بلیتها، عدم شفافیت در فرآیندهای حمل و بار ریلی و عملکرد سنتی و بی برنامه، دسترسی دشوار به بلیت در جابجایی ریلی مسافر، عقب ماندگی در موضوع پیشفروش و فروش متری ساختمان، تبدیل شدن شهرهای جدید به خوابگاه به دلیل در نظر نگرفتن موضوعات جانبی توسعه افقی و فقدان اسناد جامع در حمل و نقل و مسکن و پراکندگی و حتی بعضا تزاحم در قوانین هم از جمله نقصهای عملکردی وزارت راه و شهرسازی است که هر کدام از اینها میتواند با بهرهگیری از تجربههای مثبتی بیرونی و درونی وزارتخانه، رفع و یا بهبود پیدا کند.
ضرورت گردش متخصصان برای تحقق حکمرانی هوشمند
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند تصریح کرد: ترسیم درخت دانش و گردش متخصصان به جهت استفاده از دانش و توان آنها در بخشهای ضعیفتر هم یکی دیگر از ضروریات در زنجیره حصول حکمرانی هوشمند است. به طور کلی در وزارت راه و شهرسازی نقاط قوت و تجارب بخشهای مختلف به بخشهای ضعیفتر تسری پیدا نکرده است.
واگذاری امور به بخش خصوصی
مدنی گفت: واگذاری برخی امور تجاری در جهت پیشبرد بهتر و کوچک کردن دولت هم در این زنجیره ضروری است. بخش تعمیر در حمل و نقل جادهای و مقایسه آن با بخش تعمیر در حمل و نقل ریلی به خوبی این موضوع را مشخص میکند. تعمیر یک اتوبوس در هر ساعت از شبانهروز و حتی در دورافتادهترین نقاط کشور امکانپذیر است چون در اختیار بخش خصوصی است، اما تعمیر یک کشنده به دلیل دولتی بودن با چالشهای زیادی مواجه است و میتوان نتیجه آن را در غیرفعال بودن حدود نیمی از کشندههای کشور دید.
بهرهگیری از نخبگان
وی در پایان خاطرنشان کرد: وزارت راه و شهرسازی برای حرکت در راستای تحقق حکمرانی هوشمند، باید درهای ارتباطی خود با نخبگان را باز کند. ضرورتی که طی چند سال اخیر به آن توجهی نشده است و در صورت تحقق، میتواند حصول حکمرانی هوشمند در وزارت راه و شهرسازی را تسهیل کند.
انتهای پیام
